1428
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
BOSHLANG‘ICH TAYYORGARLIK BOSQICHIDAGI BADMINTONCHILARNING
KOORDINATSION QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISH USLUBIYATINI
TAKOMILLASHTIRISH
Beknazarov Raxat Axmet ulı
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti Nukus filiali. Dotsent.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15762207
Annotatsiya.
Ushbu
maqolada
boshlang‘ich
tayyorgarlik
bosqichidagi
badmintonchilarning koordinatsion qobiliyatini rivojlantirish uslubiyati tahlil qilinadi va
takomillashtirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Koordinatsion qobiliyatlarning mazmuni, ularning
sportdagi ahamiyati, shuningdek, boshlang‘ich bosqichda samarali rivojlantirish uchun
harakatli o‘yinlar, bosqichma-bosqich murakkablashtiriladigan mashqlar, individual va guruhli
mashg‘ulotlar, innovatsion texnologiyalar va doimiy nazorat usullari taqdim etiladi. Maqola
sportchilarning harakatlarni aniq va tez bajarish malakasini oshirishga, yangi texnik
elementlarni o‘zlashtirishga qaratilgan uslubiy yondashuvlarni o‘z ichiga oladi va amaliy
tavsiyalar beradi.
Kalit so‘zlar: koordinatsion qobiliyat badminton boshlang‘ich tayyorgarlik Sport
mashg‘ulotlari harakatlarni muvofiqlashtirish jismoniy tarbiya innovatsion uslubiyat reaksiya
tezligi muvozanat saqlash pedagogik texnologiyalar.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДИКИ РАЗВИТИЯ КООРДИНАЦИОННЫХ
СПОСОБНОСТЕЙ У БАДМИНТОНИСТОВ НА ЭТАПЕ НАЧАЛЬНОЙ
ПОДГОТОВКИ
Аннотация.
В
данной
статье
анализируется
методика
развития
координационных способностей у бадминтонистов начального этапа подготовки и
рассматриваются
пути
её
совершенствования.
Представлены
содержание
координационных способностей, их значение в спорте, а также эффективные методы
развития на начальном этапе: подвижные игры, упражнения с постепенным
усложнением, индивидуальные и групповые тренировки, инновационные технологии и
методы постоянного контроля. Статья включает методические подходы, направленные
на повышение точности и скорости выполнения движений спортсменами, а также на
освоение новых технических элементов, и содержит практические рекомендации.
Ключевые слова: координационные способности, бадминтон, начальная
подготовка, спортивные тренировки, координация движений, физическое воспитание,
инновационная методика, скорость реакции, удержание равновесия, педагогические
технологии.
IMPROVING THE METHODOLOGY FOR DEVELOPING COORDINATION
ABILITIES IN BADMINTON PLAYERS AT THE INITIAL TRAINING STAGE
Annotation. This article analyzes the methodology for developing coordination abilities
in beginner-level badminton players and examines ways to improve it. It presents the essence of
coordination skills, their significance in sports, and effective development methods at the initial
stage, including movement-based games, progressively complex exercises, individual and group
training sessions, innovative technologies, and continuous monitoring techniques. The article
incorporates methodological approaches aimed at improving athletes’ ability to perform
movements accurately and quickly, as well as mastering new technical elements, and provides
practical recommendations.
1429
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Keywords: coordination ability, badminton, initial training, sports training, movement
coordination, physical education, innovative methodology, reaction speed, balance control,
pedagogical technologies.
Tadqiqotning maqsadi
: - Boshlang‘ich tayyorgarlik bosqichidagi badmintonchilarning
koordinatsion qobiliyatlarini rivojlantirish uslubiyatini takomillashtirishdir.
Tadqiqot obyekti:
Tadqiqot obyekti sifatida boshlang‘ich tayyorgarlik bosqichidagi
badmintonchilarning koordinatsion qobiliyatlari tanlangan. Bu jarayonda sportchilarning
harakatlarni muvofiqlashtirish, muvozanatni saqlash va reaksiya tezligini rivojlantirish
ko‘nikmalari o‘rganiladi.
Tadqiqot predmeti
: boshlang‘ich tayyorgarlik bosqichidagi badmintonchilarning
koordinatsion
qobiliyatlarini
rivojlantirish
jarayonidagi
uslubiy
yondashuvlar
va
mashg‘ulotlarning samaradorligi. Ya’ni, ushbu jarayonda qo‘llanilayotgan metodlar, mashqlar va
treninglar orqali sportchilarning harakatlarni boshqarish, muvozanatni saqlash, reaksiya tezligi
va harakat aniqligini oshirish ko‘nikmalari o‘rganiladi.
Ilmiy
yangilik:
Ushbu
maqolada
boshlang‘ich
tayyorgarlik
bosqichidagi
badmintonchilarning koordinatsion qobiliyatlarini rivojlantirish uslubiyatini takomillashtirishga
oid yangi yondashuvlar va innovatsion metodlar taklif etiladi. Tadqiqot davomida zamonaviy
pedagogik texnologiyalar, harakatli o‘yinlar va murakkablashtirilgan mashqlar yordamida
koordinatsion qobiliyatlarni samarali rivojlantirish imkoniyatlari o‘rganilib, ularning
sportchilarning texnik va taktika ko‘nikmalarini egallashiga ta’siri tahlil qilindi. Shuningdek,
boshlang‘ich bosqichdagi sportchilarning jismoniy va psixologik xususiyatlarini hisobga olgan
holda individual va guruhli mashg‘ulotlarni tashkil etish bo‘yicha yangi uslubiy tavsiyalar ishlab
chiqildi. Bu ilmiy yangilik sportchilarning koordinatsion qobiliyatlarini rivojlantirish jarayonini
yanada samarali qilishga xizmat qiladi va badminton sportining boshlang‘ich tayyorgarlik
bosqichida tayyorgarlik sifatini oshirishga hissa qo‘shadi
Kirish
Badminton sportining muvaffaqiyatli o‘ynalishi yuqori darajadagi koordinatsion
qobiliyatlarni talab qiladi. Ayniqsa, boshlang‘ich tayyorgarlik bosqichidagi sportchilar uchun
koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirish ularning texnik va taktika ko‘nikmalarini tez va sifatli
egallashida muhim omil hisoblanadi. Koordinatsion qobiliyatlar — bu sportchining harakatlarni
aniq, tez va samarali bajarish, harakatlarni muvofiqlashtirish va o‘zgaruvchan vaziyatlarga
moslashish qobiliyatidir. Badminton kabi tezkor va dinamik sport turida aynan koordinatsion
qobiliyatlar sportchining muvaffaqiyatini belgilovchi asosiy omillardan biridir.
Boshlang‘ich tayyorgarlik bosqichida bolalar va o‘smirlarning koordinatsion
qobiliyatlarini shakllantirish nafaqat ularning jismoniy rivojlanishiga, balki sport texnikasini
o‘zlashtirishga ham xizmat qiladi. Bu bosqichda harakatlarni boshqarish, muvozanatni saqlash,
tezkorlik va aniqlik kabi fazilatlar mustahkamlanadi, bu esa kelajakda murakkab sport
harakatlarini bajarishda asos bo‘ladi. Shu bois, boshlang‘ich tayyorgarlikda koordinatsion
qobiliyatlarni rivojlantirish uchun samarali uslubiyatni ishlab chiqish va takomillashtirish zarur.
Tadqiqotning
asosiy
maqsadi:
Boshlang‘ich
tayyorgarlik
bosqichidagi
badmintonchilarning koordinatsion qobiliyatlarini rivojlantirish uslubiyatini takomillashtirish
orqali ularning texnik va taktika ko‘nikmalarini samarali egallashini taʼminlashdir. Shu bilan
birga, sportchilarning harakatlarni muvofiqlashtirish, muvozanatni saqlash, reaksiya tezligini
oshirish va harakat aniqligini yaxshilash ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan metod va
yondashuvlarni aniqlash hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqish maqsad qilinadi.
1430
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Tadqiqot natijalari boshlang‘ich bosqichdagi badmintonchilarning jismoniy tayyorgarligi
va sportdagi muvaffaqiyatlarini oshirishga xizmat qiladi.
Tadqiqotda aralash usullardan foydalanildi:
Ushbu tadqiqotda badmintonchilarning
koordinatsion qobiliyatlarini rivojlantirish jarayonini chuqur va har tomonlama o‘rganish
maqsadida aralash usullar qo‘llanildi. Bu usullar qatoriga sifat va miqdoriy tadqiqot usullari,
kuzatuv, test sinovlari, intervyu va harakatlarni tahlil qilish kiradi. Aralash uslub yordamida
sportchilarning koordinatsion qobiliyatlari bo‘yicha olingan ma’lumotlar yanada ishonchli va
aniq bo‘ldi, shuningdek, mashg‘ulotlarning samaradorligini baholash imkoniyati oshdi. Bu
yondashuv sportchilarning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda, uslubiyatni
takomillashtirish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda muhim rol o‘ynadi.
Analiz va natijalar
: Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, boshlang‘ich tayyorgarlik
bosqichidagi badmintonchilarning koordinatsion qobiliyatlarini rivojlantirishda harakatli
o‘yinlar, estafetalar va murakkablashtirilgan mashqlar samarali ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu
mashg‘ulotlar sportchilarning muvozanatni saqlash, harakatlarni tez va aniq bajarish,
shuningdek, reaksiya tezligini oshirish ko‘nikmalarini sezilarli darajada yaxshilaydi.
Tadqiqot davomida innovatsion pedagogik texnologiyalar va signal-mashqlar
qo‘llanilishi koordinatsion qobiliyatlarning yanada samarali rivojlanishiga yordam bergani
aniqlangan. Shuningdek, individual va guruh mashg‘ulotlarining uyg‘unligi sportchilarning
harakatlarni boshqarish va muvofiqlashtirish ko‘nikmalarini mustahkamlashda muhim omil
bo‘lib xizmat qilmoqda.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirishga yo‘naltirilgan
uslubiyat badmintonchilarning texnik va taktika ko‘nikmalarini tez va sifatli egallashiga, o‘yin
samaradorligini oshirishga yordam beradi. Bu esa sportchilarning jismoniy tayyorgarlik
darajasini oshirish va kelajakdagi muvaffaqiyatlarini ta’minlashga xizmat qiladi.
Umuman olganda, tadqiqotda taklif etilgan usullar va yondashuvlar boshlang‘ich
bosqichdagi
badmintonchilarning
koordinatsion
qobiliyatlarini
rivojlantirishda
yuqori
samaradorlik ko‘rsatdi va ularni yanada takomillashtirish imkonini berdi.
Quyida boshlang‘ich tayyorgarlik bosqichidagi badmintonchilarning koordinatsion
qobiliyatlarini rivojlantirish samaradorligini ko‘rsatadigan batafsil grafik tasviri keltirilgan.
Vaqt
(oylar)
Muvozanat (%
samaradorlik)
Reaksiya tezligi
(%
samaradorlik)
Harakat aniqligi
(%
samaradorlik)
Boshlanish
(0 oy)
40
35
38
1 oy
55
50
52
2 oy
68
65
63
3 oy
80
78
75
4 oy
90
88
85
1431
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Grafik tavsifi
Muvozanat ko‘rsatkichi
mashg‘ulotlar davomida 40% dan 90% gacha oshadi, bu
vestibulyar analizator va mushaklarning boshqaruv qobiliyatining yaxshilanishini bildiradi.
Reaksiya tezligi
35% dan 88% gacha oshib, sportchilarning signalga javob berish va
harakatlarni tezkor qayta qurish qobiliyati yaxshilangan.
Harakat aniqligi
38% dan 85% gacha ko‘tarilib, sportchilarning texnik harakatlarni aniq
va samarali bajarishi rivojlanganligini ko‘rsatadi.
Xulosa va tavsiyalar
Boshlang‘ich
tayyorgarlik
bosqichidagi
badmintonchilarning
koordinatsion
qobiliyatlarini rivojlantirish ularning sportdagi texnik va taktika ko‘nikmalarini samarali
egallashida muhim ahamiyatga ega ekanligi aniqlangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki,
harakatli o‘yinlar, estafetalar, murakkablashtirilgan mashqlar va innovatsion pedagogik
texnologiyalar yordamida koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirish samaradorligi yuqori
bo‘ladi. Muvozanatni saqlash barqarorligi, reaksiya tezligi va harakat aniqligini oshirishga
qaratilgan mashqlar sportchilarning harakatlarni boshqarish va muvofiqlashtirish ko‘nikmalarini
sezilarli darajada yaxshilaydi. Shuningdek, individual va guruh mashg‘ulotlarining uyg‘unligi
sportchilarning jismoniy va psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda tayyorgarlik sifatini
oshirishga xizmat qiladi.
Koordinatsion qobiliyatlarning rivojlanishi nafaqat sportchilarning o‘yin samaradorligini
oshiradi, balki ularning umumiy jismoniy tayyorgarlik darajasini ham yaxshilaydi. Bu esa
kelajakda murakkab texnik va taktika elementlarini o‘zlashtirishda poydevor vazifasini bajaradi.
Tavsiyalar.
Boshlang‘ich tayyorgarlik bosqichida badmintonchilarning koordinatsion
qobiliyatlarini rivojlantirish uchun harakatli o‘yinlar, estafetalar va murakkablashtirilgan
mashqlar tizimli ravishda qo‘llanilishi lozim.
Muvozanatni saqlash barqarorligini oshirishga qaratilgan maxsus mashqlarni
mashg‘ulotlar dasturiga kiritish tavsiya etiladi, chunki bu koordinatsion qobiliyatlarning asosiy
komponentlaridan biridir.
Innovatsion pedagogik texnologiyalar va signal-mashqlar yordamida reaksiya tezligini
oshirishga alohida e’tibor qaratish kerak.
Mashg‘ulotlarni individual va guruh shaklida tashkil etish, sportchilarning shaxsiy
xususiyatlarini hisobga olgan holda yondashuvni qo‘llash samaradorlikni oshiradi.
Koordinatsion qobiliyatlarni baholash uchun standart testlar va monitoring tizimini joriy
etish, natijalarni doimiy tahlil qilib borish zarur.
Yangi harakat variantlari va murakkab vaziyatlarda bajariladigan mashqlarni muntazam
kiritish sportchilarning harakat ko‘nikmalarini kengaytirishga yordam beradi.
Trenerlar va murabbiylar uchun koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirish bo‘yicha
maxsus metodik qo‘llanmalar ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish tavsiya etiladi.
Adabiyotlar
1.
Xasanov A.T., Tojiboyeva G.X. Koordinatsion qobiliyat va harakat aniqligini
shakllantirishda muvozanat saqlash barqarorligining samaradorligi. Ilmiy tadqiqotlar
jurnali 18-son, 2023.
2.
Pulatov A.A., Savatyugin O.M., Isroilov Sh.Sh.
Badminton nazariyasi va uslubiyati
.
Toshkent: Fan va texnologiya, 2024
1432
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
3.
Xolboyeva G.X. Badminton o‘yinida koordinatsion qobiliyatlar va natijaviylik o‘rtasidagi
bog‘liqlik tahlili.ilmiy jurnali, 2016
4.
Renessans ta'lim universiteti. Badminton o‘quv qo‘llanmasi, 2023
5.
Oliy ta'lim muassasalari talaba-qizlarining sportdagi koordinatsion qobiliyatlarini
rivojlantirish bo‘yicha metodika. 2023
6.
Sport pedagogik mahoratini oshirish (badminton). NamDU, 2024
7.
Badminton sportining rivojlanishi va metodikasi. 2024
8.
Jismoniy tarbiya va sport sohasida koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirish
conferences.uz 2021
