MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
26
DAVLAT BOSHQARUVIDA QONUNIYLIKNI TA’MINLASHDA
SUD NAZORATINING TUTGAN O’RNI
Yangiboyev Farhod Rashidovich O’zbekiston Respublikasi IIV Surxondaryo
akademik litseyi huquq fani o’qituvchisi 93-769-95-89
“Sud
ostonasiga
qadam
i
qo‘ygan har bir inson,
O‘zbekistonda adolat hukm
surayotganiga to‘la ishonch
hosil qilishi kerak. Aks holda,
buyuk
nemis
faylasufi
i
Immanuil Kant aytganidek,
“Adolat yo‘qolgan
i
paytda,
hayotning
qadrini
belgilaydigan
boshqa
hech
narsa
i
qolmaydi”.
O’zbekiston
Respublikasi
Prezidenti
Shavkat Mirziyoyev
Annotatsiya: Mazkur magistrlik dessertatsiyasi davlat boshqaruvida
qonuniylik tushunchasi, qonuniylikni ta’minlash usullari, nazorat va kontrol
tushunchalari, xususiyatlari, davlat boshqaruvida qonuniylikni ta’minlashda sud
nazorati tushunchasi va o’ziga xos xususiyatlari, davlat boshqaruvida qonuniylikni
ta’minlashda Konstitutsiyaviy va ma’muriy sud nazoratining tutgan o’rni, bu borada
xorijiy davlatlar qiyosiy tahlili, davlat boshqaruvida qonuniylikni ta’minlashda sud
nazoratining huquqiy asoslari yoritib berilgan. Konstitutsiyaviy va ma’muriy sud ish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
27
yurituvini rivojlantirish bo’yicha tavsiya va takliflar berilgan.
Kalit so’zlar: Qonuniylik, ko’ppartiyaviylik, huquq, Xalq qabulxonalari,
jaholat, ma’rifat, vatanparvarlik, taraqqiyot strategiyasi, milliy g’urur, qadriyatlar,
davlat ramzlari.
Bizga ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasini “2017–2021 yillarda
rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi”ning ikkinchi yo’nalishi bo’lmish
“Qonuniylikni ta’minlash
i
va sud huquq tizimini takomillashtirish” sohasida olib
borilayotgan islohotlar samarasini yanada oshirish, sud-huquq tizimini yanada
takomillashtirish, davlat boshqaruvida qonuniylikni taminlashda sud nazoratini
kuchaytirish,
“
fuqaro va tadbirkorlarning huquq va qonuniy manfaatlarini ishonchli
himoya qilish choralarini kuchaytirish, odil sudlovni samarali ta’minlash hamda
sudyalar hamjamiyati rolini oshirish bo‘yicha izchil ishlar olib borilmoqda.
”
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev 2020 yil 24 yanvar kuni Oliy
Majlisga murojaatnomasida “Sud ostonasiga qadam
i
qo‘ygan har bir inson,
O‘zbekistonda adolat hukm surayotganiga to‘la ishonch hosil qilishi kerak. Aks
holda, buyuk nemis faylasufi
i
Immanuil Kant aytganidek, “Adolat yo‘qolgan
i
paytda,
hayotning qadrini belgilaydigan boshqa hech narsa
i
qolmaydi”. Bu haqiqatni hech
qachon unutmasligimiz kerak. O‘zbekistonda sudyalar qonunlarning tolmas
himoyachilari, adolatning mustahkam ustunlari bo‘lishi lozim”
1
– degan fikrni ilgari
surdi.
Davlat boshqaruv sohasida qonuniylikni ta’minlashda sud organlari nazoratini
ta’minlash borasida chuqur islohatlar o’tkazish, sudyalar mustaqilligini ta’minlash
bugungi kunda muhim bo’lgan masalalardan biri bo’lib qolmoqda. Shu bois
mamlakatimizda davlat boshqaruvida qonuniylikni ta’minlashda sud nazoratini
tizimli o‘rganish barobarida, yuridik fan va amaliyot nuqtai nazaridan asoslantirilgan
xulosa, taklif va tavsiyalarni ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi.
Davlat ushbu
j
funksiyani amalga oshirish
i
uchun quyidagi yo‘nalishlarda
faoliyat ko‘rsatadi:
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning Oliy
i
Majlisga Murojaatnomasi, 2020 yil 24 yanvar. //url:
https://prezident.uz/
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
28
j
birinchidan,
aholining
m
huquqiy
i
ongi
va
huquqiy
madaniyatini
shakllantirish;
j
ikkinchidan,
qonunlar
m
ijrosini ta’minlash va ular
m
ustidan qat’iy nazorat
o‘rnatish;
j
uchinchidan,
fuqarolarni
m
konstitutsiyaviy huquqlar va erkinliklar bilan
ta’minlaydigan qonunchilikni yaratish;
j
to‘rtinchidan,
huquqni
muhofaza
m
qilish
organlari
tizimini
shakllantirish;
j
beshinchidan,
qonunchilik va huquqiy tartibotni
m
mustahkamlash.
Qonun va qonunosti hujjatlariga toʻla rioya etishni taʼminlovchi vosita va
sharoitlar qonuniylikning kafolatlari hisoblanadi. Bunday kafolatlarning ijtimoiy-
iqtisodiy, siyosiy, tashkiliy, mafkuraviy,
g
maxsus yuridik jihatlari bor. Jamiyatning
iqtisodiy rivojlanish darajasi,
m
turli shakldagi mulkchilik. jamiyatdagi iqtisodiy
erkinliklar qonuniylikning ijtimoiy-iqtisodiy kafolati boʻladi.
Davlat boshqaruvida qonuniylikni ta’minlashda davlat boshqaruvi organlari
tomonidan qo’llaniladigan bir necha usullar mavjud.
Shu jumladan, bu borada mamlakatimizda qonuniylikni ta’minlashda davlat
boshqaruv organlari huquqiy asoslarini yaratish va yaratilganlarini qayta ko’rib
chiqish masalasi qo’yilmoqda. Davlat boshqaruvida qonuniylikni ta’minlashda
Prezidentlik instituti ham muhim rol o’ynaydi. O’zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasining 93-moddasiga muvofiq O’zbekiston Respublikasi Prezidenti
fuqarolarning huquqlariga va erkinliklariga, O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiya
va qonunlariga rioya etilishining kafilidir deb belgilab qo’yilgan. Bu borada Prezident
virtual qabulxonasi tashkil etildi.
Bugungi kunga kelib
Prezident virtual
qabulxonasiga 4 million 988 960 ta murojat kelib tushgan va shulardan 4 million
882 125 tasi ko’rib chiqilgan
2
.
Davlat boshqaruvi jarayonida qonuniylikni ta’minlashda sud organlari ham
alohida ahamiyatga ega. Shuning uchun ham so’ngi yillarda sud tizimida ham keng
islohatlar
amalga
oshirilmoqda.
Misol
uchun
O‘zbekiston Respublikasi
2
https://pm.gov.uz/oz#/(murojat etilgan sana: 15.04.2021).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
29
Prezidentining 2020 yil 24 iyuldagi “Sudlar faoliyatini yanada takomillashtirish va
odil sudlov samaradorligini oshirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi
PF-6034 sonli farmoni sud tizimini yangi bosqichga olib chiqdi. Bunda sud tizimi
qayta takomillashtirilib, vazifalar aniq taqsimlanib, sud mustaqilligi ta’minlandi. Bu
islohotlar inson huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishda muhim qadam
bo’ldi.
O’zbekiston Respubikasi Konstitutsiyaviy sud normativ huquqiy hujjatlarni
Konstitutsiyaga nomuvofiqligi bo’yicha huquqiy javobgarlik mexanizmini
takomillashtirish;
Konstitutsiyaga nomuvoffiq bo’lgan normativ huquqiy hujjat yoki uning bir
qismini bekor qilish, o’zgartirish yoki qo’shimcha kiritish mexanizmini yanada
rivojlantirish;
Ma’muriy sudlar tomonidan ishlarni ko’rishda buzulgan huquqlarni tiklash
usullarini yanada kengaytirish;
Idoraviy normativ huquqiy hujjatlarni ma’muriy sud tomonidan haqiqiy emas
deb topilgan g’ayriqonuniy hujjatni bekor qilish yoki o’zgartirish mexanizmini
rivojlantirish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning Oliy
i
Majlisga
Murojaatnomasi, 2020 yil 24 yanvar. //url:
2. https://pm.gov.uz/oz#/(murojat etilgan sana: 15.04.2021).
3. Маъмурий ишлар бўйича суд ҳужжатлари намуналари [Матн]. – Тошкент:
Baktria press, 2018. – 408 б.
4. Муратаев С.А, Мусаев Б.Т, Артиков Д.Р. Маъмурий ҳуқуқ ва процесс. –
Тошкент: Тошкент давлат юридик университети, 2019. – 418 б
5.http://www. lex.uz
6.http://www.minjust.uz
7. http://www. norma.uz
