ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
299
FOBIYA VA QO'RQUV TUSHUNCHASIGA NAZARIY MUNOSABAT
Aldjanova Guljahan Amangeldievna
docent Pedagogika fanlari boyincha falsafa doktori,PhD.
Berdoq nomidagi Qaraqalpoq Davlat universiteti.
Najimadinova Jansaya
QDU Psixologiya yonalishi 4 kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15628234
Annotatsiya.
Ushbu maqola psixologiya fanida fobiya va qo'rquv tushunchalariga
nazariy yondashuvlarni ko'rib chiqishga bag'ishlangan. Tadqiqotda qo'rquvning tabiiy adaptiv
funksiyasi va fobiyaning patologik xususiyatlari o'rtasidagi farqlar tahlil qilingan. Maqola
zamonaviy psixologik tadqiqotlarga asoslanib, fobiya va qo'rquvning murakkab tabiatini ochib
beradi.
Kalit so'zlar:
fobiya, qo'rquv, psixopatologiya, tashvish buzilishlari, psixoanaliz, xulq-
atvor nazariyasi, kognitiv yondashuv, neyrofiziologiya, diagnostika.
Аннотация.
Эта статья посвящена рассмотрению теоретических подходов к
понятиям фобии и страха в психологии. В исследовании проанализированы различия
между естественной адаптивной функцией страха и патологическими особенностями
фобии. Статья, основанная на современных психологических исследованиях, раскрывает
сложную природу фобий и страхов.
Ключевые слова:
фобия, страх, психопатология, тревожные расстройства,
психоанализ, поведенческая теория, когнитивный подход, нейрофизиология, диагностика.
Abstract.
This article is dedicated to examining the theoretical approaches to the
concepts of phobia and fear in psychology. The study analyzed the differences between the
natural adaptive function of fear and the pathological features of phobias. The article, based on
modern psychological research, reveals the complex nature of phobias and fears.
Keywords:
phobia, fear, psychopathology, anxiety disorders, psychoanalysis, behavioral
theory, cognitive approach, neurophysiology, diagnostics.
Kirish. Qo'rquv va fobiya insan psixikasining eng murakkab va ko'p o'rganilgan
hodisalaridan biri hisoblanadi. Bu tushunchalar psixologiya fanining deyarli barcha sohalarida -
klinik psixologiya, ijtimoiy psixologiya, rivojlanish psixologiyasi va neyrofiziologiyada muhim
o'rin tutadi. Qo'rquv insonning tabiiy, adaptiv emotsional reaktsiyasi bo'lsa-da, ayrim hollarda u
patologik shaklga aylanib, fobiya ko'rinishida namoyon bo'lishi mumkin.
Zamonaviy psixologiya va psixiatriyada fobiya tashvish buzilishlarining muhim turi
sifatida e'tirof etilgan. Jahon Sog'liqni Saqlash Tashkilotining ma'lumotlariga ko'ra, turli xil fobik
buzilishlar aholining 7-12% ni qamrab oladi va bu ko'rsatkich yildan-yilga ortib bormoqda. Bu
holat fobiya va qo'rquv tushunchalariga chuqur nazariy yondashuvning zarurligini ko'rsatadi.
Fobiya va qo'rquv tushunchalari tarixi qadim davrlardan boshlanadi. Qadimgi yunon va rim
shifokorlari ham bu hodisalarni kuzatgan va tasvirlab qoldirgan. Biroq, ilmiy psixologiyaning
rivojlanishi bilan bu tushunchalar yanada aniq va sistemali ko'rinishga keldi.
XX asrning boshlarida Freyddan boshlab, turli psixologik maktablar o'z nazariy asoslarini
yaratdilar. Hozirgi kunda fobiya va qo'rquv muammosi nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
300
ham katta ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy hayot tempi, stress omillari, ijtimoiy o'zgarishlar va
global muammolar fobik buzilishlarning tarqalishiga hissa qo'shmoqda. Shu sababli, bu
tushunchalarning nazariy asoslarini tushunish zamonaviy psixologiya uchun zarurdir.
Qo'rquv va fobiyaning ta'rifi va asosiy xususiyatlari. Qo'rquv - bu haqiqiy yoki tasavvur
qilingan xavf yoki tahdidga nisbatan paydo bo'ladigan tabiiy emotsional reaktsiya. Bu his-tuyg'u
insonning omon qolish instinktining muhim komponenti hisoblanadi va evolyutsion rivojlanish
jarayonida shakllanган. Qo'rquv quyidagi asosiy xususiyatlarga ega: Adaptiv funksiya: Qo'rquv
organizmni potentsial xavflardan himoya qilish uchun xizmat qiladi. U "ur yoki qoch" (fight-or-
flight) reaktsiyasini faollashtiradi va organizmni tezkor harakat qilishga tayyorlaydi.
Fyziologik komponent: Qo'rquv paytida yurak urishi tezlashadi, nafas olish chuqurlashadi,
mushaklar taranglashadi, adrenalin ajraladi. Bu o'zgarishlar organizmga qiyinchilikka bardosh
berish imkonini beradi. Kognitiv komponent: Qo'rquv xavfni baholash, uni tahlil qilish va to'g'ri
qarорlarni qabul qilish jarayonlarini o'z ichiga oladi. Xulq-atvor komponenti: Qo'rquv ma'lum
xulq-atvor shakllarini - qochish, yashirinish, kurashish yoki muzlab qolishni keltirib chiqaradi.
Vaqtinchalik xarakter: Normal qo'rquv xavf o'tgandan keyin yo'qoladi va uzoq vaqt davomida
saqlanmaydi.
Fobiya - bu ma'lum obyekt, vaziyat yoki faoliyatga nisbatan haddan tashqari, oqilona
bo'lmagan va doimiy qo'rquv hisoblanadi. Fobiya normal qo'rquvdan bir qator jihatlar bilan
farqlanadi: Nisbatsizlik: Fobik qo'rquv haqiqiy xavf darajasiga nisbatan haddan tashqari kuchli
bo'ladi. Oqilona emasligi: Shaxs o'z qo'rquvining asos-asossizligini tushunsa ham, uni nazorat
qila olmaydi. Qochish xulq-atvori: Fobiya qo'rquvli obyekt yoki vaziyatdan qochishga
majburlaydi. Functional buzilish: Fobiya kundalik hayot faoliyatini, ishni, ta'limni yoki ijtimoiy
munosabatlarni sezilarli darajada buzadi. Doimiylik: Fobiya uzoq vaqt davomida (odatda 6
oydan ko'p) saqlanadi. Jismoniy alomatlar: Fobik obyekt bilan uchrashganda yoki u haqida
o'ylaganda kuchli jismoniy simptomlar (yurak urishi, terlash, qaltirayotganlik) paydo bo'ladi.
Klassik psixologik nazariyalar. Psixoanalitik yondashuv. Sigmund Freyd fobiyani
birinchi bo'lib sistemali ravishda o'rganган psixologlardan biri hisoblanadi. Uning nazariyasiga
ko'ra, fobiya ongsiz konfliktlarning ramziy ifodasidir. Fobiyaning psixoanalitik talqini:
Freydning fikriga ko'ra, fobiya aslida boshqa, ko'pincha jinsiy yoki agressiv impulslarning siqib
chiqarilgan shaklidir. Haqiqiy qo'rquv manbai ongsizga siqib chiqariladi va tashqi obyektga
proyeksiya qilinadi. Struktural model: Freydning keyingi ishlarida fobiya Id (instinktlar), Ego
(aql) va Superego (vijdon) orasidagi konfliktning natijasi sifatida ko'rib chiqiladi. Ego yoqimsiz
impulslardan himoyalanish uchun fobiya mexanizmidan foydalanadi. Himoya mexanizmlari:
Psixoanalitik nazariyada fobiya asosan proyeksiya, siqib chiqarish va almashtirish kabi himoya
mexanizmlarining natijasi hisoblanadi. Little Hans holati: Freydning mashhur "Kichik Hans"
holati bolalardagi fobiyalarning psixoanalitik talqinining klassik misolidir. Bu holatda bolaning
otlardan qo'rquvi Edip kompleksining namoyoni sifatida talqin qilingan. Neo-freydchilarning
hissasi: Anna Freyd, Melanie Klein va boshqa neo-freydchilar fobiya nazariyasini rivojlantirib,
obyekt munosabatlari va erta bolalık tajribalarining rolini ta'kidladilar.
Xulq-atvor nazariyasi. Xulq-atvor psixologiyasi fobiyani o'rganilgan reaktsiya sifatida ko'radi.
Bu yondashuvning asosiy printsiplari Ivan Pavlov va John Watson tomonidan yaratilgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
301
Klassik konditsionlanish: Watson va Rayner tomonidan o'tkazilgan mashhur "Little
Albert" tajribasi shuni ko'rsatdiki, fobiya neytral obyektni qo'rqinchli stimulus bilan bog'lash
orqali shakllanishi mumkin. Operant konditsionlanish: B.F. Skinner nazariyasiga ko'ra, fobik
xulq-atvor qochish xulq-atvorining ijobiy kuchaytirilishi natijasida mustahkamlanadi. Qo'rquvli
vaziyatdan qochish darhol yengillik keltiradi, bu esa qochish xulq-atvorini kuchaytiradi. Ikki
omilli nazariya: Mowrer tomonidan taklif qilingan bu nazariya fobiyaning shakllanishida ikkita
jarayon ishtirok etishini ta'kidlaydi: dastlab klassik konditsionlanish orqali qo'rquv shakllanadi,
keyin operant konditsionlanish orqali qochish xulq-atvori mustahkamlanadi. Kuzatish orqali
o'rganish: Albert Bandura ijtimoiy o'rganish nazariyasida fobiyaning boshqalarni kuzatish va
taqlid qilish orqali ham rivojlanishi mumkinligini ko'rsatdi. Tayyorgarlik nazariyasi: Martin
Seligman "tayyorgarlik" (preparedness) nazariyasini taklif qilib, ba'zi obyektlar (ilonlar,
o'rgimchaklar) ga nisbatan fobiya rivojlanishining evolyutsion asoslarini tushuntirdi. Kognitiv
yondashuv. Kognitiv psixologiya fobiyani noto'g'ri fikrlash naqshlari va kognitiv buzilishlar
natijasi sifatida ko'radi. Kognitiv buzilishlar: Aaron Beck nazariyasiga ko'ra, fobiya quyidagi
kognitiv buzilishlar natijasida rivojlanadi:
Haddan tashqari umumlashtirish
Fojiali fikrlash
Xavfni ortiqcha baholash
Nazorat qilish qobiliyatini past baholash
Tashvish buzilishlarining kognitiv modeli: David Clark va Aaron Beck fobiyaning
kognitiv modelini ishlab chiqdilar. Bu modelga ko'ra, fobiya noto'g'ri kognitiv baholash →
jismoniy simptomlar → xavf hissi → qochish xulq-atvori tsiklining natijasida rivojlanadi. Diqqat
yo'naltirish: Fobik shaxslar diqqatni qo'rquvli stimullarga haddan tashqari qaratadi va neytral
ma'lumotlarni xavfli deb talqin qiladi. Xotira buzilishlari: Fobik shaxslarda xavfli voqealar
yanada yorqin eslab qolinadi, xavfsiz tajribalar esa e'tibordan chetda qoladi. Meta-kognitiv
omillar: Adrian Wells nazariyasiga ko'ra, "tashvish haqida tashvish" - ya'ni o'z kognitiv
jarayonlari haqidagi salbiy fikrlar fobiyani kuchaytiradi.
Zamonaviy
nazariy
yondashuvlar.
Neyrofiziologik
yondashuv.
Zamonaviy
neyrofiziologiya fobiya va qo'rquvning miyaviy asoslarini chuqur o'rganmoqda.
Amigdala va qo'rquv tsikli: Amigdala miyaning qo'rquv reaktsiyasi uchun asosiy markaz
hisoblanadi. Bu struktura xavfni aniqlash, baholash va reaktsiya berish jarayonlarini
koordinatsiya qiladi.
Miya tarmoqlari: Qo'rquv va fobiya bir nechta miya tarmoqlarining o'zaro ta'siri
natijasida yuzaga keladi:
Qo'rquv tsikli (amigdala, gipokamp, prefrontal korteks)
Stress reaktsiya tizimi (gipotalamus-gipofiz-buyrak usti bez)
Neyrotransmitter tizimlari (GABA, serotonin, noradrenalin)
Genetik omillar: Ikki egizaklar ustida olib borilgan tadqiqotlar fobiyaning 25-40% gacha irsiy
ekanligini ko'rsatadi. Serotonin transporteri geni (5-HTTLPR) polimorfizmi tashvish
buzilishlariga moyillikni oshiradi.
Neyron plastikligi: Fobiyaning rivojlanishi va davolanishida neyron plastikligining roli muhim.
Takroriy qo'rquv tajribalari sinaptik bog'lanishlarni kuchaytiradi, davolash esa ularni
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
302
zaiflashtirishi mumkin. Stress va HPA o'qi: Uzoq muddatli stress gipotalamus-gipofiz-buyrak
usti bez o'qini faollashtiradi va kortizol darajasini oshiradi, bu esa fobiya rivojlanish ehtimolini
oshiradi. Evolyutsion psixologiya. Evolyutsion yondashuv fobiyani omon qolish mexanizmi
sifatida ko'radi. Adaptiv qo'rquv: Ba'zi qo'rquvlar (balandlik, ilonlar, qorong'ulik) inson
evolyutsiyasi davomida omon qolish uchun foydali bo'lgan. Preparedness nazariyasi: Seligman
nazariyasiga ko'ra, insonlar ayrim obyektlarga (ilonlar, o'rgimchaklar, balandlik) nisbatan fobiya
rivojlantirishga genetik jihatdan "tayyor". Qadimgi qo'rquvlar: Zamonaviy fobiyalar ko'pincha
qadimgi xavflarga (yirtqichlar, zaharli hayvonlar, balandlik) bog'liq bo'lib, zamonaviy xavflarga
(avtomobillar, elektr) nisbatan kamroq uchraydi. Ijtimoiy qo'rquvlar: Ijtimoiy fobiya ham
evolyutsion jihatdan tushuntirilishi mumkin - guruhdan chiqarib yuborilish qadimgi davrda o'lim
hukmi bilan teng edi. Kognitiv-xulq-atvor sintezi. Zamonaviy yondashuv kognitiv va xulq-atvor
nazariyalarini birlashtiradi. Uch komponentli model: Fobiya uchta komponentdan iborat:
Kognitiv komponent (noto'g'ri fikrlar va e'tiqodlar)
Fyziologik komponent (jismoniy simptomlar)
Xulq-atvor komponenti (qochish va himoya xulq-atvori)
Kognitiv-xulq-atvor tsikli: Bu komponentlar bir-birini kuchaytirib, yopiq tsikl hosil qiladi.
Kognitiv buzilishlar jismoniy simptomlarni kuchaytiradi, ular esa qochish xulq-atvorini
kuchaytiradi. Himoya xulq-atvori: Qochishdan tashqari, fobik shaxslar turli himoya xulq-
atvorlarini qo'lladilar (omuletlar olib yurish, boshqalardan yordam so'rash) bu xulq-atvorlar
fobiyani mustahkamlaydi. Fobiyaning turlari va tasnifi. DSM-5 ga ko'ra tasnif. Psixik
buzilishlarning diagnostik va statistik qo'llanmasining beshinchi nashriga (DSM-5) ko'ra,
fobiyalar quyidagi turlarga bo'linadi: O'ziga xos fobiya: Ma'lum obyekt yoki vaziyatga nisbatan
qo'rquv. Masalan: Hayvonlar fobiyasi (zoofobiya), tabiiy muhit fobiyasi (balandlik, suv,
momaqaldiroq), qon-jarohat-ukol fobiyasi, vaziyat fobiyasi (uchish, lift, tunnel),boshqa turlar
Ijtimoiy tashvish buzilishi (ijtimoiy fobiya): Ijtimoiy vaziyatlarda baholan, tanqid qilinish
qo'rquvi. Agorafobiya: Ochiq joylar yoki chiqib ketish qiyin bo'lgan joylardan qo'rquv.
Qo'rquv va fobiyaning farqlovchi xususiyatlari. Normal qo'rquv xususiyatlari. Adaptiv
funksiya: Normal qo'rquv himoya mexanizmi vazifasini bajaradi va haqiqiy xavfga proporsional
bo'ladi. Vaqtinchalik xarakter: Xavf o'tgandan keyin qo'rquv ham yo'qoladi. Kontekstual moslik:
Qo'rquv konkret vaziyat bilan bog'liq va mantiqiy asoslangan. Boshqarilishi: Shaxs qo'rquvini
ma'lum darajada nazorat qila oladi. Funktsional ta'sir: Normal qo'rquv hayot faoliyatini
buzmazdi, aksincha uni himoya qiladi. Patologik fobiya xususiyatlari. Nisbatsizlik: Fobik
qo'rquv haqiqiy xavf darajasiga mos kelmaydi. Doimiylik: Fobiya uzoq vaqt davomida
saqlanadi. Umumlashtirish: Qo'rquv dastlabki obyektdan boshqa shunga o'xshash obyektlarga
tarqaladi. Qochish dominantligi: Fobik shaxs asosan qochish strategiyasiga tayanadi. Funktsional
buzilish: Fobiya kundalik hayot faoliyatini sezilarli darajada buzadi. Kognitiv buzilishlar:
Mantiqsiz fikrlar va noto'g'ri e'tiqodlar ustunlik qiladi.
Rivojlanish omillari va mexanizmlari. Biologik omillar. Genetik predispozitsiya: Oilaviy
anamnezda tashvish buzilishlari bo'lgan shaxslarda fobiya rivojlanish xavfi yuqori.
Temperament: Tug'ma xulq-atvor xususiyatlari (inhibitsiyalangan temperament) fobiya
rivojlanishiga hissa qo'shadi. Neyrotransmitter buzilishlari: GABA, serotonin va noradrenalin
tizimlaridagi nosozliklar tashvish va fobiya rivojlanishiga olib keladi. Gormon omillari:
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
303
Ayollarda estrogen darajasining o'zgarishi fobiya rivojlanish xavfini oshiradi. Psixologik omillar.
Erta travmatik tajriba: Bolalık davridagi travmatik voqealar kattalar davridagi fobiya
rivojlanishiga olib kelishi mumkin. O'rganilgan himoyasizlik: Nazoratsiz salbiy voqealar
tajribasi fobiya rivojlanishiga hissa qo'shadi. Kognitiv uslub: Pessimistik tafakkur, fojiali talqin
qilish moyilligi fobiya rivojlanish xavfini oshiradi. Shaxsiy xususiyatlar: Yuqori nerotizm, past
o'zini baho qilish, perfeksionizm fobiya bilan bog'liq. Ijtimoiy omillar. Oilaviy muhit:
Himoyakor, tashvishli ota-onalar bolalarda fobiya rivojlanish xavfini oshiradi. Ijtimoiy ta'lim:
Boshqalarning qo'rquv reaktsiyalarini kuzatish fobiya rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Qo'rquv insonning tabiiy, adaptiv emotsional reaktsiyasi bo'lib, evolyutsion rivojlanish
jarayonida omon qolish mexanizmi sifatida shakllanган. Biroq, ma'lum sharoitlarda bu tabiiy
reaktsiya patologik shaklga aylanib, fobiya ko'rinishida namoyon bo'lishi mumkin. Fobiya
normal qo'rquvdan bir qator jihatlar bilan farqlanadi: nisbatsizlik, oqilona emasligi, doimiylik va
funktsional buzilish. Turli nazariy yondashuvlar fobiyaning turli jihatlarini yoritadi. Psixoanalitik
yondashuv ongsiz konfliktlar va himoya mexanizmlariga e'tibor qaratsa, xulq-atvor nazariyasi
o'rganish jarayonlariga urg'u beradi. Kognitiv yondashuv noto'g'ri fikrlash naqshlariga,
neyrofiziologik yondashuv esa miyaviy mexanizmlarga qaratilgan. Zamonaviy integrative
yondashuvlar bu barcha omillarni birlashtirib, fobiyaning murakkab va ko'p sababli tabiatini tan
oladi. Fobiyaning turlari va diagnostik mezonlari zamonaviy psixiatriyada aniq belgilangan.
DSM-5 va ICD-11 kabi xalqaro tasniflar fobiyaning turli shakllarini ajratib ko'rsatadi va ularning
diagnostik mezonlarini belgilaydi. Bu tizimlar klinik amaliyotda muhim yo'riqnoma vazifasini
bajaradi. Fobiya rivojlanishida biologik, psixologik va ijtimoiy omillar birgalikda ta'sir
ko'rsatadi. Genetik predispozitsiya, temperament xususiyatlari, erta travmatik tajribalar, o'rganish
jarayonlari va ijtimoiy-madaniy omillar fobiya shakllanishida muhim rol o'ynaydi. Bu ko'p omilli
yondashuv fobiyaning profilaktikasi va davolashida kompleks strategiyalar zarurligini ko'rsatadi.
Zamonaviy tadqiqotlar fobiya va qo'rquv sohasida yangi ufqlar ochmoqda. Neyrovisuallashtirish
texnologiyalari, genetik tadqiqotlar, virtual reallik va sun'iy intellekt kabi innovatsiyalar bu
sohada inqilobiy o'zgarishlar olib kelmoqda. Personallashtirilgan tibbiyot kontseptsiyasi fobiya
davolashida individual yondashuvlarni rivojlantirishga olib kelmoqda. Madaniyatlararo
tadqiqotlar fobiyaning universal va madaniy-spetsifik jihatlarini ochib bermoqda. Bu bilimlar
global sog'liqni saqlash strategiyalarini ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi. Etik
masalalar ham alohida e'tibor talab qiladi, chunki fobiyaga chalingan shaxslar zaif guruh
hisoblanadi. Kelajakda fobiya va qo'rquv tadqiqotlari yanada interdissiplinar xarakter kasb etishi
kutilmoqda. Neyrofiziologiya, genetika, psixologiya, informatika va boshqa fanlarning
integratsiyasi bu sohada yangi yutuqlarga olib keladi. Preventiv yondashuvlar, erta interventsiya
va personallashtirilgan davolash strategiyalari rivojlantiriladi. Xulosa qilib aytganda, fobiya va
qo'rquv tushunchalariga nazariy munosabat doimiy rivojlanib borayotgan soha hisoblanadi. Bu
sohada erishilgan yutuqlar nafaqat nazariy bilimlarni boyitadi, balki millionlab odam hayotining
sifatini yaxshilashga yordam beradi. Fobiya muammasini hal qilish uchun davlat, jamiyat, oila va
shaxsning birgalikdagi harakatlari zarur.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
304
REFERENCES
1.
American Psychiatric Association. (2013).
Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders
(5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
2.
Barlow, D. H. (2002).
Anxiety and Its Disorders: The Nature and Treatment of Anxiety
and Panic
(2nd ed.). New York: Guilford Press.
3.
Beck, A. T., Emery, G., & Greenberg, R. L. (2005).
Anxiety Disorders and Phobias: A
Cognitive Perspective
. New York: Basic Books.
4.
Craske, M. G. (2003).
Origins of Phobias and Anxiety Disorders: Why More Women than
Men?
Oxford: Elsevier.
5.
Aldjanova G., Bekmuratova G. ÓSPIRIMLER XARAKTERINDE TOLERANTLIQTIŃ
ORNI //Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 5. – С. 39-42.
6.
Aldjanova G., Yernazarova G. " MEN HÁM MENIŃ DENEM": DENESINE BOLǴAN
QATNAS ÓSPIRIMNIŃ ÓZIN-ÓZI BAHALAW ÁHMIYETLI FAKTOR SIPATINDA
//Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 5. – С. 43-46.
7.
Aldjanova G., Qosbawlieva Q. SOCIAL-PSYCHOLOGICAL TRAINING AS A WAY
TO CHANGE PERSONAL AND BEHAVIORAL FEATURES //Modern Science and
Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4.
8.
Aldjanova G., Qosbawlieva Q. SOCIAL-PSYCHOLOGICAL TRAINING AS A WAY
TO CHANGE PERSONAL AND BEHAVIORAL FEATURES //Modern Science and
Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4.
9.
Aldjanova G. A. TYPES OF LEARNING ACTIVITIES IN THE CREDIT-MODULAR
TRAINING SYSTEM //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 15-21.
1172 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
10.
Aljanova G. A. Development of creative thinking in the process of learning in higher
school. – 2021. 18. Aljanova G. A. Formation of Young Teacher Professionalism Through
Mentoring //European Scholar Journal. – 2021. – Т. 2. – №. 11. – С. 128-130.
11.
Альджанова Г. А. ЭФФЕКТИВНЫЕ ВОЗМОЖНОСТИ ПСИХОДИАГНОСТИКИ В
ПОДГОТОВКЕ БУДУЩЕГО УЧИТЕЛЯ //Путь науки. – 2017. – №. 4. – С. 66-67.
12.
Альджанова Г. ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ МӘДЕНИЯТ КОНЦЕПЦИЯСЫ НЕГИЗЛЕРИ
//ВЕСТНИК КАРАКАЛПАКСКОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА
ИМЕНИ БЕРДАХА. – 2018. – Т. 38. – №. 1. – С. 53-56.
13.
Альджанова
Г.
А.
ЭФФЕКТИВНОСТЬ
ЗНАКОВО-КОНТЕКСТНОЙ
ТЕХНОЛОГИИ В ПОДГОТОВКЕ БУДУЩЕГО УЧИТЕЛЯ В ВЫСШИХ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЯХ //Актуальные проблемы гуманитарных и
естественных наук. – 2018. – №. 11. – С. 89-92.
14.
Альджанова Г. А. МОДЕЛЬ ФОРМИРОВАНИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ
КОМПЕТЕНЦИЙ
БУДУЩИХ
УЧИТЕЛЕЙ
В
УСЛОВИЯХ
ПРОЕКТНОКОНТЕКСТНОГО ОБУЧЕНИЯ
