MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
223
AVTOBUSLARNI YURISH MASOFALARI TAXLILI VA BOSH
YURISH MASOFALARINI MINIMALLASHTIRISH
Xalimov Javohirbek Abdusamat o‘g‘Ii
Andijon Mahinasozlik Instituti Avtomobilsozlik va
Transport kafedrasi assistent o‘qituvchisi
Tel: +998972724646
Komilov Mansurjon Murodjon o‘g‘li
Andijon Mahinasozlik Instituti
Transport va logistika yo‘nalishi 2-kurs talabasi
Tel: +9989948890305
Annotattsiya:Avtobuslarni yurish masofalarini tahlil qilish va bosh
yurishmasofalarini minimallashtirish masalasi transport tizimini samarali
boshqarish,yo'lovchilar uchun qulaylik yaratish va energiya samaradorligini
oshirishga qaratilgan muhim jarayondir. Ushbu masalani yechish uchun bir nechta
yondashuvlar mavjud:
Kalit so‘zlar: Avtobus, masofa, yo‘nalish, yo‘lovchi,
1. Avtobuslar yurish masofalarini tahlil qilish
Avtobuslarning yurish masofalarini tahlil qilishda quyidagi faktorlar inobatga
olinadi:
Yo‘nalishlar bo‘yicha tahlil: Avtobuslar qaysi yo‘nalishlarda eng ko‘p
yurayotganini, qanday to‘siqlar va tutilishlar mavjudligini aniqlash. Bu, masalan,
qaysi yo‘llarda eng ko‘p tirbandliklar bo‘lishi yoki yo‘nalishlarning uzoqligi haqida
ma’lumot beradi[1].
Yuklamaning taqsimlanishi: Avtobuslar harakatlanayotgan hududlarda,
ayniqsa, shaharlarda, yo'lovchilar sonining o'zgarishi. Shu asosda har bir avtobus
uchun maksimal va minimal masofalar aniqlanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
224
Vaqt va tezlik tahlili: Har bir yo‘nalishning o‘rtacha vaqtini va tezligini
aniqlash[2]. Shuningdek, tutilishlarni vaqti-vaqti bilan tahlil qilish va real vaqt
rejimida yo‘nalishlarni optimallashtirish.
2. Bosh yurish masofalarini minimallashtirish
Bosh yurish masofalarini minimallashtirish yo‘llarini ko‘rib chiqamiz:
Optimal marshrutlarni tanlash: Avtobuslar uchun marshrutlarni tanlashda eng
qisqa va samarali yo‘llarni tanlash kerak[3]. Bu yo‘nalishlar bo‘yicha tahlil qilinishi
kerak, chunki ba'zi yo‘llarda tutilishlar yoki keskin burilishlar bo‘lishi mumkin.
Yuklama vaqti tahlili: Har bir yo‘nalish bo‘yicha avvalgi ma’lumotlarni tahlil
qilib, qaysi yo‘nalishlar katta yuklamaga ega yoki eng kam yuklamaga ega ekanligini
aniqlash. Bunga qarab, avtobuslarning harakatlanishini yanada moslashtirish
mumkin[4].
Boshqaruv
tizimlari:
Avtomatik
boshqaruv
tizimlari
yordamida
avtobuslarning samarali harakatini nazorat qilish, ular orasida optimallashtirilgan
harakatni ta'minlash. Bu shuningdek, yo‘nalishlar vaqti, tutilishlar va boshqaruv
tizimlari yordamida o'zaro koordinatsiyani yaxshilashga yordam beradi.
Yo‘nalishlarning vaqti-vaqti bilan optimallashtirilishi: Tez-tez tutilishlar
bo‘ladigan joylar vaqti-vaqti bilan tahlil qilinib, masofalar o‘zgartirilishi yoki yangi
yo‘nalishlar ochilishi mumkin[5].
3. Texnologiyalardan foydalanish
Avtobuslar uchun masofalarni tahlil qilishda zamonaviy texnologiyalarni
qo‘llash samarali bo‘ladi:
GPS va real vaqt tizimlari: Har bir avtobusning joylashuvini real vaqt rejimida
kuzatib borish. Bu transport tizimini optimallashtirish va boshqarishni yanada
samarali qilish imkonini beradi[9].
AI va algoritmlar: Avtomatik marshrutlarni optimallashtirish uchun sun’iy
intellekt yordamida algoritmlar ishlab chiqish. Bu algoritmlar vaqt, yo‘lovchilar soni
va trafik sharoitlarini inobatga olib, eng samarali yo‘nalishlarni aniqlashga yordam
beradi[6].
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
225
Ma'lumotlar tahlili: Yo‘lovchilarning harakatlanish statistikalarini tahlil qilish
va shunga asoslanib, avtobuslarning yurish masofalarini yaxshilash.
4. Samaradorlik va iqtisodiy tahlil
Masofalarni minimallashtirish orqali transport tizimining iqtisodiy
samaradorligini oshirish mumkin:
Yo‘lovchilar uchun qulaylik: Harakatlanish masofalarini minimallashtirish
orqali yo‘lovchilarga tezroq va qulayroq xizmat ko‘rsatish mumkin, bu esa ularning
vaqtini tejashga yordam beradi[7].
Yoqilg‘i va energiya tejamkorligi: Avtobuslarning yurgan masofalarini
kamaytirish, ularning yoqilg‘i sarfini kamaytirishga va energiya samaradorligini
oshirishga olib keladi.
Xarajatlarni kamaytirish: Samarali va qisqaroq marshrutlar yordamida
avtobuslar tomonidan sarflanadigan xarajatlar kamayadi[8].
Xulosa
Avtobuslarning yurish masofalarini tahlil qilish va bosh yurish masofalarini
minimallashtirish transport tizimining samaradorligini oshirishga, vaqtni tejashga va
energiya iste'molini kamaytirishga yordam beradi. Yangi texnologiyalar, algoritmlar
va tizimlar yordamida avtobuslar harakati yanada optimallashtirilishi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Ikromov N. et al. Analysis of transport and its cargo processes //E3S Web of
Conferences. – EDP Sciences, 2024. – Т. 548. – С. 03021.
Юлдашев А. Avtomobillarning erkin va majburiy tebranishlar sinovi apparati (tm
155) yordamida tahlil qilish //Scienceweb academic papers collection.–2022.
Abdusamat o’g’li H. J. et al. MAINTENANCE AND REPAIR OF CARS RUNNING
ON LIQUEFIED AND COMPRESSED GAS //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 36. – №. 5. – С. 181-184.
Yuldashev A., Abdumuminova N., Xalimov J. ПОВЫШЕНИЕ КРИТЕРИИ
ОЦЕНКИ
ЗНАНИЙ
СТУДЕНТА
ОБЪЕКТИВНО
С
НАУЧНЫМИ
ИССЛЕДОВАНИЯМИ //Точная наука. – 2018. – №. 26. – С. 113-115.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
226
Abdusamat Y., Nigora A., Javohir X. ПОВЫШЕНИЕ КРИТЕРИИ ОЦЕНКИ
ЗНАНИЙ СТУДЕНТА ОБЪЕКТИВНО С НАУЧНЫМИ ИССЛЕДОВАНИЯМИ
INCREASING ASSESSMENT CRITERIA OF THE STUDENT KNOWLEDGE
OBJECTIVELY WITH SCIENTIFIC RESEARCH //Журнал выпускается
ежемесячно, публикует статьи по естественным наукам. Подробнее на www. t.
– Т. 2. – С. 118.
Abdusamat o’g’li H. J. et al. ORGANIZATION OF QUALITY TRANSPORT
SERVICE TO THE POPULATION. – 2024.
Abdusamat o’g’li H. J. STUDY THE THEORETICAL BASIS OF ANY CHANGES
THAT CAN OCCUR IN THE FREE AND FORCED VIBRATION OF
AUTOMOTIVE PARTS MATERIALS //Новости образования: исследование в
XXI веке. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 108-111.
Abdusamat o‘g‘li H. J. et al. SIFATLI YUK TASHISHNI TASHKIL QILISH VA
UNING SAMARADORLIK KO ‘RSATRKICHLARINI OSHIRISH. SANОAT
YUKLARINI TASHISH //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 36. – №. 5. – С. 185-189.
Abdusamat o‘g‘li H. J. et al. YUKLARNI TASHISH, YUK XOSIL QILUVCHI VA
YUK ISTЕ'MOL QILUVCHI JOYLAR. – 2024.
