MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
92
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ARXITEKTURADA: BIM VA 3D
MODELLASHTIRISH
Sultonova Xilolaxon Orifjon qizi
Termiz Davlat Muhandislik va Agrotexnologiyalar Universiteti
Annotatsiya: Zamonaviy arxitektura sohasida raqamli texnologiyalarning
joriy etilishi loyihalash va qurilish jarayonlarida tub o‘zgarishlarga sabab bo‘ldi.
Bunda ayniqsa BIM (Building Information Modeling – Bino ma’lumotlari modeli)
va 3D modellashtirish texnologiyalari muhim o‘rin tutadi. Ular yordamida
arxitektorlar, muhandislar va quruvchilar o‘rtasida aniq, samarali va
integratsiyalashgan hamkorlikni ta’minlash mumkin bo‘lmoqda. Ushbu maqolada
BIM va 3D modellashtirishning arxitekturada qo‘llanilishi, afzalliklari hamda
amaliy natijalari yoritiladi.
BIM texnologiyasi: Mohiyati va imkoniyatlari
BIM – bu oddiy 3D modellashtirish emas, balki butun loyiha jarayonini
raqamli tarzda boshqarishga xizmat qiluvchi tizimdir. BIM modeli qurilayotgan
inshootning geometrik ko‘rinishini, materiallar xususiyatini, texnologik
jarayonlarini, xarajatlar va muddatlarni o‘zida jamlaydi.
BIM texnologiyasining asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat:
-Loyihalash jarayonining aniqligi oshadi;
-Xatoliklar oldindan aniqlanadi va tuzatiladi;
-Qurilish xarajatlari va muddati real vaqt rejimida nazorat qilinadi;
-Barcha ishtirokchilar yagona model asosida ishlaydi.
3D modellashtirish arxitekturada
3D modellashtirish – bu bino va inshootlarning uch o‘lchamli ko‘rinishini
yaratish jarayonidir. Bu texnologiya orqali arxitektorlar loyihani vizual ko‘rinishda
taqdim etib, mijozlar bilan samarali aloqa o‘rnatishi mumkin.
-3D modellashtirishning asosiy imkoniyatlari:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
93
-Tashqi va ichki dizaynni realistik ko‘rinishda yaratish;
-Yorug‘lik, soyalar, materiallar bilan tajribalar o‘tkazish;
-Loyihani interaktiv taqdim etish.
-BIM va 3D modellashtirish integratsiyasi
Bugungi kunda BIM va 3D modellashtirish texnologiyalari o‘zaro bog‘liq
va bir-birini to‘ldiruvchi vositalar sifatida ishlatilmoqda. BIM modeli loyihaning
“raqamli dvigateli” bo‘lsa, 3D modellar uni ko‘rish, tahlil qilish va baholash
imkonini beradi. Misol uchun, Revit, ArchiCAD, AutoCAD Civil 3D, Navisworks
kabi dasturlar orqali ushbu texnologiyalarni uyg‘unlashtirish mumkin.
O‘zbekiston tajribasida BIM va 3D texnologiyalari
O‘zbekiston arxitektura va qurilish sohasida raqamli texnologiyalar asta-
sekinlik bilan joriy qilinmoqda. Ba’zi yirik loyihalarda Revit va boshqa BIM
platformalari qo‘llanilmoqda. Shu bilan birga, ko‘plab talaba va mutaxassislar bu
texnologiyalarni o‘rganishga qiziqmoqda, bu esa kelajakda sifatli va zamonaviy
inshootlar yaratilishini ta’minlaydi.
BIM va 3D modellashtirish texnologiyalari arxitektura sohasida sifat,
samaradorlik va tejamkorlikni oshirishda beqiyos rol o‘ynamoqda. Ular nafaqat
loyiha sifati va vizualizatsiyasini yaxshilaydi, balki butun qurilish jarayonining
raqamli boshqaruvini ta’minlaydi. Kelajakda ushbu texnologiyalarni yanada keng
joriy etish arxitekturaning innovatsion rivojiga zamin yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Karimov A.A. Me’morchilik tarixi. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy
Ensiklopediyasi, 2019.
2. Hasanov H. Qadimgi dunyo arxitekturasi. – Toshkent: “Fan va texnologiya”,
2017.
3. Kostof, Spiro. A History of Architecture: Settings and Rituals. – Oxford
University Press, 1995.
4. Fletcher, Banister. A History of Architecture on the Comparative Method. – 20th
edition, Butterworth-Heinemann, 2001.
5. Grabar, Oleg. The Formation of Islamic Art. – Yale University Press, 1987.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
94
6. Kruft, Hanno-Walter. A History of Architectural Theory: From Vitruvius to the
Present. – Princeton Architectural Press, 1994.
7. Mahmudov R., Sultonov M. O‘zbekiston me’morchiligi tarixi. – Toshkent:
“Sharq”, 2020.
8. Frampton, Kenneth. Modern Architecture: A Critical History. – Thames &
Hudson, 2020.
9. Ching, Francis D.K. Architecture: Form, Space, and Order. – Wiley, 2015.
10. UNESCO World Heritage Centre – www.whc.unesco.org (Qadimiy me’moriy
yodgorliklar ro‘yxati va tavsifi uchun)
