MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–7_ Январь –2025
89
ADABIYOT DARSLARIDA VIRTUAL TA'LIMIY
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Oʻrinboyeva Latofat Gʻaybillayevna
Jizzax davlat pedagogika universiteti Akademik litseyi
ona tili va adabiyot fanlar kafedrasi oʻqituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqola adabiyot darslarida virtual ta'limiy
texnologiyalardan foydalanishning ahamiyati, usullari va samaradorligini tahlil
qiladi. Maqolada virtual vositalarning o'quv jarayonini qiziqarli va interaktiv
qilishdagi roli ko'rsatilgan. Tadqiqot natijalari ta'lim jarayonida innovatsion
yondashuvlarni qo'llash zaruratini ta’kidlaydi.
Kalit so‘zlar:
virtual ta'lim, adabiyot darslari, texnologiyalar, interaktivlik,
innovatsiya, samaradorlik.
Adabiyot darslari nafaqat bilim olish, balki badiiy asarlar orqali ma’naviy va
estetik tarbiya berishga qaratilgan. Bugungi kunda ta’lim sohasida zamonaviy
texnologiyalardan foydalanish o'quv jarayonini yanada mazmunli va samarali
qilishga imkon beradi. Virtual ta'limiy texnologiyalar nafaqat ta'lim sifatini oshirish,
balki o'quvchilarning qiziqishini orttirishda ham muhim rol o'ynaydi. Ushbu
maqolada adabiyot darslarida virtual ta'lim texnologiyalarining o'rni va amaliyotdagi
natijalari o'rganiladi.
Mazkur tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:
Nazariy
tahlil
– ilmiy adabiyotlarni o'rganish orqali virtual
texnologiyalarning ta'limdagi o'rnini aniqlash.
Eksperiment – adabiyot darslarida virtual ta'lim vositalarini qo'llash va uning
samaradorligini baholash.
So'rovnoma – o'quvchilarning virtual texnologiyalarga bo'lgan munosabatini
o'rganish.
Kuzatish – dars jarayonidagi interaktivlik darajasini baholash.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–7_ Январь –2025
90
Adabiyot darslarida virtual ta'limiy texnologiyalardan foydalanish o‘quv
jarayonini qiziqarli va samarali qilish uchun ajoyib imkoniyat yaratadi. Bu usullar
o‘quvchilarning mavzuga bo‘lgan qiziqishini oshirish, o‘quv materiallarini interaktiv
tarzda o‘zlashtirish va o‘qitish jarayonini muhim darajada innovatsiyalashga yordam
beradi. Quyida virtual ta'limiy texnologiyalarni adabiyot darslarida qo‘llash usullari
haqida ba'zi fikrlar keltirilgan:
Elektron taqdimot va resurslardan foydalanish
Adabiyot darslarida elektron taqdimot va resurslardan foydalanish,
o‘quvchilarning materialni vizual va qiziqarli shaklda qabul qilishini ta'minlaydi.
Ushbu yondashuv dars jarayonini boyitib, o‘quvchilarning e'tiborini jalb qilishga va
mavzuni samarali o‘zlashtirishga yordam beradi.
PowerPoint taqdimotlari
PowerPoint taqdimotlari adabiyot darslarining ajralmas qismi bo‘lib,
o‘quvchilarga muallif va asar haqida muhim ma'lumotlarni qisqacha va vizual shaklda
taqdim qilish imkonini beradi:
- Muallif haqida ma'lumot: Asarlar muallifining hayoti, ijodi va davriga oid
faktlar.
- Asarning janri va davri: Asarning qaysi janrga mansubligini va u yozilgan
tarixiy davrni tushuntirish.
- Asar mazmuni haqida qisqacha sharhlar: Har bir sahnani qisqacha ko‘rib
chiqish yoki asosiy qahramonlar haqida ma'lumotlar.
Misol: Abdulla Qodiriyning “O‘tgan kunlar” asariga bag‘ishlangan
taqdimotda uning hayot yo‘li, asarning yozilish tarixi, asosiy qahramonlar va
mavzular haqida slaydlar qo‘shilishi mumkin.
Interaktiv slaydlar
Interaktiv slaydlar dars jarayonini yanada qiziqarli va jonli qiladi.
O‘quvchilarni faol ishtirokchi qilish uchun quyidagi elementlar qo‘shilishi mumkin:
- Testlar va savol-javoblar: Asar bo‘yicha tezkor testlar yoki muloqotga
chorlovchi savollar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–7_ Январь –2025
91
- O‘y-qoidalarni sinash: Asardagi voqealar ketma-ketligini to‘g‘ri tartibga
keltirish, qahramonlarning fe'l-atvorini tahlil qilish.
- Javoblarni muhokama qilish: Har bir savolga javob berilgandan so‘ng, guruh
bilan natijalarni tahlil qilish imkonini yaratish.
Misol: Kahoot platformasi yordamida “O‘tgan kunlar” asaridagi voqealar
ketma-ketligi bo‘yicha interaktiv viktorina tashkil etish.
Raqamli kitoblar va qo‘llanmalar
Raqamli resurslardan foydalanish dars jarayonini osonlashtiradi va
o‘quvchilar uchun qulay o‘qish imkoniyatini ta'minlaydi:
- Elektron kitoblar: Asarlarni raqamli shaklda o‘qish orqali o‘quvchilar
istalgan joyda materialni qayta o‘qib chiqishlari mumkin.
- Qo‘llanmalar va sharhlar: O‘quvchilarni matnni tahlil qilishga
yo‘naltiruvchi qo‘llanmalar, savol-javoblar to‘plami yoki asar xaritalari.
- Ilovalar: Kitoblarni o‘qish yoki tinglash uchun “LitRes” yoki “Audible” kabi
platformalardan foydalanish.
Misol: Abdulla Qodiriy asarlari bo‘yicha raqamli qo‘llanma yaratish va uni
PDF formatida o‘quvchilarga taqdim etish.
Bu texnologiyalarni darslarda to‘g‘ri va muvofiq tarzda qo‘llash orqali
adabiyot fanini zamonaviy, interaktiv va samarali tarzda o‘qitish mumkin.
Virtual sayohatlar va asarlarni vizuallashtirish
- Virtual muzeylarga sayohat: Mualliflarning uy-muzeylari yoki ular yashagan
tarixiy joylarga virtual tashrif.
- Asar voqealari sahnasini 3D modellashtirish: Asar mazmunini chuqurroq
tushunish uchun o‘quvchilarga sahna va muhitni ko‘rsatish.
. Interaktiv platformalardan foydalanish
- Kahoot yoki Quizizz: Matn mazmuni bo‘yicha savol-javob o‘yinlarini
tashkil qilish.
- Padlet va Jamboard: O‘quvchilarning asar haqidagi fikrlarini kollektiv tarzda
ifodalashlari uchun.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–7_ Январь –2025
92
- Edmodo yoki Google Classroom: O‘quv jarayonini boshqarish va uyga
vazifalarni topshirish.
Multimedia materiallari
- Audio kitoblar: Matnlarni tinglash orqali tushunish qobiliyatini
rivojlantirish.
- Videodarslar: Dars davomida asarlarning qisqa ekranlashtirilgan variantlari
yoki sharhlarini tomosha qilish.
- Podkastlar: Asar tahlillari yoki mualliflar hayoti haqida tinglash.
Gamifikatsiya (o‘yinga asoslangan ta'lim)
- Adabiy viktorinalar va testlar: O‘quvchilarning bilimlarini sinash uchun
o‘yin tarzida testlar tashkil qilish.
- Role-play: Asar qahramonlarini jonlantirib, ularning o‘rniga kirish orqali
voqeani his qilish.
Mualliflik loyihalari va ijodiy topshiriqlar
- O‘quvchilar virtual asboblar yordamida o‘z she'rlarini yozib, ovoz berishlari
yoki o‘z hikoyalarini yaratishlari mumkin.
- O‘quvchilar asarlarni qisqacha animatsion videolarda sahnalashtirishlari
mumkin.
Adabiyot darslarida virtual ta'limiy texnologiyalardan foydalanish nafaqat
mavzuni yaxshi o‘zlashtirishga, balki o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi va ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantirishga ham yordam beradi. Ushbu texnologiyalarni dars
jarayonida to‘g‘ri tanlash va qo‘llash orqali zamonaviy ta'limni yangi bosqichga olib
chiqish mumkin.
Virtual ta'lim texnologiyalari o'quv jarayoniga ijobiy ta'sir ko'rsatish bilan
birga, ba'zi muammolarni ham keltirib chiqaradi. Masalan, texnologik vositalar
yetishmasligi yoki ulardan foydalanish bo'yicha o'qituvchilarning malakasi pastligi
dars samaradorligini pasaytirishi mumkin. Shunday ekan, virtual texnologiyalardan
samarali foydalanish uchun o'qituvchilarni maxsus tayyorlash va texnologik
infratuzilmani rivojlantirish zarur.
Xulosa
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–7_ Январь –2025
93
Adabiyot darslarida virtual ta'lim texnologiyalarini qo'llash o'quv jarayonini
innovatsion va interaktiv qilishda muhim ahamiyatga ega. Quyidagi takliflarni ilgari
suramiz:
Virtual ta'lim platformalarini joriy qilish uchun maxsus metodik qo'llanmalar
yaratish.
O'qituvchilar uchun virtual texnologiyalardan foydalanish bo'yicha malaka
oshirish kurslarini tashkil etish.
Maktablar texnologik vositalar bilan ta'minlanishini yaxshilash.
Mazkur maqola o'quv jarayonida virtual texnologiyalarning o'rnini chuqurroq
anglash va samarali amaliyotlarni joriy etishda muhim ahamiyat kasb etadi.
ADABIYOTLAR.
1.
Ally, M. (2004) Foundations of Educational Theory for Online Learning.
Athabasca: Athabasca University.
2.
Gagnon, G.W. & Collay, M (n.d) Constructivist Learning Design. Retrieved on
3.7.10 from
3.
Heinich, R., Molenda, M., Russell, J. D., & Smaldino, S. E. (2002).
Instructional Media and Technologies for Learning. Upper Saddle River, NJ: Pearson
Education.
4.
Kalat, J. W. (2002) Introduction to Psychology. CA: Wadsworth-Thompson
Learning.
5.
Lincy, S. Belgiliya (2015) Teaching “A Raisin in the Sun” using Virtual
Classroom – A Study. M.A. Project. CTTE College for Women, Chennai.
6.
McLeod, G (2003). Learning Theory and Instructional Design, Learning
Matters, 2 (3) 101-110.
7.
Modritscher, Felix (2006) "E-Learning Theories in Practice: A Comparison of
Three Methods" Journal of Universal Science and Technology of Learning, 3-18.
8.
Sasikumar (2008). Instruction Design and E-learning: Issues and Challenges.
Indo-ASEAN Conference on e-learning. Retrieved on 30.09.10 from <
http://thelittlesasi.wikidot.com>.
