MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–7_ Январь –2025
84
ADABIYOT DARSLARINI QIZIQARLI TASHKIL ETISH
USULLARI
Oʻrinboyeva Latofat Gʻaybillayevna
Jizzax davlat pedagogika universiteti Akademik litseyi
ona tili va adabiyot fanlar kafedrasi oʻqituvchisi
Anontatsiya:
Mazkur maqolada adabiyot darslarini samarali va qiziqarli
tashkil etish usullari ko'rib chiqiladi. Mualliflar zamonaviy pedagogik
texnologiyalar, interaktiv metodlar va innovatsion yondashuvlar asosida
o'quvchilarning darsga bo'lgan qiziqishini oshirish yo'llarini tahlil qiladilar.
Adabiyotlarni o'rganishda ijodiy yondashuvni rivojlantirish va milliy madaniyatni
singdirishga oid takliflar ham keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Adabiyot
ta'limi,
interaktiv
metodlar,
innovatsion
texnologiyalar, ijodiy yondashuv, milliy madaniyat.
Adabiyot darslari ta'lim jarayonining muhim qismi bo'lib, o'quvchilarda
estetik zavq, ijodiy tafakkur va milliy o'zlikni shakllantirishda asosiy rol o'ynaydi.
Ammo, bugungi kunda ko'plab o'quvchilar ushbu darslarga sust qiziqish bildirmoqda.
Shu sababli, darslarni qiziqarli va interaktiv tashkil etish dolzarb masalaga
aylanmoqda. Ushbu maqola, adabiyot darslarini zamonaviy texnologiyalar yordamida
qanday qilib samarali va qiziqarli o'tkazish mumkinligi masalasini yoritishga
qaratilgan.
Adabiyot darslarini qiziqarli tashkil qilish o‘quvchilarni faollashtirish,
ularning ijodkorligini rivojlantirish va darslarni esda qolarli qilishda muhim
ahamiyatga ega. Quyida ba'zi usullarni ko'rib chiqamiz:
O‘yinli usullarni qo‘llash uchun namunaviy misollar:
Rol o‘ynash
- Misol: Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar” asaridan sahnani tanlab,
Otabek va Kumushning o‘zaro muloqotini sahnalashtirish.
- O‘quvchilar:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–7_ Январь –2025
85
- Rollarni taqsimlaydilar (qahramonlar, hikoya qiluvchi, yordamchi
rollar).
- Liboslar va rekvizitlardan foydalanib, sahna tayyorlashadi.
- O‘z ijrolarini boshqa guruhlar oldida namoyish qilishadi.
- Maqsad: O‘quvchilarda ijodiy tafakkurni rivojlantirish va matnni
chuqurroq tushunish.
Krossvord va viktorinalar
- Misol: Chingiz Aytmatovning “Jamila” asariga oid krossvord:
- Savollar:
- Jamila asaridagi bosh qahramonlarning ismi?
- Asarda ko‘tarilgan asosiy mavzu nima?
- Asardagi eng muhim voqealar qayerda ro‘y beradi?
- Krossvordni yaratish uchun: O‘quvchilarga asardan muhim joylarni
belgilab, ularni o‘yin shaklida taqdim eting.
- Maqsad: Asar mazmunini mustahkamlash va qiziqarli takrorlash.
Blits savollar
- Misol: Abdulla Avloniyning asarlariga oid savollar:
- Abdulla Avloniyning mashhur asarining nomi nima?
- “Turkiston buqa yoki Kelinglar birlikka”
- “Tarbiya” haqida Abdulla Avloniy qanday ta’rif bergan?
- “Tarbiya – bu millatning najoti!”
- Avloniy qaysi davr adibi hisoblanadi?
- Jadid davri.
- Blits qoidalari:
- Har bir o‘quvchiga savol beriladi, tezkorlik va to‘g‘ri javob uchun ball
beriladi.
- O‘yinni jamoalar orasida ham tashkil qilish mumkin.
- Maqsad: Tezkor tafakkur va bilimni baholashni rivojlantirish.
- Blits savollar: Matn mazmuniga oid tezkor savollar o‘ynash.
Texnologiyalarni qo‘llash
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–7_ Январь –2025
86
- Kahoot yoki Quizizz platformalaridan foydalanish: Interaktiv testlar va
o‘yinlar o‘tkazish.
- Video va audio materiallar: Mualliflar haqida hujjatli filmlar yoki audio
kitoblarni tinglash.
- Virtual muzeylar: Muallif yoki asar qahramonlari bilan bog‘liq joylarni
onlayn ekskursiya orqali ko‘rsatish.
Ijodiy vazifalar
- Erkin esse yozish: O‘quvchilar asar qahramonlari yoki syujetlari asosida
o‘z nuqtai nazarlarini yozishsin.
- Asarni qayta yozish: O‘quvchilarga asarni zamonaviy talqinda yozishni
topshirish.
- She’r yozish: Asarning bir qismi asosida yangi she’r yoki qo‘shiq yaratish.
Munozarali usullar
- Bahs va muhokamalar: Asar qahramonlarining xatti-harakatlarini
muhokama qilish.
- “Agar men bo‘lsam…” metodi: O‘quvchilarni asar qahramonining o‘rniga
qo‘yib, qanday harakat qilishlarini so‘rash.
Vizual metodlar
- Rasm chizish: Asar mazmuniga asoslangan rasm chizdirish.
- Mind-map tuzish: Asar qahramonlari va voqealar orasidagi bog‘liqlikni
tasvirlash.
Guruhda ishlash
- “Birgalikda hikoya yozish” usuli: Guruh bo‘lib, bitta hikoyani ketma-
ketlikda yozib chiqish.
- Asarni tahlil qilish: Guruh bo‘lib asar tahlilini tayyorlash va taqdimot
qilish.
Qiziqarli vazifalar
- Sirli xabar: Asardagi bir voqea asosida sirli xat yozib, o‘quvchilarni uni
tushuntirishga undash.
- Qahramon kundaligi: Qahramon nomidan kunlik kundalik yozish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–7_ Январь –2025
87
Ochiq maydon faoliyatlari
- Adabiy sayohatlar: Asar yoki muallif bilan bog‘liq joylarga ekskursiyalar.
- Adabiy kechalar: She’rxonlik yoki asar haqida teatr ko‘rinishlari tashkil
etish.
Bu usullarni darsga moslashtirib, o‘quvchilarning qiziqishlarini inobatga
olgan holda ishlatish darslarni yanada qiziqarli va esda qolarli qiladi.
Adabiyot darslarini qiziqarli tashkil etishning samaradorligi turli sinflarda har
xil bo'lishi mumkin. Masalan, kichik yoshdagi o'quvchilar uchun o'yin usullari
ko'proq samarali bo'lsa, yuqori sinflarda esa munozaralar va tahliliy metodlar ko'proq
mos keladi. Shu bilan birga, o'qituvchilarning malakasi va ularning texnologiyalardan
foydalanish qobiliyati ham natijalarga ta'sir ko'rsatadi.
Xulosa
Adabiyot darslarini qiziqarli tashkil etish uchun quyidagi takliflarni ilgari
surish mumkin:
- Darslarda zamonaviy texnologiyalardan keng foydalanish;
- O'quvchilarning qiziqishlariga mos metodlarni tanlash;
- Ijodiy faoliyatlarni rag'batlantirish va asarlarni talqin qilishda o'quvchilarga
mustaqillik berish;
- Milliy madaniyat va urf-odatlarni o'rganishga yo'naltirilgan darslarni tashkil
etish.
Ushbu yondashuvlar orqali adabiyot darslarini yanada samarali va qiziqarli
qilish mumkin.
ADABIYOTLAR.
1.
To`хliеv B. Adabiyot o„qitish mеtоdikasi. T., “Yangi asr avlodi”, 2007-2010.
2.
Zunnunоv A., Хоtamоv N., Ibrохimоv A., Esоnоv J. Adabiyot o`qitish
mеtоdikasi. Т., “ O`qituvchi”, 1992.
3.
Yo`ldоshеv Q. Adabiyот o„qitishning ilmiy-nazariy asoslari . T.,“O`qituvchi”,
1996.
4.
Yo`ldоshеv Q., Madaеv О., Abdurazzоqоv A. Adabiyot o„qitish mеtоdikasi.
T., “Universitet”, 1994.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–7_ Январь –2025
88
5.
Jumaniyozova M., Ishmuhammedov R. Ta‘limda pedagogik texnologiyalardan
foydalanish. –Toshkent: Iste‘dod, 2012.
6.
Muhamedova S."Tillarni o'qitishda pedagogik texnologiyadan.T-2015
7.
Abdullayeva M." Ona till o'qitish metodikasi" .T- 2017
Yo„ldosheva N., Murodova S. Adabiyot darslarida zamonaviy pedagogik
texnologiyalarni qo„llashning afzalligi. T., 2007.
