2025
JUNE
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 6
301
DAM OLISH HUQUQINI XORIJIY MAMLAKATLARDA VA XALQARO-HUQUQIY
HUJJATLARDA AKS ETISHI
Tursunaliyeva Gulbahor
Farg‘ona yuridik texnikumi 32/23-guruh o‘quvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15637177
Annotatsiya.
Mazkur maqolada dam olish huquqi xalqaro-huquqiy hujjatlarda aks etishi
har tomonlama tahlil qilingan. Bunda chet el mamlakatlardagi dam olish huquqi ham bayon
qilingan.
Kalit so‘zlar:
Dam olish huquqi, Qo‘shma Shtatlar, Xalqaro Mehnat Tashkilotining 47-
sonli
“Ish
haftasini
40
soatgacha
qisqartirish
to‘g‘risida”gi
52-sonli Konvensiyasi, Xalqaro Mehnat Tashkilotining “Yillik haq to‘lanadigan ta‘tillar
to‘g‘risida”gi Konvensiyasi, “Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to‘g‘risida”gi xalqaro
Pakt
.
REFLECTION OF THE RIGHT TO LEAVE IN FOREIGN COUNTRIES AND
INTERNATIONAL LEGAL DOCUMENTS
Abstract.
This article provides a comprehensive analysis of the right to rest reflected in
international legal documents. It also describes the right to rest in foreign countries.
Keywords:
Right to rest, United States, International Labor Organization Convention No.
47 on the Reduction of the Working Week to 40 Hours, International Labor Organization
Convention on Annual Holidays with Pay, International Covenant on Economic, Social and
Cultural Rights.
ОТРАЖЕНИЕ ПРАВА НА ВЫЕЗД В ЗАРУБЕЖНЫХ СТРАНАХ И
МЕЖДУНАРОДНО-ПРАВОВЫЕ ДОКУМЕНТЫ
Аннотация.
В статье дается комплексный анализ права на отдых, отраженного
в международно-правовых документах. Описывается право на отдых в зарубежных
странах.
Ключевые слова:
Право на отдых, США, Конвенция Международной организации
труда № 47 о сокращении рабочей недели до 40 часов, Конвенция Международной
организации труда о ежегодных оплачиваемых отпусках, Международный пакт об
экономических, социальных и культурных правах.
Dam olish vaqtini huquqiy tartibga solish ishdagi har xil turdagi tanaffuslarni tartibga
solishni o‘z ichiga oladi (smena ichidagi, kunlararo haftalik, bayramlar, ta’tillar. G‘arb
mamlakatlarida dam olish uchun yillik pullik ta’tilning davomiyligi turli toifadagi ishchilar
uchun 1 haftadan 8 haftagacha farq qiladi. Bu mamlakat, sanoat, ishchilar yoki xizmatchilarga
mansubligi, ish staji, ba’zi hollarda - yoshi va mehnat sharoitlariga bog‘liq va ko‘pchilik
ishchilar uchun bu masala faqat jamoaviy shartnomalarda tartibga solinadi, boshqalarida (Italiya)
ayrim toifadagi ishchilar (xususiy korxonalar xodimlari, temir yo‘lchilar, yoshlar, uy ishchilari)
va asosiy ishchilar uchun ta’tillar to‘g‘risidagi qonunlar mavjud. Ishchilarning bir qismi, ta’tillari
jamoaviy shartnomalarda belgilanadi, nihoyat, bir qator mamlakatlarda (Fransiya, Germaniya)
ishchilarning asosiy qismi uchun ta’tillar maxsus qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.
1
1
https://studentopedia.ru/ Виды времени отдыха в зарубежных странах
2025
JUNE
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 6
302
Qo‘shma Shtatlar ta’til muddatini tartibga soluvchi qonunga ega bo‘lmagan yagona rivojlangan
iqtisodiyotdir. Hammasi ish beruvchi va xodim o‘rtasidagi kelishuvga bog‘liq. Qo‘shma
Shtatlardagi ta’tilning davomiyligi ma’lum bir kompaniyada ishlagan vaqt, shuningdek, ish
beruvchi tashkilotning maqomi va xodimning lavozimi bilan belgilanadi. Shunday qilib,
tashkilotdagi ishning birinchi yilida ishchilar va xizmatchilar o‘rtacha 9,6 kun dam oladi,
ikkinchisida - 11,5 kun. Ta‘til faqat besh yillik xizmatdan keyin 16,9 kungacha ko‘tariladi.
2
Dam olish huquqi fuqarolarning eng muhim iqtisodiy-ijtimoiy huquqlaridan bo‘lib, unga
doir qoidalar xalqaro-huquqiy hujjatlar bilan belgilab qo‘yilgan. Jumladan, Xalqaro Mehnat
Tashkilotining 47-sonli “Ish haftasini 40 soatgacha qisqartirish to‘g‘risida”gi, 52-sonli “Yillik
haq to‘lanadigan ta‘tillar to‘g‘risida”gi Konvensiyalarida, eng umumiy va prinsipial qoidalar esa
BMTning
1966-yil
19-dekabrdagi “Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to‘g‘risida”gi xalqaro Paktida nazarda
tutilgan.
Xalqaro Mehnat Tashkilotining 47-sonli “Ish haftasini 40 soatgacha qisqartirish
to‘g‘risida”gi Konvensiyaning 1-moddasida aytilishicha, “Ushbu Konvensiyani ratifikatsiya
qiladigan Xalqaro Mehnat Tashkilotining har bir a’zosi quyidagilarni ma’qullashini bildiradi:
a) qirq soatlik ish haftasi prinsipini va u shunday qo‘llanilishi kerakki, natija
mehnatkashlar turmush darajasining pasayishiga olib kelmasligi darkorligini;
b) shu maqsad himoyasi uchun maqbul hisoblanadigan chora-tadbirlar ko‘rilishini yoki
tadbirlarga yordam berishni; va shu prinsipni ish turlarining turli toifalariga nisbatan
(Tashkilotning mazkur a’zosi tomonidan ratifikatsiya qilinishi mumkin bo‘lgan) ayrim
konvensiyalarning batafsil qoidalariga muvofiq qo‘llash majburiyatini o‘z zimmasiga oladi”.
3
Xalqaro Mehnat Tashkilotining 52-sonli “Yillik haq to
‘
lanadigan ta
‘
tillar to‘g‘risida”gi
Konvensiyasining 2-moddasining birinchi bandida aytilishicha, “har bir shaxs, agar ushbu
Konvensiya unga nisbatan qo‘llanilsa, bir yil davomida uzluksiz mehnat qilganidan so‘ng,
kamida olti ish kuniga teng muddatli har yilgi haq to‘lanadigan ta‘tilga chiqish huquqiga ega
bo‘ladi”.
4
BMTning 1966-yil 19-dekabrdagi “Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar
to‘g‘risida”gi xalqaro Paktida Paktining 7-moddasida aytilishicha, “ushbu Paktda ishtirok
etuvchi davlatlar har bir kishining adolatli va qulay shart-sharoitga ega bo‘lgan mehnat qilish
huquqini, jumladan, quyidagilarni tan oladi:
a) barcha mehnatkashlarga kamida quyidagilarni ta’minlaydigan haq:
b) teng qiymatga ega mehnat uchun hech bir tafovutsiz adolatli ish haqi va teng daromad,
ayni paytda, jumladan, ayollarga erkaklarnikidan kam bo‘lmagan mehnat sharoitiga kafolat
berilishi hamda teng mehnat uchun teng haq to‘lanishi kerak;
s) mazkur Paktning qarorlariga muvofiq ular va ularning oilalari uchun qoniqarli bo‘lgan
turmush;
d) xavfsizlik va gigiyena talablariga javob beruvchi ish sharoiti;
i) mehnat staji va malaka asosidagina ishda tegishli yanada yuqoriroq mansablarga
ko‘tarilish uchun bir xil imkoniyat;
2
https://www.glavbukh.ru// Сколько отдыхают сотрудники заграницей/ 20.05.2011
3
https://www.ilo.org/ C047 - Convention (n 47) des quarante heures, 1935
4
https://www.ilo.org/ C052 - Convention (n 52) sur les congés payés, 1936
2025
JUNE
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 6
303
f) dam olish, bo‘sh vaqt imkoniyatining bo‘lishi va oqilona cheklangan ish vaqti hamda
haq to‘lanadigan ta‘til, shuningdek bayram kunlari uchun haq”, deb qayd qilingan.
5
Xulosa qilib aytganda, xorijda amaliyotda bo‘lgan va xalqaro-huquqiy hujjatlarda
belgilangan dam olish huquqi o‘ziga xos xusisiyatlarga ega bo‘lib har bir mamlakatning huquqiy
tizimidan kelib chiqadi.
REFERENCES
1.
Y. Tursunov, M.A. Usmanova. Mehnat huquqi. Darslik.Тoshkent. 2006. 134- bet.
2.
https://www.glavbukh.ru// Сколько отдыхают сотрудники заграницей/ 20.05.2011
3.
https://studentopedia.ru/ Виды времени отдыха в зарубежных странах
4.
https://www.ilo.org/ C047 - Convention (n 47) des quarante heures, 1935
5.
https://www.ilo.org/ C052 - Convention (n 52) sur les congés payés, 1936
6.
https://www.ohchr.org/ Pacte international relatif aux droits économique, sociaux et
culturels.
5
https://www.ohchr.org/ Pacte international relatif aux droits économique, sociaux et culturels.
