MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
54
DARSNING PSIXOLOGIK ANALIZI
Muratbaeva Dildora Rustamovna
Narimbetova Ayzada Xamdulla qizi
BERDAQ NOMIDAGI QORAQOLPOQ DAVLAT UNIVERSITETI CHIMBOY
FAKULTITETI 3-A AMALIY PSIXOLOGIYA TALABASI.
Erjanova Venera
Berdoq nomidagi Qoraqalpoq Davlat Universiteti Pedagogika va psixologiya
kafedrasi assistenti.
Annotatsiya:Mazkur maqolada dars jarayonini psixologik jihatdan tahlil
qilishning mohiyati, usullari va bosqichlari bayon etilgan. O‘quvchilar shaxsiyati,
ularning psixik holati, individual farqlari va rivojlanish darajalarini hisobga olgan
holda ta’lim samaradorligini oshirishga qaratilgan yondashuvlar ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: dars tahlili, psixologik jarayonlar, o‘quvchi shaxsi,
psixopedagogika, rivojlanish, emotsional muhit.
Kirish
Ta’lim jarayonida faqatgina bilim berish emas, balki o‘quvchining ichki
dunyosini tushunish, u bilan ruhiy muloqot o‘rnatish ham muhim ahamiyatga ega. Shu
nuqtai nazardan qaralganda, darsning psixologik tahlili o‘qituvchiga har bir o‘quvchiga
individual yondashuvni tanlash, ularda o‘quv motivasiyasi va emotsional barqarorlikni
shakllantirish imkonini beradi. Bu usul o‘quv jarayonini chuqurroq anglash va
takomillashtirishda muhim vositadir.
Asosiy qism
1. Dars psixologik tahlilining maqsadi
Darsning psixologik analizi o‘quvchilarning:
emotsional holatini;
psixologik ehtiyojlarini;
motivatsiya darajasini;
idrok va tafakkur jarayonlarini;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
55
shaxslararo munosabatlarini;
aniqlash va baholashga qaratiladi. Bu esa dars mazmunini to‘g‘ri shakllantirish
va kerakli o‘zgarishlar kiritishga zamin yaratadi.
2. Dars davomida kuzatiladigan psixologik holatlar
Dars davomida quyidagi asosiy psixik jarayonlar faol bo‘ladi:
Diqqat – o‘quvchining darsga jalb qilinishi, bexos o‘zgarishlarga
sezuvchanligi;
Idrok – taqdim etilgan materialni qanday qabul qilayotgani;
Xotira – ma’lumotni eslab qolish va qayta tiklash qobiliyati;
Tafakkur – savollarga mustaqil fikr bildirish, sabab-oqibat aloqalarini anglash;
Emotsiya – darsga bo‘lgan ichki munosabat va qiziqish.
3. O‘qituvchining roli
O‘qituvchi darsda psixologik muhitni boshqaruvchi shaxsdir. U o‘quvchining
holatini kuzatish, faol va sust o‘quvchilarni aniqlash, zo‘riqish va stress holatlarini
oldini olishda faol bo‘lishi lozim. Samimiy, tenglik asosida olib borilgan muloqot
bolalarda ijobiy hissiyotlar uyg‘otadi va darsda ishtirokni kuchaytiradi.
4. Tahlilning asosiy bosqichlari
Darsning psixologik tahlili odatda quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi:
1. Tayyorgarlik bosqichi – sinfning umumiy psixologik holati aniqlanadi.
2. Dars jarayonining kuzatuvi – o‘quvchilarning ishtiroki, faolligi, savollarga
munosabati, emotsional ifodalari tahlil qilinadi.
3. Natijalarni baholash – qaysi metodlar samarali bo‘lgani, o‘quvchilarda
qanday o‘zgarishlar kuzatilgani yozib olinadi.
4. Tavsiyalar ishlab chiqish – kelgusi darslar uchun individual yoki guruhiy
yondashuvlar aniqlanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
56
Xulosa
Darsning psixologik tahlili – bu o‘qituvchining pedagogik mahoratini
oshiruvchi, o‘quvchilar bilan samarali ishlashiga yordam beruvchi muhim vositadir.
O‘quvchilarning psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda dars olib borilsa,
ta’lim sifati yuqori bo‘ladi, o‘quvchilar mustaqil va ishonchli shaxs sifatida
shakllanadi. Shunday ekan, har bir o‘qituvchi darsni nafaqat metodik, balki psixologik
jihatdan ham tahlil qilib borishi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Abduqodirov A. Pedagogik va yosh psixologiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2020.
2. Azizxo‘jaeva N.N. Psixologiyadan dars o‘tish metodikasi. – Toshkent: Fan, 2018.
3. Ergashev I. Psixologiyaning asosiy yo‘nalishlari. – Samarqand: SamDU, 2021.
4. Jo‘rayev N. Maktab psixologiyasi asoslari. – Toshkent: TDPU, 2022.
5. www.ziyonet.uz
6. www.edu.uz
7. www.psychologytoday.com
