1804
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
XOTIN-QIZLAR O‘RTASIDA JISMONIY TARBIYANI RIVOJLANTIRISH
Jakbarova Durdona Abdusamad qizi
Fargʻona Davlat universiteti Sport faoliyati fakulteti o’qituvchisi.
Rustamova Maftuna
Fargʻona Davlat universiteti Sport faoliyati fakulteti
1-kurs 08-24 guruh stol tennisi yoʻnalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15559448
Annotatsiya.
Mazkur
maqolada
xotin-qizlar
o‘rtasida
jismoniy
tarbiyani
rivojlantirishning dolzarb jihatlari, nazariy asoslari va amaliy yondashuvlari yoritilgan. Ayollar
sog‘lig‘ini mustahkamlashda jismoniy mashg‘ulotlarning o‘rni, ularning psixofiziologik holatiga
ijobiy ta’siri, sog‘lom turmush tarzini shakllantirishdagi roli keng tahlil etilgan. Shuningdek,
yoshga oid xususiyatlarga mos jismoniy mashqlar turlari, ijtimoiy stereotiplarning ta’siri, sport
madaniyatini ommalashtirish yo‘llari va davlat siyosati doirasidagi chora-tadbirlar ko‘rib
chiqilgan. Maqola xotin-qizlarning jismoniy faolligini oshirish, ularni sog‘lom hayotga jalb etish
va sog‘lom jamiyatni shakllantirish yo‘lida foydali metodik manba bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: xotin-qizlar, jismoniy tarbiya, sog‘lom turmush tarzi, sport mashqlari,
ayollar salomatligi, psixologik barqarorlik, ijtimoiy stereotiplar, sog‘lom jamiyat, yoshga mos
mashqlar, jismoniy faollik.
XXI asrda sog‘lom va jismonan yetuk jamiyatni shakllantirishda ayollarning o‘rni
beqiyosdir. Ayol salomatligi – oila salomatligi, xalq salomatligi deganidir. Shu sababli, xotin-
qizlar o‘rtasida jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish madaniyatini shakllantirish, ularni
muntazam jismoniy faollikka jalb etish dolzarb masala bo‘lib qolmoqda.
Jismoniy tarbiya nafaqat salomatlikni mustahkamlash, balki insonda mehnatsevarlik,
irodalilik, o‘ziga ishonch, tashabbuskorlik kabi fazilatlarni rivojlantirish vositasidir. Ayniqsa,
xotin-qizlarda bu sifatlar ularning ijtimoiy faolligini oshirish, mehnat unumdorligini ko‘tarish va
oilaviy farovonlikka erishishda katta rol o‘ynaydi.
Bugungi kunda davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri – bu ayollar salomatligini
muhofaza qilish, sog‘lom turmush tarzini ommalashtirish va sport harakati orqali jismoniy
rivojlanishga sharoit yaratishdir. Ushbu maqolada xotin-qizlar o‘rtasida jismoniy tarbiyani
rivojlantirishning dolzarbligi, usullari, mavjud muammolari va ularni bartaraf etish yo‘llari
ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan yoritiladi.
Jamiyatda sog‘lom turmush tarzining targ‘ib qilinishi ayollar faolligiga bevosita bog‘liq.
Chunki ayol – bu avvalo ona, tarbiyachi va jamiyatning harakatlantiruvchi kuchi sifatida
hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ayolning jismoniy va ruhiy salomatligi nafaqat oilaning, balki
jamiyatning umumiy farovonligiga ta’sir ko‘rsatadi.
Xotin-qizlarning jismoniy tarbiyada faol ishtirok etishi orqali:
ularning sog‘lig‘i mustahkamlanadi;
ruhiy holati barqarorlashadi;
stressga chidamlilik ortadi;
o‘ziga bo‘lgan ishonch kuchayadi;
ijtimoiy faollik va o‘zini namoyon qilish darajasi ortadi.
Jismoniy faollik bilan shug‘ullanayotgan ayollar orasida depressiv holatlar, ortiqcha vazn,
yurak-qon tomir kasalliklari, suyak-oyoq tizimi muammolari ancha kam uchraydi.
1805
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Ayniqsa, sport bilan shug‘ullanuvchi ayollar mehnat samaradorligi yuqori bo‘ladi, ular
vaqtni to‘g‘ri taqsimlash, o‘zini boshqarish va stressni bartaraf etish ko‘nikmalariga ega bo‘ladi.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, jismoniy faollikka ega bo‘lgan ayollar o‘z sog‘lig‘idan
qoniqish darajasini yuqori baholaydi. Shu bilan birga, sport bilan muntazam shug‘ullanuvchi
ayollar orasida oilaviy muhit ham ancha barqaror bo‘ladi.
Bugungi kunda O‘zbekistonda ayollarning sportdagi faolligini oshirishga qaratilgan keng
ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Jumladan:
Ayollar sport musobaqalari soni ortmoqda (masalan, “Barkamol avlod”, “Universiada”,
“Sog‘lom ayol – sog‘lom jamiyat” kabi dasturlar).
Ayollar uchun mo‘ljallangan sport inshootlari qurilmoqda.
Tuman va shaharlarda “Ayollar sport klublari” faoliyati kengaymoqda.
Ayollar salomatligi bo‘yicha maxsus sog‘lomlashtirish markazlari ochilmoqda.
Bu islohotlar jamiyatda ayol shaxsiga bo‘lgan e’tiborning oshayotganligini, xotin-qizlar
salomatligini muhofaza qilish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri ekanligini
tasdiqlaydi.
Jismoniy tarbiyaning ayol organizmiga ijobiy ta’siri, ayollar organizmi erkaklar
organizmiga nisbatan ko‘proq fiziologik, gormonal va psixologik o‘zgarishlarga uchraydi. Shu
sababli, ayollar sog‘lig‘ini saqlash va mustahkamlashda jismoniy tarbiya alohida ahamiyatga
ega. Jismoniy mashqlar nafaqat tashqi ko‘rinishni chiroyli qilish, balki ichki organlar faoliyatini
me’yorlashtirish, ruhiy holatni barqarorlashtirish, salomatlikni mustahkamlashda muhim rol
o‘ynaydi.
Fiziologik ijobiy ta’sirlar
Yurak-qon tomir tizimi
:
sport bilan shug‘ullanish qon aylanishini faollashtiradi, yurak
mushaklari kuchayadi, gipertoniya va yurak kasalliklari xavfi kamayadi.
Nafas olish tizimi
:
jismoniy mashqlar o‘pkalarning ventilyatsiya qobiliyatini oshiradi,
nafas olish hajmi kengayadi, organizm kislorod bilan yaxshiroq ta’minlanadi.
Gormonlar muvozanati
:
mashqlar gormonal fonni me’yorda saqlaydi, ayniqsa ayollarda
hayz siklining barqarorlashishiga va menopauza davridagi simptomlarni yengillashtirishga
yordam beradi.
Mushak-skelet tizimi
:
suyak zichligini oshiradi, osteoporoz (ayniqsa, 40 yoshdan
keyin)ning oldini oladi, holsizlik va yelkadagi og‘riqlar kamayadi.
Psixologik va emotsional ta’sirlar
Sport bilan shug‘ullangan ayollar orasida depressiya, xavotir va boshqa ruhiy holatlar
kam uchraydi.
Jismoniy faollik miya faoliyatini faollashtirib, diqqat, xotira va irodaviy sifatlarni
rivojlantiradi.
Jismoniy tarbiya orqali ayollar o‘z tanasini yaxshi ko‘rishadi, bu esa o‘ziga bo‘lgan
ishonchni oshiradi.
Ayollar salomatligiga ixtisoslashgan mashg‘ulotlar
Pilates
va
yoga ayollarning holatiga mos, kuchlanishsiz va nafis harakatlardan iborat
bo‘lib, sog‘liqni saqlash va ruhiy osoyishtalikni ta’minlaydi.
Suvda bajariladigan mashqlar (aqua fitness) ayollar uchun xavfsiz bo‘lib, bo‘g‘imlarga
kam yuk tushuradi, homiladorlik davrida ham tavsiya etiladi.
Aerobika, raqs va boshqa ritmik mashqlar ayollarning umumiy jismoniy faolligini
oshirib, salomatlikni mustahkamlashga xizmat qiladi.
1806
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Shunday qilib, jismoniy tarbiya ayollar hayotining har bir bosqichida muhim o‘rin
egallaydi: o‘smirlikdan to nafaqaga chiqquncha, sog‘liqni saqlash, ish faoliyatini samarali tashkil
etish va hayotdan mamnun bo‘lishda katta ahamiyat kasb etadi.
REFERENCES
1.
Jo‘rayev, B. (2020).
Jismoniy tarbiya va sog‘lom turmush tarzi asoslari.
Toshkent: “Fan
va texnologiya”.
2.
Nurmatova, Z. M. (2021).
Ayollar salomatligi va jismoniy tarbiya.
Samarqand: SamDU
nashriyoti.
3.
Karimova, M. (2019).
Ayollar sporti va sog‘lom hayot falsafasi.
Buxoro: Ilm ziyo.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 8-martdagi PQ–5010-son qarori:
“Xotin-qizlarning salomatligini mustahkamlash va ularning sport bilan shug‘ullanishini
rag‘batlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
5.
Қулиев, Ш. Ш. (2018).
Физическое воспитание женщин: теория и методика.
Ташкент: Университет.
