MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
342
DIN VA MA’NAVIY KAMOLOT
Jurayev Sayxun Tirkash o’g’li -
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari
universiteti Samarqand filiali,
Kompyuter injiniringi fakulteti, talabasi
e-mail – sayxunbekjurayev@gmail.com
Ilmiy rahbar: Samatov Xurshid O’lmasjonovich
Falsafa fanlari doktori, Dotsent
Annotatsiya:
Ushbu maqolada din va ma’naviy kamolot o‘rtasidagi uzviy
bog‘liqlik tahlil etiladi. Dinning inson tarbiyasidagi roli, ma’naviy qadriyatlarning
shakllanishi va ularni saqlab qolishdagi diniy ta’limotlarning ahamiyati ochib beriladi.
Shuningdek, zamonaviy jamiyatda dinning ruhiy tarbiya vositasi sifatidagi o‘rni haqida
ham fikr yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
din, ma’naviyat, kamolot, tarbiya, qadriyat, ruhiy poklik
Kirish
Insoniyat tarixining eng qadimiy davrlaridan beri din va ma’naviyat inson
hayotining ajralmas qismlaridan biri bo‘lib kelgan. Har bir davr, har bir jamiyat va
madaniyatda din kishilarning ruhiy dunyosini shakllantirishda, axloqiy me’yorlarini
belgilashda asosiy manba sifatida namoyon bo‘lgan. Shu nuqtayi nazardan qaraganda,
din faqatgina ibodat tizimi emas, balki insonning ma’naviy kamolot sari intilishidagi
muhim omil hamdir.
Din va insoniyat ma'naviyati
Din inson qalbini poklaydi, ruhini tarbiyalaydi, hayotga nisbatan
mas’uliyatli munosabatda bo‘lishga undaydi. Har bir dinda ma’naviy kamolotga
erishish yo‘llari ko‘rsatilgan: sabr, halollik, saxiylik, bag‘rikenglik, kechirimlilik kabi
fazilatlar aynan diniy ta’limotlar orqali tarbiyalanadi. Jumladan, islom dinida “Eng
afzalingiz – odobi go‘zal bo‘lganingizdir”[2] degan hadis barchamizga ibratdir.
Ma’naviy kamolot — bu insonning ichki dunyosining mukammallashuvi, ruhiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
343
jihatdan yetuklik darajasidir. Din bu jarayonda yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadi, ko‘ngilga taskin
beradi, hayotning sinovlarini sabr bilan yengishga o‘rgatadi. Ma’naviyat esa o‘z
navbatida din orqali yuksaladi.
Dinning jamiyatda tarbiyaviy vazifasi ham muhim o‘rin tutadi. Diniy
ta’limotlar orqali yoshlar orasida axloqiy qadriyatlar mustahkamlanadi. Masalan,
Qur’oni Karimda ota-onaga hurmat, yetimlarga mehr, kambag‘allarga saxovatli bo‘lish
kabi ko‘plab ijtimoiy-ma’naviy ko‘rsatmalar mavjud: “Ota-onalarga yaxshilik qiling,
qarindoshlarga, yetimlarga, miskinlarga yordam bering” [ 1 (Baqara surasi, 83-oyat)].
Bu ko‘rsatmalar yosh avlodni jamiyatga foydali, halol, mas’uliyatli inson sifatida
kamol topishiga xizmat qiladi.
Bugungi globallashuv davrida, ayniqsa, yoshlar ma’naviy tahdidlar —
ommaviy madaniyat, g‘arbliklashuv, ruhiy bo‘shliq kabi omillar ta’sirida qolmoqda.
Shu nuqtada dinning ma’naviy himoya sifatidagi o‘rni yanada oshadi. U insonni
o‘zligini unutmaslikka, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni saqlab qolishga da’vat
etadi.
Zamonaviy jamiyatda ham din o‘z o‘rnini yo‘qotgani yo‘q. Aksincha, insonning
ichki dunyosi qanchalik bo‘shab borayotgan bo‘lsa, din unga shuncha ko‘proq kerak
bo‘lmoqda. Bugun psixologiya, meditatsiya, “mental sog‘lik” kabi tushunchalar ko‘p
uchraydi. Aslida esa, din ana shu ruhiy barqarorlikni asrlar davomida ta’minlab kelgan.
Islom dinining ta’limotlarida inson qalbining orom topishi uchun Allohni eslash
tavsiya qilinadi: “Darhaqiqat, Allohni zikr etish bilan qalblar taskin topadi”. [1(Ra’d
surasi, 28-oyat).] Bu oyat nafaqat diniy, balki psixologik nuqtayi nazardan ham muhim
ahamiyatga ega. Zamonaviy ilm ham doimiy stress, xavotir va depressiya singari
muammolarga qarshi ruhiy tayanch zarurligini ta’kidlaydi. Shu bois, dinning hozirgi
davrdagi ahamiyati tobora ortib bormoqda.
Xulosa
Din va ma’naviy kamolot bir-biridan ajralmas tushunchalardir. Din – bu inson
qalbining nuridir, ma’naviyat esa bu nurdan yorishgan hayot tarzidir. Ma’naviy
kamolotga erishish uchun inson o‘zini anglashi, qalbini poklashi va hayotini ma’naviy
qadriyatlarga asoslagan holda yashashi lozim. Jamiyatda sog‘lom ijtimoiy muhit barpo
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
344
etish, yosh avlodni tarbiyalash, axloqiy me’yorlarni tiklash va saqlab qolish yo‘lida
dinning roli beqiyos hisoblanadi. Bugungi kunda ayniqsa, milliy-ma’naviy uyg‘onish
davrida bu mavzu yana-da dolzarb bo‘lib bormoqda. Zero, jamiyat taraqqiyotining
poydevori – bu ma’naviy yetuk, axloqan barkamol insonlardir. Bunday insonni esa
avvalo din tarbiyalaydi. Shunday ekan biz zamonimizni din va ma’naviyatni
uyg’unlikda bir biri bilan chambarchas bog’liqlikda ifodalashimiz kerak. Shu bilan
birgalikda hayotimizni yaxshi tomonga o’zgarishiga ham katta ta’sir ko’rsatishi bejiz
emas.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Qur’oni Karim. (O‘zbekiston musulmonlari idorasi tafsirli tarjimasi). – Toshkent:
Hilol-Nashr, 2014.- 13 - 14 -betlar (Baqara:83), 260 -bet (Ra’d:28).
2.
Imom Buxoriy. “Al-Adab al-Mufrad”. – Qohira: Dar al-Hadith, 2004. – 273-bob.
3.
Muhammad al-G‘azzoliy. “Ihyo ulum ad-din”. - Qohira: Dar al-Ma’rifa,1998. - 1 -
jild, 200-bet.
4.
Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”. T.: Ma’naviyat, 2008. -27-
bet.
5.
Turaev A. Dinshunoslik asoslari. T.: O‘zbekiston, 2020. - 112- bet.
6.
Ziyoyeva N.” Ma’naviyat va din: uyg‘unlik yo‘llari”. // “Ma’naviyat” jurnali, 2021-
yil, №3.-35-40-betlar.
