MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–8_ Май –2025
46
SANOAT KORXONALARINI ROBOTLASHTIRISHDAGI BUGUNGI
KUN ISTIQBOLLARI
Andijon shahar 1-son politexnikumi
Ishlab chiqarish ta’lim ustasi
Ubaydullayev Sirojiddin
Tel;+998911680263
.
Annotatsiya: Bu yerda sanoat ishlab chiqarishni robotlashtirishning
zamonaviy holati va istiqbollarini keng ko'lamda tahlil qiladi. Robototexnika, sun'iy
intellekt (AI), internet buyumlari (IoT) va katta ma'lumotlar (Big Data) kabi
texnologiyalar ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, elementlarni va
mahsulotlarni sifatini to'ldirish. Maqola global robotlashtirish tendensiyalari,
O'zbekistonda ushbu sohaning hozirgi holatini, robotlarning muammolarini va
oqibatlarini, natijasida, o'ziga xos yo'nalishlarini ko'rib chiqadi. Sanoat robotlarining
turlari, hujjat qo‘ tahlil va iqtisodiy ta’siri. O'zbekiston sanoati uchun robotlashtirishni
rivojlantirish
bo'yicha
keltiriladi,
bu
esa
mamlakat
iqtisodiyotidagi
yordambardoshlikni taklifga xizmat qiladi.
Kalit so'zlar : robototexnika, sanoat robotlari, avtomatlashtirish, sun'iy
intellekt, kollaborativ robotlar, Industry 4.0, hisoblash egizaklar, ishlab chiqarish
ishlab chiqarish, O'zbekiston sanoat, iqtisodiy ta'sir, innovatsiyalar
Kirish
Sanoat yordamida robotlashtirish zamonaviy iqtisodiyotning harakat qilish
kuchlaridan biridir. To'rtinchi sanoatqilobi (Industry 4.0) keyingi robototexnika, sun'iy
intellekt, internet va avtomatlashtirilgan tizimlar ishlab chiqarish jarayonlarini tubdan
o'zgartirmoqda. Robotlar takroriy va muammolarni avtomatlashtirish, ishlab
chiqarishda aniqlikni ta'minlash va inson mehnatini soddalashtirish orqali tuzatish
bardoshligini oshirish. Global miqyoda robotlashtirish sanoatning ishlab chiqarishni
ishlab chiqarishni, sifatini va sifatini yaxshilashni berdi. Masalan, Xalqaro
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–8_ Май –2025
47
Robototexnika sohasida axborot (IFR) ma'lumotiga ko'ra, 2023-yilda global miqyosda
500 mingdan ortiq sanoat roboti o'rnatildi, bu esaning jadal o'sishini ko'rish.
O'zbekistonda sanoatning ishlab chiqarish, ayniqsa, avtomobilsozlik,
to'qimachilik, kimyo va qishloq xo'jaligi sohalarini robotlashtirishga bo'lgan sanoatni
oshirdi. Masalan, UzAuto Motors kabi avtomobil ishlab chiqarishda ishlab chiqarish
va yig'ish robotlarini faol qo'llaydi. boshqa, boshqa sohalarda robotlashtirish darajasi
hali ham pastlib, bu sohada katta imkoniyatlarni ko' sohada. Uch sanoat
robotlashtirishning bugungi kundagi holatini, global tendentsiyalarni, afzalliklarni,
maqolalarni va O'zbekiston uchun istiqbollarni tahlil qiladi.
Robotlashtirishning Zamonaviy Tendensiyalari
Sanoat robototexnikasi so'nggi o'n yillikda ishlab chiqarish jarayonidan o'tdi.
Zamonaviy tendensiyalarni ishlab chiqarish jarayonlarini yanada aqlli, samarali va
samarali qilmoqda. asosiy tendensiyalar keltiriladi:
Sun'iy intellektning integratsiyasi
: Sun'iy intellekt va mashinani o'qitish
(machine learning) texnologiyani atrof-muhitni tahlil qilish, qaror qabul qilish va
o'zo'zini optimallashtirish robotini ishlab chiqaradi. Masalan, zamonaviy robotlar
ob'ektlarni farqlash, nosozliklarni va ishlab chiqarish ishlab chiqarish liniyalarida
mustaqil harakat qilish uchun ega. Bu texnologiya avtomobilsozlik va elektronika
ishlab chiqarishda keng qo'llanilmoqda.
Kollaborativ robotlar (cobots)
: Inson bilan hamkorlikda ishlashga
mo'ljallangan kollaborativ robotlar kichik va o'rta tajribada mashhur bo'lib sinov.
Cobotlar, uni oson dasturlashadigan tizimlar sifatida ishlab chiqarishda samaradorlikni
yuklab oling. Masalan, Unisal Robots kompaniyasining kobotlari yig'ish va qadoqlash
jarayonlarida.
Raqamli egizaklar (digital twins)
: Raqamli egizak texnologiyani ishlab
chiqarish jarayonlarini virtual muhitda simulyatsiya qiladi. Bu robotlarning ishlab
chiqarishni, nosozliklarni oldindan bashorat qiladi va ishlab chiqarish jarayonlarini
optimallashtirish. Masalan, Siemens va General Electric kabi kompyuter
kompyuterlaridan egizaklardan olinadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–8_ Май –2025
48
Moslashuvchan ishlab chiqarish
: Zamonaviy robotlar sensorlar va
sun'iy intellekt yordamida ishlab chiqarish chiqarishdagi o'zgarishlarga tez moslashadi.
Bu kichik partiyali ishlab chiqarish va mahsulotni ishlab chiqarishda muhim ega.
Narsalar interneti (IoT)
: IoT texnologiyalari robotlarini ishlab chiqarish
tizimlari bilan real vaqtda bog'laydi, bu esa ma'lumotlarni tahlil qilish va jarayonlarni
boshqarishni yaxshilaydi.
O'zbekistonda robotlashtirish asosida avtomobilsozlik ishlab chiqaradi.
Masalan, UzAuto Motors zavodlarida payvandlash va yig'ish robotlari qo'yilgan. narsa,
to'qimachilik, kimyo va xo'jalik kabi sohalarda robotlashtirish hali past bo'lib, bu
sohada katta miqdorda mavjud.
Sanoat Robotlarining Turlari va Qo'ying
Sanoat robotlari funksionalligi va qo'llanilish sohasiga qarab turli turlarga
bo'linadi. Ularning turlari va qo' qiyofasi:
Texologik robotlar
: Bu robotlar payvand, bo'yash, yig'ish va ushlab
turish kabi ishlab chiqarishni ishlab chiqish. Masalan, avtomobilsozlikda FANUC va
KUKA kompaniyalarining ishlab chiqarish robotlari karoser ishlab chiqarishda keng
qo'llaniladi. O'zbekistondaAuto Motors zavodlarida bunday robotlar avtomobil
qismlarini montaj va yig'ishda uskunalar.
Yordamchi robotlar
: Materiallarni yuklash, saqlash va asbob-
uskunalarga xizmat ko'rsatish kabi ishlarni bajarish. Masalan, avtomatlashtirilgan
transport robotlari (AGV – Automated Guided Vehicles) omborlarda materiallarni
yuklash materiallari.
Kollaborativ robotlar
: Inson bilan birgalikda ishlashga mo' Inson
tomonidan bu robotlar sifatli va o'rnatish bo'lib, kichik quvvatga erishishda qad lash,
yig'ish va sifat nazorati kabi yuk sifatida. O'zbekistonda to'qimachilik natijasida
bunday robotlar kichik partiyali ishlab chiqarishda foydalidir.
Inspeksiya robotlari
: Mahsulot sifatini va nosozliklarni tuzatish uchun.
Masalan, optik sensorlar bilan robotlar elektronika ishlab chiqarishda sifat nazoratini
ta'minlash.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–8_ Май –2025
49
O'zbekistonda robotlarning qo'lda asosan avtomobilsozlik va qayta ishlash
sanoatida ko'zga ishdan. Masalan, Samarqand va Jizzaxdagi avtomobil zavodlari
robotlashtirilgan liniyalardan baholanadi. lekin, to'qimachilik va qishloq xo'jaligi kabi
sohalarda robotlashtirish hali yangi bosqichda.
Robotlashtirishning Afzalliklari
Sanoat yordamida robotlashtirish bir qator afzalliklarga ega:
Ishlab chiqarish vaqtni nazorat qilish
: Roblar takroriy mahsulotlarni
tez va aniq, bu ishlab chiqarishni ishlab chiqaradi. Masalan, robotlari inson mehnatiga
nisbatan 3-4 baravar tez ishlaydi.
Mahsulot sifatini yaxshilash
: Robotlar va aniq sifatni ta'minlash, bu
mahsulotdagi mahsulotlarni yaxshilash. Masalan, bo'yash robotlari bir xil qatlamni ta'
tarzda.
Xavfli sharoitlarda ishlash
: Robotlar zaharli, yuqori harorat yoki og'ir
yuklar bilan bog'liq natijalarni bajarish, bu ishchilar ishlab chiqarish yuklari.
Xarajatlarni qo'llab-quvvatlash
: Uzoqda robotlar ishchi kuchini tezkor
va resurslardan samarali ta'minlash.
Moslashlik
: Zamonaviy robotlar turli mahsulotlarga mos mumkin, bu
partiyali va shaxsiylashtirilgan ishlab chiqarishda mahsulotlar.
Robotlashtirish Cheklovlari
Robotlashtirish mavjudga qarab, bir qator qator:
Yuqori yuk mashinalari
: Robotlarni o'rnatish va ularga xizmat
ko'rsatish qimmat. Masalan, sanoat robotining o'rtacha narxi 50,000-100,000 AQSh
dollarini tashkil qiladi.
Malakali kadrlar zarurati
: Robotlarni dasturlashtirish va ularga xizmat
ko'rsatish uchun yuqori darajadagi muhandislar talab qilish, bu O'zbekistonda kadrlar
ishlab chiqarish muammolarini ishlab chiqarish.
Moslashlik yordami
: Ba'zi robotlar faqat ma'lum imkoniyatlar uchun
mo'ljallangan bo'lib, yangi jarayonlarga moslashish qiyin bo'lishi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–8_ Май –2025
50
Ijtimoiy-iqtisodiy ta'sir
: Robotlashtirish ish o'rinlarini qisqarishiga
kelishish mumkin, bu O'zbekiston kabi mehnat resurslari ko'p bo'lgan korxonalarda
ijtimoiy muammolarni ishlab chiqarishi mumkin.
Texnik ko'rsatish
: Roblarning doimiy texnik xizmatga xizmat ko'rsatish
jarayonini va ishlab chiqarish jarayonida uzilishlarga olib kelishi mumkin.
O'zbekistonda Robotlashtirishning Hozirgi Holati
O'zbekistonda sanoat robotlashtirish sohasi yuqori bosqichda turibdi.
Avtomobilsozlik, avtomobilsozlik, UzAuto Motors va GM Uzbekistan kabi yaratish
robotlashtirishda sohalik qilmoqda. Masalan, Samarqand avtomobil zavodida
payvandlash va yig'ish liniyalarida FANUC va ABB robotlari qurilmalari.
To'qimachilik asosida robotlashtirish asosan qadoq va materiallarni yuklashda qo'li,
lekin keng ko'lamlashtirish avtomatlashtirish hali amalga oshirilmagan.
O'zbekiston hukumati sanoatni modernizatsiya qilish bir qator dasturlarni joriy
qilmoqda.
Masalan,
“O'zbekiston-2030”
strategiyasi
sanoatning
boshqaruvbardoshligini aniqlash uchun robotlashtirish va raqamlashtirishga e'tibor
qaratilmoqda. bir qator to'siqlar mavjud:
Malakali kadrlar yetishmasligi.
Robotlashtirish uchun zarur infratuzilmaning nazorati.
Moliyaviy resurslarning yetarli emasligi, ayniqsa, kichik va o'rta kuch
uchun.
Kelajakdagi Istiqbollar
Sanoat robotlashtirishining kelajagi yo'nalishlarda kutilmoqda:
Aqlli robotlar
: Sun'iy intellekt va IoT integratsiyasi robotlarni yanada
mustaqil va qiladi. Masalan, robotlar ishlab chiqarish jarayonlarini real vaqtda
optimallashtirish mumkin.
Ekologik toza texnologiyalar
: Energiya tejamkor robotlar va ekologik
toza materiallar ishlab chiqarishni tozalash va atrof-muhitga ta'sirni pasaytiradi.
Kichik va o'rta ishlatish uchun robotlar
: Cobotlar va arzon robot
tizimlari kichikda robotlashtirishni ommalashtirish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–8_ Май –2025
51
O'zbekiston uchun istiqbollar
: O'zbekistonda robotlashtirishni
rivojlantirish uchun chora-tadbirlar zarur:
o
Malakali kadrlar tayyorlash uchun ta'lim dasturlarini rivojlantirish,
masalan, robototexnika bo'yicha maxsus kurslar ochish.
o
Davlat subsidiyalar va imtiyozli kreditlar orqali kichik va o'rta tajribani
robotlashtirishga undash.
o
Xorijiy tajriba va texnologiyani jalb qilish, masalan, Janubiy Koreya va
Yaponiya kabi davlatlar bilan hamkorlik qilish.
Xulosa
Sanoat tomonidan robotlashtirish zamonaviy iqtisodiyotning muhim yo'nalishi
bo'lib, ishlab chiqarishni yaxshilash, sifatini yaxshilash va yaxshilashni yaxshilash
imkonini beradi. O'zbekistonda robot avtomobilsozlik sohasi ishlab chiqilmoqda,
ammo ishlab chiqarishda hali yangi bosqichda. Global tendensiyalar, masalan, sun'iy
intellekt, kollaborativ robotlar va raqamli elektron texnologiyalar O'zbekiston sanoati
uchun katta texnologiyalar. Robotlashtirishni yaxshilash uchun kadrlar tayyorlash,
infratuzilmani rivojlantirish malaka va davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash zarur. Bu
yo'nalishda yuk O'zbekiston iqtisodiyotining globalbardoshligini oshirish.
ADABIYOTLAR
Xalqaro robototexnika federatsiyasi (IFR). Jahon robototexnika hisoboti 2023.
Siciliano, B. va Khatib, O. (Tahrirlar). Springer robototexnika bo'yicha
qo'llanma. Springer, 2016 yil.
Kreyg, JJ Robototexnikaga kirish: mexanika va boshqaruv. Pearson, 2005 yil.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining “O'zbekiston-2030” strategiyasi
to'g'risida farmoni, 2023 yil.
UzAuto Motors. Ishlab chiqarish texnologiyalari haqida ma'lumot.
