1516
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
QILICHBOZLARNING BELLASHUV JARAYONIDA MAXSUS JISMONIY
HARAKATLARINI TAKOMILLASHTIRISHGA QARATILGAN DASTUR
Kadirimbetov Rashid Nietbaevich
O’zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti
Nukus filiali assistent o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15763595
Annotatsiya.
Qilichbozlikning ilmiy pedagogik asoslari orqali yoshlarni sog‘lom turmush
tarziga rag‘batlantirish, muhim hayotiy ko‘nikmalarni shakllantirish, jamiyatning yanada kuchli
va hamjihatligiga hissa qo‘shish mumkin.
Kalit so‘zlar:
Yosh qilichbozlar, Mas
hg‘ulot jarayoni, Bosqichma
-bosqich rejalashtirish,
Jismoniy tayyorgarlik, Psixologik tayyorgarlik, Musobaqa tajribasi, Malakali murabbiylar,
Sport anjomlari.
Аннотация.
С помощью научно
-
педагогических основ фехтования можно
поощрять молодежь к здоровому образу жизни, формировать важные жизненные
навыки, способствовать дальнейшей силе и сплоченности общества.
Ключевые слова:
Молодые фехтовальщики, Тренировочный процесс, Поэтапное
планирование, Физическая подготовка, Психологическая подготовка, Соревновательный
опыт, Квалифицированные тренеры, Спортивный инвентарь.
Annotatsiya.
Qilichbozlikning ilmiy pedagogik asoslari orqali yoshlarni sog‘lom turmush
tarziga rag‘batlantirish, muhim hayotiy ko‘nikmalarni shakllantirish, jamiyatning yanada kuchli
va hamjihatli
giga hissa qo‘shish mumkin.
Keywords:
Young fencers, Training process, Stage planning, Physical training,
Psychological training, Competition experience, Qualified coaches, Sports equipment.
Kirish:
Qoraqalpog‘istonda o‘sib kelayotgan yosh avlod salomatligini mustahkamlash va
har tomonlama kamol toptirish vositasi sifatida qilichbozlikni rivojlantirishning ilmiy pedagogik
asoslariga e'tibor qaratib, ushbu maqola sportning afzalliklarini ko‘rsatib beradi. Qilichbozlik
nafaqat jismoniy tayyorgarlikni kuchaytiradi, balki kognitiv rivojlanish va muhim hayotiy
ko'nikmalarni rivojlantirishga ham hissa qo‘shadi. Qoraqalpogʻistonda inklyuzivlik va gender
tengligini ta‘minlashga intilayotgan holda qilichbozlikni rivojlantirish borasidagi sa‘y
-harakatlari
sog‘lom avl
odni tarbiyalashga qaratilgan yaxlit yondashuvni aks ettiradi. [3; 163-b.]
Mavzuning dolzarbligi:
Qoraqalpogʻiston Respublikasida qilichbozlik sportini yosh
avlod salomatligi va farovonligini oshirish vositasi sifatida qamrab olgan holda, jismoniy tarbiya,
aqliy ziyraklik va xarakter kamolotini qadrlaydigan jamiyatni shakllantirish mumkin.
Qilichbozlikning ilmiy pedagogik asoslari orqali yoshlarni sogʻlom turmush tarziga
rag’batlantirish, muhim hayotiy koʻnikmalarni shakllantirish, jamiyatning yanada kuchli va
hamjihatligiga hissa qoʻshish mumkin. Qoraqalpogʻistonda qilichbozlikning ahamiyatini eʻtirof
etish va yoshlarning porloq kelajagini taʻminlash uchun uni rivojlantirish zarur.
Qilichbozlikda jangovar holatga kirishdan avvalgi tayyorgarlik harakatlari texnik-taktik
tayyorgarlik tizimining ajralmas tarkibiy qismi hisoblanadi. Ushbu harakatlar jang davomida
zarur bo‘ladigan strategik qarorlarni oldindan rejalashtirish, raqib harakatlarini taxmin qilish va
unga qarshi samarali javob choralari ishlab chiqishda muhim omil sanaladi. Mazkur tayyorgarlik
vositalari quyidagi asosiy ko‘rinishlarda namoyon bo‘ladi: [7; 224
-b.]
1. Razvedka harakatlari
s
ablya bilan jangda razvedka
—
bu raqib harakatlarini aniqlash
va baholashga qaratilgan faoliyat bo‘lib, u zarbalar va himoya harakatlarini imitatsiya qilish,
1517
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
shuningdek, oldingi olishuvlar tahliliga asoslangan manevrlar orqali amalga oshiriladi. Ayniqsa,
arbitor tomonidan e’tirof etilmagan ikki tomonlama zarba holatlarini o‘rganish orqali jangdagi
ustunlikni aniqlash imkoniyati yaratiladi. Raqibning reaksiya vaqtini o‘lchash va uni tahlil qilish,
aldamchi harakatlar, qisqa qarshi hujumlar yoki tayyorgarlikka qarshi zarbalar orqali amalga
oshiriladi.
2. Niqoblash (maskirovka) jang boshlanishi bilan darhol amalga oshiriladigan xujumlarda
harakatlarni niqoblash texnikasi
—
bu zarbalar sektorlarini almashtirish orqali raqibni chalg‘itish
va unga oldindan zarba tomoni haqida aniq tasavvur hosil qilish imkonini bermaslikdan iborat.
Ushbu niqoblash taktikasi qarshi hujumni to‘xtatish yoki zarba berish sektorini yashirishga
xizmat qiladi. Shuningdek, orqaga qisqa chekinishlar bilan qurollangan qo‘lga zarba berish
orqali qarshi hujumni muvaffaqiyatli tashkil etish uchun zarur bo‘lgan vaqt va vaziyat tanlash
imkoniyati yaratiladi.
3. Chorlash (provokatsiya) olishuvlar startida raqibni hujumga undash
—
bu jang
taktikasida tez-
tez qo‘llaniladigan chora bo‘lib, u odatda sekinlashtirilgan qadamlar yoki niqobga
zarba ishorasi orqali amalga oshiriladi. Chorlovchi harakatlar raqibni hujumga undab, so‘ng
ularning himoya reaktsiyasini o‘rganish va javob zarbasi bilan ustunlikka erishish imkonini
beradi. Shuningdek, aldamchi himoyalanish bilan boshlanadigan chorlov harakatlari raqibning
zarba berishga tayyorgarligini buzish, xujum vaqtini kechiktirish yoki ochiladigan sektorni
noto‘g‘ri tanlashiga olib kelishi mumkin. [2; 182
-b.]
4. “Qurol chiziqda” holati u
shbu holat odatda sansh zarbasiga tayyorgarlik sifatida kam
qo‘llaniladi, biroq murakkab manevrli olishuvlarda bu holat strategik ahamiyat kasb etadi.
“Qurol chiziqda” holati jang boshlanishi oldidan raqib tashabbusini to‘xtatib turish, unga
tayyorgarlik harakatlarini qo‘llashga majbur qilish va shu orqali o‘z hujumini samarali
rejalashtirish uchun ishlatiladi. Bu tayyorgarlik holati sportchiga o‘z hujumini oldindan
tayyorlash, qarshi hujumni erta bosqichda amalga oshirish yoki himoyalanish bilan zarbani
qaytarib, javob hujumini yo‘lga qo‘yish imkonini beradi.
1-jadval
Qilichbozlarning joyida turib nishonga sanchish texnik harakat ko‘rsatkich darajasi
t/r
Joyida turib nishonga sanchish
1-tajriba guruhi
2-tajriba guruhi
nazorat guruhi
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
1
6
9
5
7
2
3
2
6
9
5
7
2
3
3
8
9
7
9
7
10
4
3
6
2
4
2
5
5
9
4
9
2
0
3
6
2
5
1
3
1
4
7
7
10
5
8
2
9
8
4
3
3
1
3
2
9
10
9
8
10
7
9
10
7
10
6
8
3
9
11
4
9
8
7
2
3
12
6
9
5
7
2
3
1518
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
13
8
9
7
9
7
10
14
3
6
2
4
2
5
15
9
4
8
2
8
3
16
2
5
1
3
1
4
17
8
10
7
8
6
9
18
3
3
2
1
9
2
19
6
10
8
10
8
9
20
7
10
6
8
6
9
jami
117.5
149.0
104.5
118.0
80.0
114.0
o'rtacha
5.9
7.5
5.2
5.9
4.0
5.7
σ
2.43
2.54
2.55
2.98
2.79
3.00
V %
13.22
13.15
13.30
13.32
13.52
13.34
r
0.44
0.55
0.43
t
2.07
2.76
2.02
p
>0,05
<0,05
>0,05
1-
rasm. Nishonga to’g’ri sanchich texnikasi.
Mazkur test mashqi Qilichbozlik sportiga xos aniqlik, koordinatsiya va zarba texnikasi
darajasini aniqlashda muhim diagnostik vosita sifatida xizmat qiladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra,
1-tajriba guruhida
tadqiqot boshida 5,9 ball ko‘rsatkich qayd etilgan bo‘lsa, tadqiqot yakunida bu
ko‘rsatkich
7,5 ballgacha oshgan
bo‘lib,
r=0,44 va t=2,07 qiymatlariga ega, ammo p>0,05
bo‘lgani uchun statistik ishonchlilik chegarasiga yetmagan. Bu holat ijobiy o‘sishni ko‘rsatsa
-da,
o‘zgarishlarning ishonchli ekanini kafolatlamaydi.
2-tajriba guruhida
esa dastlabki ko‘rsatkich 5,2 ballni tashkil etgan bo‘lib, tadqiqot
yakunida bu raqam 5,9 ballgacha oshgan
, o‘zgarish
r=0,55, t=2,76, p<0,05
ko‘rsatkichlari bilan
tasdiqlangan. Bu esa mazkur guruhda amalga oshirilgan maxsus mashg‘ulotlar natijasida sezilarli
va
ishtirokchilarni zarba aniqligi va harakat koordinatsiyasi bo‘yicha samarali ijobiy o‘zgarishlar
yuzaga kelganini anglatadi.[8; 464-b]
Nazorat guruhida
esa o‘zgarishlar mavjud bo‘lishiga qaramay (4,0 dan 5,7 gacha o‘sish),
r=0,43, t=2,02, p>0,05
bo‘lishi natijalarni statistik jihatdan ishonchli deb baholash imkonini
bermaydi. Bu holat tajriba asosida berilgan mashg‘ulotlar va metodik yondashuvlarning
ahamiyatini yaqqol ko‘rsatib beradi.
1519
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Umuman olganda, 2-tajriba guruhida qayd etilgan ishonchli va samarali rivojlanish ushbu
guruhda qo‘llangan maxsus tayyorgarlik metodikasi zarba aniqligi, e’tibor jamlanishi va zarba
muvozanatini oshirishda yuqori natija berganligini tasdiqlaydi. 1-
tajriba guruhida esa o‘zgarish
bo‘lishiga qaramay, bu o‘zgarishlar statistik jihatdan ishonchli emasligi sababli qo‘llanilgan
metodika ta’sirchanlik darajasi pastroq bo‘lgan deb baholanishi mumkin.
2-jadval
Qilichbozlarning bir qadam oldinga tashlab nishonga sanchish texnik harakat ko‘rsatkich
darajasining dinamikasi
Bir qadam oldinga tashlab nishonga sanchish
1-tajriba guruhi
2-tajriba guruhi
nazorat guruhi
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
1
5
7
4
6
1
1
2
5
7
4
6
1
1
3
7
7
6
8
6
8
4
2
4
1
3
1
3
5
5
2
8
1
1
1
6
1
3
1
2
2
2
7
6
8
4
7
1
7
8
3
1
2
1
3
2
9
9
7
7
9
6
7
10
6
8
6
7
2
7
11
3
7
7
6
1
1
12
5
7
4
6
1
1
13
7
7
6
8
6
8
14
2
4
1
3
1
3
15
8
2
7
1
7
1
16
1
3
1
2
2
2
17
7
8
6
7
5
7
18
1
1
1
1
8
2
19
5
8
7
9
7
7
20
6
8
5
7
5
7
jami
93.5
109.0
87.5
100.0
67.0
78.0
o'rtacha
4.7
5.5
4.4
5.0
3.4
3.9
σ
2.39
2.54
2.42
2.83
2.50
2.81
V %
13.32
13.28
13.37
13.38
13.56
13.54
r
0.57
0.53
0.46
t
2.93
2.67
2.21
p
<0,05
<0,05
<0,05
Mazkur mashq Qilichbozlik sportiga xos tezlik, aniqlik va harakatlar muvofiqligini
baholovchi muhim vosita hisoblanadi. Tadq
iqot davomida har uchala guruhda ham o‘zgarishlar
qayd etilgan bo‘lsa
-da, ularning mazmun-mohiyati va statistik ishonchliligi darajasi farqlidir.
1520
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
1-tajriba guruhida
tadqiqot boshida o‘rtacha ko‘rsatkich
4,7 ball, tadqiqot oxirida esa 5,5
ball
ni tashkil etdi. O‘zgarish
r=0,57, t=2,93, p<0,05
bo‘lishi bilan yuqori darajadagi ijobiy
dinamikani va statistik jihatdan ishonchli o‘zgarishni ko‘rsatadi. Bu natijalar bir qadamli harakat
orqali zarba aniqligi va harakat muvozanatini oshirishga qaratilgan mashqlar samaradorligini
isbotlaydi.
2-tajriba guruhi
ham sezilarli darajada ijobiy o‘zgarishni namoyon etdi: dastlabki o‘rtacha
ko‘rsatkich
4,4 ball
bo‘lib, yakunda
5,0 ball ga yetdi. Bu guruhda ham r=0,53, t=2,67, p<0,05
qiymatlari orqali mashg‘ulotlar samarasi statistik jihatdan ishonchli deb topiladi. Bu esa, maxsus
mashqlar orqali qilichbozlar texnik ko‘nikmalari va hujum samaradorligini oshirish
mumkinligini ko‘rsatadi.
Nazorat guruhi
da ham dastlabki ko‘rsatkich
3,4 ball, tadqiqot oxirida esa 3,9 ball ga
ko‘tarilgan. O‘zgarish
r=0,46, t=2,21, p<0,05
darajasida bo‘lsa
-
da, bu o‘zgarishlar tajriba
guruhlariga nisbatan ancha past. Bu holat tajriba guruhlarida qo‘llanilgan maxsus metodik
yondashuvlarning samaradorligini yana bir bor tasdiqlaydi. [207; 151-b.]
Ushbu mashq orqali aniqlangan ijobiy o‘zgarishlar, ayniqsa tajriba guruhlarida
o‘tkazilgan maxsus tayyorgarlik mashg‘ulotlarining samarali bo‘lganini ko‘rsatadi. Bu esa
qilichbozlarda texnik-
taktik ko‘nikmalarni takomillashtirishda tanlab olingan mashqlar
tizimining ilmiy asoslanganligi va amaliy foydasini isbotlaydi.
3-jadval
Qilichbozlarning hamla bilan nishonga sanchish texnik harakat ko‘rsatkich darajasi
Hamla bilan nishonga sanchish
1-tajriba guruhi
2-tajriba guruhi
nazorat guruhi
t/r
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
1
4
6
4
5
5
7
2
4
6
4
5
5
7
3
6
6
6
7
6
6
4
1
3
1
2
1
1
5
7
9
8
8
7
7
6
6
8
6
7
6
0
7
5
7
4
6
1
5
8
2
10
2
9
2
8
9
8
6
7
8
6
5
10
5
7
5
6
2
5
11
2
6
7
5
1
7
12
4
6
4
5
1
7
13
6
6
6
7
6
6
14
1
0
1
2
1
1
15
7
9
7
8
7
7
16
5
2
6
7
6
6
17
6
7
6
6
5
5
18
8
10
1
9
8
8
19
4
7
7
8
7
5
20
5
7
5
6
5
5
1521
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
jami
95.5
128.0
96.5
126.0
88.0
108.0
o'rtacha
4.8
6.4
4.8
6.3
4.4
5.4
σ
2.08
2.42
2.16
1.90
2.42
2.22
V %
13.25
13.19
13.26
13.11
13.36
13.22
r
0.50
0.41
0.25
t
2.42
1.90
1.09
p
<0,05
>0,05
>0,05
2-rasm.
Hamla qilish bilan oldinga harakatlanish orqada turgan oyoq bilan depsinishni,
oldinda turgan oyoqni chiqarishni va uni Qilichbozlik yo‘lakchasiga qo‘yishni, tanani oldinga
egishni koordinatsiya
Ushbu test Qilichbozlik sportida zarba aniqligi, sakrash koordinatsiyasi va tezkor qaror
qabul qilish ko‘nikmalarini baholovchi muhim mashq hisoblanadi. Tadqiqot natijalari asosida
uchala guruhda har xil darajadagi o‘zgarishlar qayd etildi.
1-tajriba guruhi:
Tadqiqot boshlanishida o‘rtacha natija
4,8 ball, tadqiqot yakunida esa
6,4 ballni tashkil etdi.
Bu o‘zgarish
r=0,50, t=2,42, p<0,05
ko‘rsatkichlari bilan
statistik jihatdan
ishonchli
o‘zgarish sifatida qayd etildi. Ushbu ijobiy dinamik o‘sish hamla orqali amalga
oshiriladigan hujum zarbalarini takomillashtirishga qaratilgan maxsus mashg‘ulotlar
samaradorligini ko‘rsatadi.
2-tajriba guruhi:
Mazkur guruhda ham dastlabki ko‘rsatkich
4,8 ball, tadqiqot yakunida
6,3 ball
ni tashkil etdi. O‘zgarish
r=0,41, t=1,90, p>0,05
darajasida bo‘lib, statistik jihatdan
ishonchsiz
deb topildi. Bu esa mashg‘ulotlar natijasida o‘zgarishlar mavjud bo‘lishiga qaramay,
ularning tasodifiylik ehtimoli yuqoriligini anglatadi.
Nazorat guruhi:
Nazorat guruhida o‘rtacha natijalar
4,4 balldan 5,4 ball
ga oshgan bo‘lsa
-
da, r=0,25, t=1,09, p>0,05
ko‘rsatkichlari bilan bu o‘zgarish
statistik ahamiyatga ega emas. Bu
holatda umumiy o‘sish qayd etilgan bo‘lsa
-
da, tajriba guruhlariga nisbatan bu o‘sish metodik
yondashuvsiz erishilgan tabiiy o‘zgarish darajasida qolgan.
1522
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
“Hamla bilan sanchish” mashqi natijalari asosida shuni aytish mumkinki, faqat
1-tajriba
guruhida erishilgan o‘sish statistik jihatdan ishonchli va samarali
bo‘lib, bu maxsus tayyorgarlik
mashg‘ulotlarining aniqlik, tezlik va koordinatsiya rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatganini ko‘rsatadi.
2-
tajriba guruhi va nazorat guruhi esa bu borada sezilarli ijobiy o‘zgarishlar ko‘rsata olmagan.
Shu sababli, texnik-
harakat ko‘nikmalarini shakllantirishda faqat nazariy emas, balki
maqsadga
yo‘naltirilgan amaliy mashqlarning
ahamiyati alohida ta’kidlanadi. [1; 324
-b.]
Q
ilichbozlarning o‘quv
-
mashg‘ulot jarayonlarida q
arshi kurash sharoitlarining
ekstremalligi har xil darajada
bo‘lgan bellashuvlar
Sportchilardagi psixik kuchlanishlar darajalarini reglamentlash bilan mashg‘ulot
bellashuvlari
.
Qarshi kurashlar sharoitlarini musobaqalarning pillapoyalari bo‘yicha
modellashtirish orqali amalga oshiriladi.
Uchta bellashuvlardan iborat beshtadan sanchishlar (zarbalar) bilan seriyalar.
bellashuvlarning dastlabki turlari sharoitlarini rasmiy musobaqalarda modellashtirish imkonini
beradi, bunda, birinchi (statrt) bellashuvdagi masofani va harakatlarning momentli
xususiyatlarini oshirilgan nazorat qilishga majbur qilinadi, ikkinchi bellashuvda taktik niyatlarni
amalga oshirish darajasi, keyin esa, oxirgi bellashuvda maksimal kuchlanishlar darajasi
oshiriladi, uning natijasi musobaqalarni bevosita chiqib ketish tizimida davom ettirish
imkoniyatini va bellashuvlarning keyingi qur’a tashlanishidagi sportchining reytingini
belgilaydi.
Uchta bellashuvlardan iborat o‘ntadan zarbalar seriyasi. Qilichbozning kuchanishlarini
bellashuvni uchta
–
boshlang‘ich, olingan taktik axborotni muvaffaqiyatli amalga oshirish va
sportchini g‘alabaga erishishi uchun psixik va harakat sohalarini maksimal konsentratsiya qilish
orqali final fazalarga ajratish bilan bevosita chiqib ketish tizimida modellashtirish imkonini
beradi. [5; 222-b.]
Uchta bellashuvlardan iborat o‘n beshtadan sanchishlar (zarbalar) bilan seriyalar.
Sportchining psixik va harakat imkoniyatlarini yakuniy bellashuvlarda (chorak final,
yarim final, final) shaxsiy turnirlardagi yakunlovchi bellashuvlar paytida, maksimal
kuchanishlar fonida boshqarishga qo‘yiladigan talablarni oshirishga yo‘naltirilgan. [234; 254
-b.,
176; 183-b.]
XULOSA
Qilichbozlik sportida qilichni nishonga sanchganda gardonli qo‘l yelka sathidan yuqori
ko‘tarilmasligi kerak. Agar qo‘l yelkadan va hatto boshdan ham yuqori ko‘tarilsa, bu noto‘g‘ri
masofani anglatadi. Agar ukol paytida natijaga erisha olmasangiz va sizni pastki sektorga
sanchishsa, himoyalanish uchun qurolni uzoqroq masofaga, ya’ni uzoqroq vaqtga tushirishga
to‘g‘ri keladi. Himoyani qo‘lga kiritish uchun soniyaning aynan shu ulushlari yetmasligi
mumkin.
REFERENCES
1.
Андриевский В.А. Методика обучения и тренировки фехтовальщика и организ
a
ция
занятий //Фехтование: Учеб. пособие для ин
-
тов физич. культуры. М. 1954.
-
Гл. 8.
-
С. 297
-324.
2.
Аркадьев В.А. Тактика в фехтовании. М.: Физкультура и спорт, 1969.
-
182 с.
3.
Аркадьев В.А. Фехтование на рапирах. М.: Физкультура испорт, 1956. 163 с.
4.
Аркадьев В.А., Хозиков Ю.Т. Фехтование: Индивидуальный урок. М.: Физкультура
и спорт, 1962.
-
183 с.
1523
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
5.
Ашмарин Б.А. Теория и методика педагогических исследований в физическом
воспитании. М.: Физкультура и спорт, 1978.
-
222 с.
6.
Bay I., Rerrich N., Tulli S. Florett und degenfechten. Berlin: Sportwerlag, 1978. - St. 168.
7.
Бальсевич В.К., Запорожанов В.А. Физическая активность человека. Киев: Здоров'я,
1987. -
224 с.
8.
Баранов С.В., Евлахов В.Н., Пуговкин А.П. и др. Физиология сердца: Учебное
пособие /Под ред. Акад. РАМН Б.И.Ткаченко. СПб.: «Специальная литература»,
1989. -
464 с.
9.
Beke Z., Polgar I. Kardvivas modszertana. -Budapest: Sport, 1969.-272 p.
10.
Beke Z., Polgar I. Tne metodology of sabre fencing. Budapest. Corvina press, 1963.-350 p.
11.
Бойченко С.Д., Тышлер Д.А. Методика тактической подготовки фехтовальщика.
Минск: Вышэйшая школа, 1983.
-
173 с.
