MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
57
O’QISH MOTIVATSIYASI: YOSHLARNING SHAXSIY VA IJTIMOIY
RIVOJLANISHIDA UNING AHAMIYATI
Mambetniyazova Shaxzada
Muratbaeva Shaxnoza
BERDAQ NOMIDAGI QORAQOLPOQ DAVLAT UNIVERSITETI CHIMBOY
FAKULTITETI 3-A AMALIY PSIXOLOGIYA TALABASI.
Erjanova Venera
Berdoq nomidagi Qoraqalpoq Davlat Universiteti Pedagogika va psixologiya
kafedrasi assistenti.
Anotatsiya.Ushbu maqolada o‘qish motivatsiyasining psixologik mohiyati,
uning turlari, shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar va zamonaviy texnologiyalar bilan
aloqasi yoritilgan. Motivatsiyani rivojlantirish usullari tahlil qilinib, o‘quvchilarning
shaxsiy va ijtimoiy o‘sishida uning ahamiyati asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar.Motivatsiya, ichki motivatsiya, tashqi motivatsiya, ta’lim,
psixologiya, o‘quvchi, maqsad, rivojlanish, zamonaviy texnologiyalar, motivatsiyani
oshirish.
Kirish
Zamonaviy dunyoda bilim asosiy boylikka aylangan bir davrda, o‘qish
motivatsiyasining o‘rni beqiyosdir. Yoshlarda o‘qishga bo‘lgan ichki ehtiyoj, bilim
olishga intilish va maqsadga erishish istagi — ularning nafaqat ta’limdagi
muvaffaqiyatini, balki shaxsiy hayotdagi barqarorligini ta’minlaydi. Har qanday
sohadagi muvaffaqiyatning zamirida kuchli motivatsiya yotadi.
Asosiy qism
1. O‘qish motivatsiyasi nima?
Psixologiyada motivatsiya — bu insonning harakatini belgilovchi ichki kuch,
ehtiyoj, istak yoki maqsadga erishishga bo‘lgan harakatlar majmuasidir. O‘qish
motivatsiyasi — bu o‘quvchilarning bilim olishga, yangi ko‘nikmalarni egallashga va
o‘zini rivojlantirishga bo‘lgan ijobiy ruhiy holati hisoblanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
58
2. Motivatsiyaning turlari
Ichki motivatsiya – o‘quvchining bilim olishdan zavqlanishi, qoniqish hissi va
o‘zini rivojlantirishga bo‘lgan tabiiy ehtiyojidir. Masalan, yangi narsani o‘rganishdan
ruhiy ko‘tarinkilik his qilish.
Tashqi motivatsiya – mukofot, baho, ota-onaning maqtovi yoki jazodan
qochish kabi tashqi omillar sababli harakat qilish.
3. O‘qish motivatsiyasiga ta’sir qiluvchi omillar
Oila muhitining roli: Motivatsiya ko‘p hollarda oilada shakllanadi. Ilm olishga
rag‘batlantiruvchi ota-ona bolada kuchli o‘quv istagini uyg‘otadi.
O‘qituvchi shaxsiyati: O‘quvchiga ilhom beruvchi ustoz bilim olishga bo‘lgan
qiziqishni kuchaytiradi.
Atrof-muhit va ijtimoiy doira: Do‘stlar, jamiyat va ommaviy axborot
vositalarining ta’siri ham motivatsiyani oshirishi yoki kamaytirishi mumkin.
4. Motivatsiyani oshirish yo‘llari
Maqsadli reja tuzish (kunlik, haftalik, yillik).
Ilhomlantiruvchi kitoblar o‘qish.
Ta’limdagi yutuqlarni qayd etib borish.
O‘zining kuchli jihatlarini kashf qilish.
Samimiy rag‘bat va maqtovlar orqali o‘zini qadrlash.
5. Zamonaviy texnologiyalar va motivatsiya
Bugun yoshlar orasida motivatsiyani oshirishda online ta’lim platformalari
(Khan Academy, Coursera, Duolingo va b.) va ijtimoiy tarmoqlardagi motivatsion
kontentlar (TED Talks, bloglar, vloggerlar) muhim o‘rin tutmoqda. Zamonaviy
psixologlar ham onlayn psixotestlar, mental sog‘liq uchun ilovalar va vizual
rejalashtirish vositalaridan foydalanishni tavsiya etmoqda.
Xulosa
Motivatsiya — bu shunchaki o‘qishga kirishish uchun sabab emas, balki
insonning o‘z hayotini o‘zgartirishga, maqsad sari harakat qilishga undovchi ichki
kuchdir. Har bir yoshda bu kuch mavjud, uni faqat uyg‘otish kerak. O‘qishga bo‘lgan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
59
qiziqish — yuksak orzular, erkin fikrlash va mustaqil hayot sari qo‘yilgan eng muhim
qadamlardan biridir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Abdurahmonova, N. (2021). Ta’lim psixologiyasi asoslari. Toshkent: O‘qituvchi.
2. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). Intrinsic and Extrinsic Motivations: Classic
Definitions and New Directions. Contemporary Educational Psychology.
3. Duckworth, A. (2016). Grit: The Power of Passion and Perseverance. New York:
Scribner.
4. Maslow, A. H. (1943). A Theory of Human Motivation. Psychological Review.
5. Robbins, T. (2015). Unshakeable. New York: Simon & Schuster.
6. www.coursera.org – Onlayn kurslar va o‘qish motivatsiyasi bo‘yicha ta’lim
platformasi.
7. www.khanacademy.org – Interaktiv ta’lim va o‘quvchilar uchun ilhom manbai.
8. www.ted.com – Ilmiy va motivatsion nutqlar uchun platforma.
9. Yusupova, D. (2020). Yoshlar psixologiyasi va motivatsiya. Samarqand: Fan.
