“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
230
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA TALABALARNING
MOLIYAVIY SAVODXONLIGINI OSHIRISHNING MUHIMLIGI
Namangan davlat universiteti, Iqtisodiyot fakulteti
Moliya sohasida boshqaruv yo`nalishi 2- bosqich talabasi
Narullayev Omonulloxon Nodirjon o`g`li
E-mail: omonulloxon0408@gmail.com
Tel: +998949874707
Annotatsiya.
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida talabalar uchun
moliyaviy
savodxonlikning
ahamiyati
tahlil
qilinadi.
Raqamli
moliyaviy
texnologiyalar, elektron to‘lov tizimlari, onlayn banking, kriptovalyutalar va
investitsiya platformalari kabi yangi iqtisodiy vositalarning keng tarqalishi sharoitida
yosh avlodning moliyaviy qaror qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantirish zarurligi
asoslab beriladi va moliyaviy bilimlarni shakillantirish yo`llari batafsil yoritiladi.
Maqolada zamonaviy ta’limda moliyaviy savodxonlikni rivojlantirish strategiyalari va
amaliy takliflar keltirilgan.
ВАЖНОСТЬ ПОВЫШЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ ГРАМОТНОСТИ
СТУДЕНТОВ В ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКЕ
Аннотация.
В этой статье анализируется важность финансовой
грамотности для студентов в цифровой экономике. В условиях широкого
распространения новых экономических инструментов, таких как цифровые
финансовые технологии, электронные платежные системы, онлайн-банкинг,
криптовалюты и инвестиционные платформы, обосновывается необходимость
формирования у подрастающего поколения навыков принятия финансовых
решений, подробно освещаются пути формирования финансовых знаний. В
статье представлены стратегии и практические предложения по развитию
финансовой грамотности в современном образовании.
THE IMPORTANCE OF IMPROVING THE FINANCIAL LITERACY OF
STUDENTS IN THE CONDITIONS OF THE DIGITAL ECONOMY
Abstract.
This article analyzes the importance of financial literacy for students in
the context of the digital economy. In the context of the widespread use of new
economic tools such as digital financial technologies, electronic payment systems,
online banking, cryptocurrencies and investment platforms, the need for the formation
of financial decision-making skills of the younger generation is justified, and the ways
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
231
of shaping financial knowledge are covered in detail. The article presents strategies and
practical proposals for the development of financial literacy in modern education.
Kalit so`zlar:
raqamli iqtisodiyot, moliyaviy savodxonlik, talabalar, fintech,
raqamli texnologiyalar, moliyaviy xavfsizlik.
KIRISH
XXI-asr yangi texnologiya va innnovastsiyalar asrida raqamli texnologiyalarning
rivojlanishi moliyaviy tiziminiham e`tibordan chetda qoldirmadi. Raqamli
texnologiyalarning rivojlanishi moliya tizimida: onlayn-banking, elektron hamyonlar,
kripto-valyutalar, mobil investitsiya platformalari va mikrokreditlar kundalik
vositalarga aylanib bormoqda. Bu tizimlardan foydalanuvchilarning aksariyati yosh
avloddan iborat bo`lib, yoshlar raqamli xizmatlarning eng faol foydalanuvchilari
sifatida, ayniqsa, bilim etishmasligi tufayli moliyaviy xavf-xatarlarga duch
kelayotganini ko`rishimiz mumkin.
Metodlar.
Mazkur maqolada raqamli texnologiyalar rivojlanayotgan bir paytda
talabalarning moliyaviy savodxonligini oshirish va ularda moliyaviy ko`nikmalarni
yanada rivojlantirsh yo`llari yoritilgan.
Natijalar.
Raqamli
iqtisodiyot
sharoitida
talabalarning
moliyaviy
savodxonligining oshirish va ulardan moliyaviy ko`nikmalarni shakillantirish kabi
jarayonlarning tahlil qilishdan avval moliyaviy savodxonlik tushunchasiga ta`rif berish
lozim.
Moliyaviy savodxonlik
– bu shaxsning moliyaviy bilimlarga ega bo‘lishi, ushbu
bilimlarni kundalik hayotda qo‘llay olish ko‘nikmasi hamda moliyaviy qarorlarni ongli
ravishda qabul qilish salohiyatidir.
1
Moliyaviy savodxonlik uch komponentadan iborat:
•
Bilim
– moliyaviy mahsulotlar, xizmatlar, vositalar, tushunchalar haqidagi
bilimlar (kredit, depozit, inflyatsiya, foiz stavkasi va h.k.).
•
Ko‘nikma
– byudjet tuzish, jamg‘arma qilish, kreditdan foydalanish, soliq
to‘lovlarini tushunish.
•
Xulq-atvor
– mas’uliyatli qaror qabul qilish, xarajatlarni nazorat qilish,
firibgarliklardan saqlanish.
Moliyaviy savodxonlik ya`ni moliyaviy bilimlar talabalarga qanday
darajada muhim va ahamiyalik?
Ushbu savolga biz ikki daraja yuzasidan javob beramiz.
1.
Shaxsiy darajada.
1
OECD.
Financial Literacy Framework
(2023)
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
232
2.
Jamiyat darjasida.
Raqamli iqtisodiyot va moliya tizimidagi xavf-xatarlar
Raqamli iqtisodiyot nima?
Raqamli iqtisodiyot bu – axborot-kommunikatsiya texnologiyalariga asoslangan
iqtisodiy faoliyat tizimi bo‘lib, u quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
2
elektron to‘lov tizimlari (Payme, Click, PayPal, Apple Pay);
onlayn-banking;
kriptovalyutalar (Bitcoin, Ethereum);
mobil ilovalar orqali investitsiyalar (Binance, Robinhood);
2
S. Lusardi & O. Mitchell (2014).
The Economic Importance of Financial Literacy
.
Barqaror
moliyaviy
hayot
kechirish
Moliyaviy
stressdan
xalos bo‘lish
Qarzga botish
xavfini
kamaytirish
Kelajakka
jamg‘arma
qilish,
investitsiya
qilishni
o‘rganish
Aholining
iqtisodiy
barqarorligini
ta’minlash
Kredit
bozorining
sog‘lom
rivojlanishini
qo‘llab-
quvvatlash
Ijtimoiy
tenglik va
moliyaviy
inklyuziyani
kuchaytirish
Davlatning
iqtisodiy
siyosatini
tushunishga
hissa qo‘shish
1
4
2
3
1
4
2
3
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-3027
_SJIF:
5.449
https://scientific-jl.com/ped
Volume-84, Issue-1, June -2025
233
moliyaviy texnologiyalar (FinTech).
Moliyaviy xavf-xatarlar.
Talabalar raqamli moliyaviy xizmatlardan faol foydalanuvchilar bo‘lishlariga
qaramay, quyidagi xavf-xatarlar mavjud:
Firibgarlik va phishing hujumlari;
Raqamli kreditlar va qarzdorlikka tushib qolish xavfi;
Moliyaviy qarorlarni noto‘g‘ri baholash;
Kriptovalyutalarda yo‘qotishlar.
Shu kabi moliyaviy xavf-xatarlarni, talaba yoshlar orasida keng tarqalgani
sababli, raqamli vositalar bilan birga moliyaviy savodxonlikni rivojlantirish zarur.
XULOSA
Raqamli iqtisodiyot sharoitida moliyaviy savodxonlik – bu shunchaki bilim emas,
balki hayotiy zaruratga aylangan vositadir. Ayniqsa talabalar kabi faol ijtimoiy qatlam
uchun bu bilimlar ularning kelajakdagi iqtisodiy barqarorligi va mustaqilligini belgilab
beradi. Shu bois oliy ta’lim tizimida moliyaviy savodxonlikni oshirishga kompleks
yondashuv zarur. Talaba yoshlar orasida moliyaviy savodxonlik bilimlari va
ko`nikmalarni rivojlantirish uchun quyidagi jarayonlarni amlaga oshirish zarurdir.
Bu jarayonlar quyidagilar:
Oliy ta’lim muassasalarida
“Moliyaviy savodxonlik asoslari” fanini joriy
etish;
Interaktiv onlayn platformalar
(simulyatorlar, testlar) orqali o‘quvchilarning
qiziqishini oshirish;
Banklar va moliyaviy tashkilotlar bilan hamkorlikda seminarlar
o‘tkazish;
Talabalar uchun moliyaviy mobil ilovalardan foydalanishni o‘rgatish
;
Raqamli xavfsizlik bo‘yicha maxsus kurslar
tashkil qilish.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati:
1.
OECD (2023). Financial Literacy and Financial Education: OECD Insights.
2.
Jahon banki (2022). Global Financial Literacy Survey Report.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Moliyaviy savodxonlik bo‘yicha maxsus hisobotlar.
4.
S. Lusardi & O. Mitchell (2014). The Economic Importance of Financial Literacy.
5.
IMF (2021). Digital Financial Inclusion in Emerging Markets.
6.
Центральный банк Республики Узбекистан. (2024). Отчёт о финансовой грамотности
молодёжи
7.
Всемирный банк. (2022). Global Findex Database
8.
Lusardi, A. & Mitchell, O. (2014). The Economic Importance of Financial Literacy
9.
Fintech Futures Report. (2023). Digital Finance and Youth Inclusion
10.
OECD. Financial Literacy Framework (2023)
