1482
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
BOKSCHI QIZ
LARNI MASHG’ULOT VA MUSOBAQA JANGLARIDAGI TEXNIK
HARAKATLARNI QO‘LLANILISHINI O‘RGANISH
Adilshaev Pamir Maxsetbaevich
O
‘
zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti
Nukus filiali assistent-o
‘
qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15763299
Annotatsiya.
Dunyo qiz bolalarning professional sport, xususan, bokschilik kabi
an'anaviy erkaklar sport turlarida faol ishtiroki keskin ortib bormoqda. Bu jarayon sportdagi
gender tengligi, ijtimoiy inklyuzivlik va yosh sportchilarning erta bosqichlardan sifatli
tayyor
garlik ko‘rishini ta'minlash zaruratini yuzaga chiqarmoqda.
Kalit so’zlar:
Boks, boks mutaxassislari, murabbiy, tibbiy-
fiziologik, o‘quv
-
mashg‘ulotlari, bokschilarning texnik tayyorgarligi, tadqiqot ishlari, tayyorgarlik jarayoni.
Аннотация
.
Активное участие девочек во всем мире в профессиональном спорте,
в частности в традиционных мужских видах спорта, таких как бокс, резко возрастает.
Этот процесс создает необходимость обеспечения гендерного равенства в
спорте, социальной инклюзивности и качественной подготовки молодых спортсменов с
ранних этапов.
Ключевые слова:
Бокс, специалисты по боксу, тренер, медико
-
физиологические,
учебно
-
тренировочные занятия, техническая подготовка боксеров, исследовательская
работа, тренировочный процесс.
Annotation.
The active participation of girls worldwide in traditional male sports, such
as professional sports, in particular boxing, is sharply increasing. This process creates the need
to ensure gender equality in sports, social inclusion, and high-quality training of young athletes
from an early stage.
Keywords:
Boxing, boxing specialists, coach, medical-physiological, training sessions,
technical training of boxers, research work, training process.
Kirish:
Adabiyotlar tahlili va boks mutaxassislari fikricha,
o‘smir
bokschilarning texnik tayyorgarligini oshirishda qo‘llaniladigan samarali vosita va usullar
bugungi kungacha muammoli masalaligicha qolmoqda, shuning uchun ham bokschilarning
texnikasini
takomillashtirish o‘ta muhimdir.
O‘smir bokschilarni
tayyorlashdagi muammolar
shunchalik ko‘p qirraliki, ularning ko‘plarini hal etish uchun faqatgina murabbiyning harakati
etarli bo‘lmaydi. Masalan, o‘smir
sportchilar guruhi oldiga maqsad va vazifalar qo‘yilayotgan
vaqtda, sport maktablarining faoliyatini belgilovchi me’yoriy hujjatlardan tashqari pedagogik va
tibbiy-
fiziologik tekshiruvlarning natijalari ham e’tiborga olinishi kerak yoki sportchilarning
sportga layoqatli ekanliklarini aniqlash vaqtida masalaga majmuaviy yondashish lozim, chunki
bunda keng doiradagi mutaxassislarning (shifokorlar, psihologlar, fiziologlar va h.k.) fikrlari
muhim o‘rin tutadi. Boshqacha qilib aytganda, boshqaruvning samaradorligi ko‘plab
xizmatlarning o‘zaro muvofiqlashtirilgan harakatlariga bog‘liq. [5; 234
-b.]
Ishning dolbzarbligi
:
Hozirgi vaqtda Respublikamizda ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy,
ma’naviy va madaniy sohalarda amalga oshirilayotgan islohotlar ta’limni, kadrlar tayyorlash
tizimini tubdan yangilash va rivojlantirishni talab etadi. Ta’lim tizimini zamon talablari
darajasida va erishilgan tajribalar asosida rivojlantirish orqali o‘sib kelayotgan yosh avlodni
jamiyat hayotida faol ishtirok etadigan, har tomonlama etuk va yuksak ma’naviyatli komil
insonlar qilib tarbiyalash davlatimizning eng ustivor yo‘nalishlaridan hisoblanadi.
1483
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Jahonda bugungi kunda yosh sportchilarning musobaqaga tayyorgarlik davrini
rejalashtirish bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar global mavzuga aylanmoqda. Sportda
yuksak natijalarga erishish bevosita tayyorgarlikning ilmiy asoslangan, individual yondashuvga
tayangan shaklini talab qilmoqda. 13
–14 yosh oralig‘i o‘smir sportchilar uchun
kardiorespirator
va mushak-skelet tizimi intensiv rivojlanadigan
davri bo’lib bu bosqichda sport yuklamalari
organizm imkoniyatlariga moslashtirish, bokschi qizlarni
fiziologik va psixologik omillari,
o‘smirlik davrida qizlarda
gormonlar muvozanati va jismoniy moslashuv mexanizmlarini
qo’llashga qaratilgan ilmiy tadqiqot ishlari olib borilgan. Bokschi qizlarda bu holat o‘zini
reaksiya tezligi, chidamlilik va ruhiy barqarorlikni oshirishga qaratilgan ilmiz izlanishlar deyarli
olib borilmagan.
Yuqoridagilarni inobatga olib bokschi qizlarning musobaqa oldi tayyorgarlik davrini
rejalashtirish metodikasini ishlab chiqish zaruriyati yuzaga kelmoqda. [10; 275-b.]
Respublikamizda so’nggi yillarda ayollar sportiga, xususan, boksga bo‘lgan e’tibor
sezilarli darajada ortmoqda. Davlat dasturlari asosida yosh sportchilar, jumladan, qizlarning sport
bilan muntazam shug‘ullanishi uchun zarur infratuzilma va imkoniyatlar yaratilmoqda. Aynan
ushbu yosh davrida organizmda fiziologik va psixologik o‘zgarishlar jadallashadi, bu esa sport
mashg‘ulotlarining tuzilishi, yuklamalar hajmi hamda sifatini to‘g‘ri tanlashni talab qilmoqda.
Shuning uchun yosh bokschi qizlarning musobaqaga tayyorgarlik davrini yosh xususiyatlariga
mos, tizimli ravishda tashkil etish, ularning salomatligi, sportdagi muvaffaqiyati va uzoq
muddatli faoliyatini ta’minlovchi omillardan biriga aylanmoqda. Bunday sharoitda 13
-14 yoshli
bokschi qizlar uchun musobaqa oldi tayyorgarlik davrini rejalashtirish metodikasini ilmiy asosda
ishlab chiqish alohida dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
Mavjud adabiyotlarning tahlili shuni ko‘rsatadiki, 13
-14 yoshli bokschi qizlarni
musobaqa oldi tayyorgarligini rejlashtirish muammolariga bag‘ishlangan ko‘plab tadqiqotlar
mavjud, ammo bokschi
qizlar organizmiga xos bo‘lgan o‘ziga xos xususiyatlar hisobga olib
ularning sog‘lom rivojlanishiga xizmat qiladigan metodika bo’yicha ularni tizimli tayyorlash
bilan bog‘liq bo‘lgan tadqiqotlarga kam e’tibor qaratilgan. [
3; 189-b.]
Biz tamondan rejalashtirilgan tadqiqot ishlari Yakkakurash sport turlariga
ixtisoslashtirilgan BO‘SMda olib borildi. Tadqiq qilingan guruhlarning 20 tadan ortiq o‘quv
-
mashg‘ulotlari 3 ta rasmiy musobaqalari 1 tadan ortiq sparring janglari taxlil qilib o‘rganib
chiqildi.
O‘tkazilgan taxlil natijalariga ko‘ra Toshkent shahr Chilonzor tumani Yakkakurash sport
turlariga ixtisoslashtirilgan BO‘SM ning boshlang’ich tayyorlov guruhida shug’ullanuvchi
bokschilarning o‘quv
-
mashg‘ulotlarda
texnik tayyorgarligini oshirishda yoki u harakatlarni
takomillashtirishda bir hillikka yo‘l qo‘yilayotgani aniqlandi. O‘smir
sportchilarni tayyorlashda
kuchli sportchi “modelini” xisobga olish malakali sportchilarni yetishtirishning asosi sanalishi
ko‘pchilik ilmiy
-
uslubiy adabiyotlarda yoritib berilgan. Afsuski kuzatuvlar davomida ba’zi
murabbiylar
o‘smir
bokschilarni tayyorlash tizimida kuchli sportchi “modelini” xisobga
olmasdan, ularni tayyorlashda bir hil texnik harakatlarni qo‘llashlari bokschilarni sport
mahoratlari oshishini sekinlashtirishi aniqlandi. [7; 188-b.]
O‘quv
-
mashg‘ulotlarda bokschilarning texnik tayyorgarligini rivojlantirish jarayonida
aniqlangan kamchiliklari bizga boshlang’ich tayyorlov guruhida shug’ullanuvchi bokschilarning
harakatlanishlar, hujum harakatlari, himoya harakatlari va qarshi hujum harakatlarini aniqlashga
undadi.
1 - Diagramma
1484
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Nazorat guruhi bokschilarning mashg’ulot janglaridagi texnik harakatlari ko‘rsatkichlari.
n=10
2 - Diagramma
Pedagogik tadqiqot guruhi bokschilarning mashg’ulot janglaridagi
texnik harakatlari ko‘rsatkichlari.
n=10
3 - Diagramma
1485
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Tadqiqot va nazorat guruhi bokschilarning
mashg’ulot
janglaridagi texnik harakatlari
ko‘rsatkichlari
pedagogik tadqiqot davomida
o‘zgarishi
.
N= T
–
10; N
–
10.
XULOSALAR
1. Mavzuga doir adabiyotlar tahlili va o‘tkazilgan tadqiqot natijalari shunday xulosa
qilishga imkonini beradiki, yosh bokschilarni texnik harakatlarga o‘rgatishda tayyorgarlik
jarayonini bosqichma-
bosqich rivojlantirishga e’tibor qaratish muhim ahamiyatga ega ekanligi
aniqlandi.
2. YaKSTIBO‘SMda shug‘ullanuvchi boshlang’ich tayyorlov guruh
bokschilarni o‘quv
-
mashg‘ulotlarda texnik harakatlariga o‘rgatish va takomillashtirish jarayonida quyidagi
kamchiliklar aniqlandi:
-
qo‘llar yordamida himoyalanish harakatlarini tahlil qilar ekanmiz to‘sish harakatlarini
bajarishda qo‘llar judayam oldinga chiqib ketishi natijasida bokschilarning qarshi aldamchi
zarbalarni o‘tkazib yuborishlariga sabab bo‘ldi.
-boks amaliyotida siljib yurish, hujum zarbalari, himoyalanishlar texnikasini yetarli
darajada o‘zlashtirib olganidan so‘ng u javob shaklidagi qarshi zarbalarni o‘rganishga kirishishi
lozim.
Foydalangan adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 5 martdagi PF
-5368-
sonli “Jismoniy
tarbiya va sport sohasida davlat boshqaruvi tizimini tubdan takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida” gi Farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 22
-iyundagi PF-94-
son “Toshkent
shahrida boks va gimnastikaga ixtisoslashtirilgan sport maktablari faoliyatini tashkil etish
bo‘yicha qo‘shimcha chora
-
tadbirlar to‘g‘risida” gi Farmoni.
3.
Usmonov M.Q. “Boks nazariyasi va amaliyoti” O‘quv qo‘llanma. “Metodist nashiryoti”
Toshkent 2023.
-
189 b.
1486
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
4.
Isroilov Sh.X., Xalmuhamedov R.D., Tajibayev S.S., “Bokschilarning sport
-pedagogik
mahoratini oshirish” elektron multimedia darslik. Toshkent, 2015. –
256 b.
5.
McGregor, Brian. Advanced Boxing Techniques: Skills and Drills for Champions.
–
Toronto: Elite Athletics Publishing, 2022.
–
234 p.
6.
Khatib, Rami. The Science of Boxing: Techniques and Conditioning.
–
New York: Combat
Press, 2021.
–
256 p.
7.
Gallagher, John. Train Like a Pro Boxer.
–
Sydney: Peak Performance Press, 2020.
–
188
p.
8.
Dempsey, Jack. Championship Fighting: Explosive Punching and Aggressive Defense.
–
Chicago: Paladin Press, 1950.
–
176 p.
9.
Bergeron, Marc. Boxing IQ: A Trainer’s Guide to Strategy and Performance. –
London:
SportsMind Publishing, 2018.
–
210 p.
10.
Adam Kusior. COACHES MANUAL. Prepared by: AIBA HQs Office. Coordinator: Adam
Kusior, AIBA Coaches Comission Chairman Philip Jun. DATE: AUGUST 2011, 275 pg.
