1524
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
QILICHBOZLARNING JISMONIY TAYYORGARLIK DARAJALARINI OSHIRISH
BO‘YICHA USLUBLAR
Kadirimbetov Rashid Nietbaevich
O’zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti
Nukus filiali assistent o’qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15763619
Annotatsiya.
Qoraqalpog
‘
iston Respublikasida qilichbozlik sportining rivojlanishiga
ko
‘
maklashish orqali hukumat o
‘
z yoshlarining jismoniy, ruhiy va ijtimoiy farovonligiga hissa
qo
‘
shishi mumkin, shu bilan birga, milliy g
‘
urur va xalqaro integratsiya tuyg
‘
usini rivojlantirish.
Kalit so‘zlar:
Yosh qilichbozlar, Mashg‘ulot jarayoni, Bosqichma
-bosqich rejalashtirish,
Metodik prinsiplari, Jismoniy tayyorgarlik, Psixologik tayyorgarlik, Musobaqa tajribasi,
Malakali murabbiylar, Sport anjomlari, Qoraqalpog‘iston, Sport infratuzilmasi, Sport
psixologiyasi, Tibbiy qo‘llab
-quvvatlash, Individual yondashuv, Motivatsiya.
Аннотация
.
Содействуя развитию фехтования в Республике Каракалпакстан,
правительство может способствовать физическому, психическому и социальному
благополучию своей молодежи, одновременно развивая чувство национальной гордости и
чувства международной интеграции.
Ключевые слова:
Юные фехтовальщики, Тренировочный процесс, Поэтапное
планирование, Методические принципы, Физическая подготовка, Психологическая
подготовка, Соревновательный опыт, Квалифицированные тренеры, Спортивный
инвентарь, Каракалпакстан, Спортивная инфраструктура, Спортивная психология,
Медицинская поддержка, Индивидуальный подход, Мотивация.
Abstract.
By promoting the development of fencing in the Republic of Karakalpakstan,
the government can contribute to the physical, mental, and social well-being of its youth, while
fostering a sense of national pride and international integration.
Keywords:
Young fencers, Training process, Step-by-step planning, Methodological
principles, Physical training, Psychological training, Competition experience, Qualified
coaches, Sports equipment, Karakalpakstan, Sports infrastructure, Sports psychology, Medical
support, Individual approach, Motivation.
Kirish:
Sportchilarni tayyorlash tizimining takomillashtirilishi qilichbozlik turlarida
texnika va taktikaning rivojlantirilishini va musobaqalarni o‘tkazish tizimlarini oldindan
prognozlashga asoslanadi. O‘z navbatida, alohida sportchilarni tayyorlashni tuzib chiqish
ularning erishgan yutuqlarini hisobga olish va Shuningdek, o‘zlashtirilgan mashg‘ulotlar
mashqlari hajmi hamda musobaqa yuklamalari bilan belgilanadi.
Bundan tashqari, qilichbozlarning yakka tartibdagi morfo
–
fuknsional o‘ziga xos
tavsiflari ham muhim ahamiyatga ega hisoblanadi, jumladan ularning sezilarli darajadagi
yuklamalarga bardosh bera olish qobiliyati va rasmiy turnirlarda kutilgan ko‘rsatkichlarga erisha
olish holatlari e’tiborga olinadi. [
4; 302-b.]
Qilichbozlarning tayyorgarligini modellashtirish quyidagi holatlarni hisobga olishga
asoslanishi talab qilinadi:
–
Asosiy musobaqalarda g‘alabaga erishish uchun talab qilingan sport natijalari;
–
Rejalashtirilgan natijalarning ro‘yobga oshirilishi vaqtida sportchilarning yoshi va
sport faoliyati bilan s
hug‘ullanish davri davomiyligi (staji);
1525
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
–
Sportchilar salomatligining holati, ularning organizmining musobaqalarga xos
bo‘lgan ta’sirga barqarorligi, Shuningdek turli xil kasalliklar va jarohatlanishlarga nisbatan
chidamliligi;
–
Morfo
–funksional belgilar (bo‘y, tana vazni);
–
Kutilgan natijalarga erishish imkonini beruvchi
–
jismoniy va ruhiy jihatdan
tayyorgarlik darajasi;
Mavzuning dalzarvligi:
Jangni olib orish vositalarining tarkibi va ularning
qilichbozlarda yakka tartibdagi o‘ziga xos xususiyatlarga muvofiqlik darajasi, bajariluvchi
usullar strukturalarining musobaqa sharoitida sindiruvchi ta’sir ko‘rsatiuvchi omillarga nisbatan
barqarorligi kabi holatlar orqali ifodalanuvchi
–
texnik jihatdan tayyorgarlik darajasi;
–
Turli xil jang vaziyatlarida harakatlardan foydalana olish, jangning ziddiyatli
sharoitlarida belgilangan maqsadlarni ro‘yobga oshira olish darajasi va Shuningdek, musobaqa
vaziyatlari va raqibning o‘ziga xos xususiyatlariga bog‘liq holatda taktikani o‘zgartira olishni
bilish darajasi bilan belgilanuvchi, taktik tayyorgarlik darajasi; [8; 192-b.]
–
Ixtisoslashtirilgan tafakkurlash va sensomotor jarayonlar darajasida namoyon
bo‘luvchi, Shuningdek nisbatan katta qiymatdagi mashg‘ulotlar yuklamalaridan foydalanish
sharoitida va musobaqaning ekstremal sharoitlarida ruhiy xususiyatlarning barqarorligi, o‘zining
emotsional holatini boshqara olish kabi jihatlar bilan ifodalanuvchi
–
ruhiy tayyorgarlik darajasi;
–
Funksional holatning tibbiy
–
biologik tavsiflari;
–
Mashg‘ulotlar va musobaqalardan keyin, qayta tiklanish qobiliyati;
O‘z–o‘zini takomillashtirishga qaratilgan bilimlar va qobiliyatlar darajasi va boshqalar.
Jismoniy tayyorgarlik Qilichbozlik sportining barcha tayyorgarlik bosqichlarida
markaziy, ajralmas va asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. Bu tayyorgarlik turi sportchining texnika,
taktika va psixologik tayyorgarligini muvaffaqiyatli shakllantirish uchun zarur bo‘lgan
funksional va harakat sifatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Ayniqsa, yil davomida qurilgan
murabbiylik sikllari asosida sportchining ixtisoslashgan harakatlari uchun kerakli jismoniy
sifatlarni yo‘naltirish va ularni maqsadga muvofiq takomillashtirish dolzarb vazifa sifatida
namoyon bo‘ladi.
[5; 281-b.]
Qilichbozning harakatga oid imkoniyatlari, avvalo, kuch, tezlik, chaqqonlik, chidamlilik,
egiluvchanlik, koordinatsiya va mushaklarni ixtiyoriy ravishda boshqarish kabi muhim jismoniy
sifatlar darajasiga bog‘liqdir.
Bu sifatlarning shakllanishi texnika va taktik mahoratni
egallashning funksional asosini tashkil qiladi. Shuning uchun, jismoniy tayyorgarlikning ta’siri
faqatgina mushak kuchi yoki nafas olish tizimining faoliyati bilan emas, balki sportchining
umumiy harakat madaniyati va koordinatsion imkoniyatlari bilan ham belgilanadi.
Jismoniy tayyorgarlik ikki yo‘nalishda olib boriladi: umumiy va maxsus tayyorgarlik.
Umumiy jismoniy tayyorgarlik sportchining umumiy salomatligini mustahkamlash,
organizm funksiyalarining keng qamrovda faollashuvi, turli harakat turlarini bajarishdagi
tayyorgarligini oshirishga xizmat qiladi. Bu bosqichda turli sport turlarining (basketbol, futbol,
boks, akrobatika va boshqalar) elementlaridan foydalangan holda ko‘p qirrali tayyorgarlik olib
boriladi, bu esa Qilichbozlikka mos harakatlar repertuarini kengaytiradi.
Shuningdek, murabbiylar har bir sifatning rivojlanishi boshqa sifatlarga ijobiy yoki salbiy
ta’sir ko‘rsatishini hisobga olishlari zarur. Masalan, kuchni oshirish mashqlari koordinatsion
harakatlarga salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi lozim, yoki chidamlilik ustida ishlash fonida portlovchi
kuch yo‘qolmasligi kerak. Shu sababli, mashg‘ulotlarni loyihalashda sifatlararo uyg‘unlik va bir
-
birini to‘ldiruvchanlik tamoyili asos qilib olinishi lozim. [1; 270
-b.]
1526
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Jismoniy tayyorgarlik nafaqat texnik rivojlanish, balki sportchining ruhiy barqarorligi,
iroda kuchi va musobaqalarda doimiy yuqori natijalarni qayd etishi uchun muhim poydevor
hisoblanadi. Shuningdek, yuqori darajadagi sog‘lomlik va umumiy chidamlilik sportchining
murakkab yuklamalarni oson ko‘tarishiga hamda musobaqalarga optimal darajada tayyor holatda
kirishiga imkon yaratadi.
Qilichbozlikda talab etiladigan harakat sifati va texnik harakatlar o‘ziga xosligi bois,
ushbu sport turiga mos maxsus sifatlar majmuini shakllantirish va rivojlantirish ilmiy asoslangan
yondashuvni talab etadi. Shu boisdan qilichbozlar tayyorgarligida har bir sportchining individual
imkoniyatlari va ustuvor jismoniy sifatlariga tayangan holda mashg‘ulotlar dizayni tuziladi.
Yakuniy maqsad esa
–
sportchining o‘zining maksimal harakat imkoniyatlarini to‘liq
namoyon qilishiga zamin yaratishdir.
1-jadval
Qilichbozlarning tezkorlik sifat darajasini rivojlanish dinamikasi
t/r
30 metr masofaga yugurish (n=20)
1-tajriba guruhi
2-tajriba guruhi
nazorat guruhi
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
1
4.5
4.1
4.7
4.5
4.6
4.5
2
4.7
4.1
4.7
4.5
4.6
4.5
3
4.7
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
4
4.7
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
5
4.7
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
6
4.7
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
7
4.5
4.4
4.6
4.5
4.6
4.5
8
4.7
4.4
3.6
4.4
4.6
4.5
9
4.8
4.5
4.7
4.5
4.7
4.6
10
4.7
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
11
4.5
4.1
4.7
4.5
4.6
4.5
12
4.7
4.1
4.7
4.5
4.6
4.5
13
4.7
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
14
4.5
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
15
4.7
4.4
4.6
4.4
3.6
4.5
16
4.7
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
17
4.7
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
18
4.7
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
19
4.8
4.5
4.7
4.5
4.7
4.6
20
4.7
4.4
4.6
4.4
4.6
4.5
jami
93.2
86.8
91.4
88.5
90.9
89.8
o
‘
rtac
ha
4.7
4.3
4.6
4.4
4.5
4.5
σ
0.09
0.13
0.24
0.06
0.23
0.04
V %
12.82
12.83
12.85
12.81
12.85
12.81
r
0.52
0.49
0.34
1527
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
t
2.60
2.40
1.52
P
<0,05
<0.05
>0.05
30 metrga yugurish sinovlari bo‘yicha o‘tkazilgan eksperimental tadqiqotda 20 nafardan
iborat uchta guruh ishtirok etdi: 1-tajriba guruhi, 2-tajriba guruhi va nazorat guruhi. Dastlabki
ko‘rsatkichlar bo‘yicha barcha guruhlarda o‘rtacha natijalar deyarli teng bo‘lgan bo‘lsa
-da (1-
tajriba guruhi
–
4.7 sek., 2-tajriba guruhi
–
4.6 sek., nazorat guruhi
–
4.5 sek.), tadqiqot yakuniga
kelib sezilarli o‘zgarishlar kuzatildi. Jumladan, 1
-
tajriba guruhida o‘rtacha ko‘rsatkich 4.3
sekundgacha kamaygan bo‘lib, bu guruhda t=2.60, P<0.05 darajasida statistik ishonchlilik qayd
etildi. 2-
tajriba guruhida ham shunga yaqin o‘zgarish bo‘lib, t=2.
40, P<0.05 natija bilan
o‘zgarish ishonchli deb topildi. Nazorat guruhida esa o‘rtacha ko‘rsatkich deyarli o‘zgarmagan
(4.5 sekund), t=1.52, P>0.05, ya’ni statistik jihatdan ishonchsiz. Dispersiya (σ) ko‘rsatkichlari 1
-
tajriba guruhida yakunda 0.13, 2-tajriba guruhida 0.06 va nazorat guruhida 0.04 ni tashkil etib,
o‘zgarishlar izchil bo‘lganini ko‘rsatadi. Variatsiya koeffitsienti (V%) deyarli barcha guruhlarda
12.8% atrofida bo‘lib, tajriba ishtirokchilarining natijalari orasida katta tafovut yo‘qligini
bildiradi. Korelyatsiya koeffitsienti (r) 1-
tajriba guruhida 0.52 ni tashkil qilib, yaxshi bog‘liqlik
mavjudligini ko‘rsatgan, 2
-tajriba guruhida esa r=0.49,
30 metrga yugurish bo‘yicha o‘tkazilgan tajriba natijalari asosida aytish mumkinki,
maxsus rejalashtirilgan mashg‘ulotlar orqali 1
- va 2-tajriba guruhlarida yugurish tezligini
oshirishga erishildi, bu esa statistik jihatdan ishonchli o‘zgarishlar (P<0.05) bilan tasdiqlandi;
ayniqsa, 1-
tajriba guruhida sezilarli yaxshilanish kuzatildi, bu guruhda o‘rtacha ko‘rsatkich 0.4
sekundga kamaygan, nazorat guruhida esa deyarli hech qanday o‘zgarish kuzatilmaganligi
sababli, o‘zgartirilgan mashg‘ulotlar dasturining samaradorligi tajriba asosida ilmiy isbotlandi.
2-jadval
Qilichbozlarning portlovchi-kuch qobilyat darajasini rivojlanish dinamikasi
t/r
Turgan joyidan uzunlikka sakrash
1-tajriba guruhi
2-tajriba guruhi
nazorat guruhi
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
1
221
234
223
225
219
220
2
221
234
223
225
219
220
3
223
236
225
227
224
227
4
218
231
220
222
219
222
5
216
229
218
220
217
220
6
217
230
228
221
218
221
7
222
247
223
239
214
226
8
226
228
221
219
216
219
9
228
241
230
232
224
232
10
222
235
224
226
210
226
11
231
234
233
225
219
220
12
221
234
223
225
219
220
13
223
236
225
227
218
237
14
218
231
220
222
219
222
15
216
229
218
220
217
220
1528
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
16
217
230
219
221
218
221
17
223
245
225
236
223
236
18
215
228
217
219
216
219
19
228
241
230
232
225
232
20
222
235
224
226
223
226
jami
4427.5
4688.0
4468.5
4509.0
4377.0
4486.0
o'rtach
a
221.4
234.4
223.4
225.5
218.9
224.3
σ
4.28
5.32
4.24
5.44
3.55
5.62
V %
12.82
12.82
12.82
12.82
12.82
12.83
r
0.55
0.52
0.43
t
2.77
2.60
2.01
P
<0,05
<0.05
>0.05
Joyidan uzunlikka sakrash bo
‘yicha o‘tkazilgan tajriba natijalari sportchilarning jismoniy
tayyorgarlik darajasida sezilarli o‘sish kuzatilganini ko‘rsatadi. 1
-
tajriba guruhida o‘rtacha natija
221.4 sm dan 234.4 sm gacha oshgan bo‘lib, bu 13 sm (≈5.9%) lik sezilarli o‘sishni anglatadi. 2
-
tajriba guruhida esa 223.4 sm dan 225.5 sm gacha o‘sish kuzatilgan bo‘lib, bu nisbatan kam
bo‘lsa
-da, ijobiy siljishdir.
Bu natijalar bilan birga,
t-statistikasi
1-taj. guruhda
t = 2.77
, 2-taj. guruhda esa
t = 2.60
bo‘lib, bu qiymatlar
p < 0.05
chegar
asida statistik ishonchli o‘zgarish borligini ko‘rsatadi. Bu
shuni anglatadiki, olib borilgan mashg‘ulotlar va metodik yondashuvlar sportchilarning sakrash
masofasini yaxshilashda sezilarli ta’sir ko‘rsatgan.
Nazorat guruhida esa natija 218.9 sm dan 224.3 sm gacha o‘sib, o‘rtacha 5.4 sm (≈2.5%)
lik o‘zgarish qayd etilgan bo‘lsa
-
da, bu o‘zgarishning statistik ishonchliligi nisbatan past (
t =
2.01
) bo‘lib, chegaraviy darajada qolmoqda. Bu esa, odatiy mashg‘ulotlar asosidagi natijalar
ta’siri cheklanganligini
bildiradi.
Dispersion (σ) ko‘rsatkichlari 1
- va 2-
guruhda mos ravishda 5.32 va 5.44 bo‘lib,
sportchilarning individual natijalaridagi farqlarning oshganini anglatadi. Bu holat, mashg‘ulotlar
sportchilarning yutuq darajasiga turlicha ta’sir qilganini ko‘rsatadi, ammo bu ta’sir baribir ijobiy
va umumiy o‘sishni ta’minlagan.
Umuman olganda, joyidan uzunlikka sakrash bo‘yicha olib borilgan maxsus
mashg‘ulotlar sportchilarning kuch
-tezlik sifatlarini sezilarli darajada yaxshilagan, bu esa
sakrash masofasining or
tishiga bevosita sabab bo‘lgan. Ayniqsa, 1
-tajriba guruhida bu
mashg‘ulotlar yuqori samaradorlik bergani aniq ko‘rinmoqda. Bu natijalar qilichbozlar yoki
boshqa sport turlari vakillari uchun kuch va portlovchi harakatlarni rivojlantirishda mazkur
mashg‘ulot tizimi qo‘llanilishi mumkinligini tasdiqlaydi.
3-jadval
Qilichbozlarning chaqqonlik sifat darajasini rivojlanish dinamikasi
t/r
Moksimon yugurish
1-tajriba guruhi
2-tajriba guruhi
nazorat guruhi
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
1
7.70
6.60
7.70
7.00
7.58
6.86
1529
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
2
7.88
6.60
7.70
7.00
7.58
6.86
3
7.93
6.93
7.63
6.93
7.63
6.93
4
7.88
6.88
7.58
6.88
7.58
6.88
5
7.86
6.86
7.56
6.86
7.56
6.86
6
7.87
6.87
7.57
6.87
7.57
6.87
7
7.94
6.91
7.61
6.98
7.61
6.91
8
7.85
6.85
6.55
6.85
7.55
6.85
9
7.98
6.98
7.68
6.98
7.68
6.98
10
8.12
6.92
7.62
6.92
7.62
6.92
11
7.70
6.60
7.70
7.00
7.58
6.86
12
7.88
6.60
7.70
7.00
7.58
6.86
13
7.93
6.93
7.63
6.93
7.63
6.93
14
7.88
6.88
7.58
6.88
7.58
6.88
15
7.56
6.86
7.56
6.86
6.56
6.86
16
7.87
6.87
7.57
6.87
7.57
6.87
17
7.91
6.94
7.63
6.91
7.62
6.91
18
7.85
6.85
7.55
6.85
7.55
6.85
19
7.98
6.98
7.68
6.98
7.68
6.98
20
7.92
6.92
7.62
6.92
7.62
6.92
jami
157.5
136.8
151.4
138.5
150.9
137.8
o'rtacha
7.9
6.8
7.6
6.9
7.5
6.9
σ
0.11
0.13
0.24
0.06
0.23
0.04
V %
12.71
12.82
12.43
12.91
12.83
11.31
r
0.51
0.49
0.34
t
2.49
2.40
1.52
P
<0,05
<0.05
>0.05
Maksimal tezlikda yugurish (moksimon yugurish) bo‘yicha olib borilgan tadqiqot
natijalari sportchilarning tezkorlik va umumiy harakatga oid sifatlarida muayyan darajadagi
o‘sish va ijobiy o‘zgarishlarni ko‘rsatmoqda. 1
-tajriba guruhida yugurish vaqti
7.9 soniyadan
6.8 soniyaga
tushgan bo‘lib, bu
1.1 soniya
(taxminan
13.9%)
ga yaxshilanishni anglatadi. 2-
tajriba guruhida esa o‘rtacha ko‘rsatkich
7.6 soniyadan 6.9 soniyaga
qisqargan
—
bu ham
ijobiy, ammo nisbatan kamroq o‘zgarishdir.
Ushbu o‘zgarishlar statistik jihatdan
t-test
yordamida baholanganda, 1-guruhda
t = 2.49,
2-guruhda
t = 2.40
bo‘lib, bu
p < 0.05
darajasida ishonchli farq mavjudligini ko‘rsatadi. Bu holat
maxsus mashg‘ulotlar tezkorlikni rivojlantirishda samarali bo‘lganligini isbotlaydi.
Nazorat guruhida esa yugurish vaqti
7.5 soniyadan 6.9 soniyaga
qisqargan bo‘lsa
-da,
t
= 1.52
qiymati p > 0.05 (ishonchsiz farq) bo‘lib, bu o‘zgarishlarning statistik ahamiyatga ega
emasligini bildiradi. Ya’ni, oddiy mashg‘ulotlar sportchining maksimal yugurish tezligini
sezilarli darajada oshira olmadi.
Dispersiya (σ) ko‘rsatkichlari 1
-
guruhda 0.11 dan 0.13 gacha oshgan bo‘lsa
-da, bu
mashg‘ulotlar ta’sirida shaxsiy yondashuvlar orqali rivojlanish bo‘lganini bildiradi. 2
-guruhda
esa dispersiyaning pasayishi (0.24 dan 0.06 gacha) mashg‘ulotlar davomida spor
tchilarning
ko‘rsatkichlari bir me’yorda barqarorlashganini ko‘rsatadi.
1530
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Ushbu natijalar asosida aytish mumkinki, tajriba guruhlarida olib borilgan maxsus
mashg‘ulotlar sportchilarning yugurish tezligini sezilarli darajada oshirishga xizmat qilgan.
Ayniqsa 1-
guruhda mashqlar tizimi yanada samarali bo‘lgan. Nazorat guruhidagi o‘zgarishlar
esa tabiiy o‘zgarishlar yoki oddiy faoliyat natijasi bo‘lib, ishonchli farq sifatida qayd etilmaydi.
4-jadval
Qilichbozlarning kuch sifat darajasini rivojlanish dinamikasi
Turnikda tortilish
1-tajriba guruhi
2-tajriba guruhi
nazorat guruhi
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
Tatqiqot
boshi
tatqiqot
oxirida
1
11
18
11
10
7
6
2
10
16
11
5
7
6
3
12
15
13
12
12
13
4
7
13
8
7
7
8
5
5
11
6
5
5
6
6
8
12
7
6
6
7
7
11
11
9
24
2
12
8
8
6
9
4
4
5
9
17
23
18
17
12
15
10
11
17
12
13
-2
12
11
14
16
21
10
7
6
12
10
16
11
10
7
6
13
12
18
13
12
12
23
14
7
8
8
7
9
8
15
13
11
6
5
5
6
16
5
12
7
6
6
7
17
12
17
13
21
8
19
18
14
10
0
4
4
5
19
17
23
18
17
13
18
20
11
17
12
11
11
12
jami
214.5
290.0
212.5
206.0
142.0
200.0
o'rtach
a
10.7
14.5
10.6
10.3
7.1
10.0
σ
3.34
4.36
4.69
5.60
3.65
5.16
V %
14.82
13.11
13.25
13.36
15.33
13.33
r
0.67
0.55
0.51
t
3.81
2.77
2.48
P
<0.001
<0.05
<0.05
Turni
kda tortilish mashqlari bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqot natijalari sportchilarning
yuqori tana kuchi va tayyorgarlik darajasini yaxshilashda muhim natijalar berganini
ko‘rsatmoqda.
1531
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
1-
tajriba guruhida sportchilar tortilish sonini o‘rtacha
10.7 martadan 14.5 martagacha
oshirgan bo‘lib, bu
3.81 t-kriteriy
natijasi bilan
p < 0.001
darajasida yuqori ishonchli o‘zgarish
ekanligi qayd qilinadi. Bu guruhda kuch jismoniy sifatining rivojlanishi aniq va samarali tarzda
yuz bergan.
2-
tajriba guruhida esa o‘rtacha ko‘rsatkich
10.6 martadan 10.3 martagacha
biroz
pasaygan bo‘lsa
-da, natijalarning umumiy dispersiyasi va ayrim sportchilarda kuzatilgan sezilarli
yutuqlar hisobiga
t = 2.77
bo‘lib, bu ham
p < 0.05
darajasida ishonchli o‘zgarish hisoblanadi. Bu
mashg‘ulotlar ayrim ishtirokchilarda kuchning yaxshilanishiga xizmat qilgan bo‘lishi mumkin.
Nazorat guruhida esa o‘rtacha ko‘rsatkich
7.1 martadan 10.0 martagacha
oshgan, bu
t
= 2.48
ko‘rsatkichi bilan
p < 0.05
darajasida statistik ishonchli natijani ko‘rsatadi. Ammo
nazorat guruhida ayrim sportchilarda o‘zgarishlar salbiy bo‘lganligi (masalan,
-
2 ko‘rsatkich)
mashq natijalarining barqarorligi pastligini ko‘rsatadi.
Shuningdek, 1-
tajriba guruhida dispersiya (σ = 3.34 dan 4.36 gacha) va variatsiya
koeffitsienti (V% = 14.82 → 13.11) kamaygan bo‘lib, bu natijalar umumiy barqarorlik va
tayyorgarlik sifati yaxshilanganini bildiradi. 2- va nazorat guruhlarida esa dispersiyaning oshishi
sportchilarning natijalari o‘rtas
ida tafovut kuchayganini bildiradi.
Umuman olganda, 1-
tajriba guruhida qo‘llanilgan mashg‘ulotlar tizimi yuqori tana
muskullarining kuchini oshirishda va turnikda tortilish sifatini rivojlantirishda ancha samarali
bo‘lgan. 2
-tajriba va nazorat guruhida esa natijalar nisbatan zaifroq yoki barqaror emas, bu esa
mashg‘ulotlar metodikasining qayta ko‘rib chiqilishini talab qiladi.
XULOSA
Qoraqalpog
‘
iston Respublikasida yosh qilichbozlar uchun mashg
‘ulot jarayonini toʻgʻri
rejalashtirish va ilmiy metodika asosida olib borish, ularning sportdagi muvaffaqiyatini
ta'minlashda muhim omildir. Yosh sportchilarni tayyorlash jarayonida har bir yosh guruhining
xususiyatlarini inobatga olish, ularning jismoniy va psixologik rivojlanishini qoʻllab
-quvvatlash
zarur. Mashg
‘
ulotlar bosqichma-bosqich rejalashtirilgan holda olib borilishi kerak, chunki har bir
bosqichda sportchining salohiyati va imkoniyatlari turlicha boʻladi.
[9; 170-b.]
Bundan tashqari, metodik prinsiplarga amal qilish, yaʻni ilmiylik, uzluksizlik,
individuallashtirish, va motivatsiyani saqlab turish kabi tamoyillar yosh sportchilarni tayyorlashda
muhim ahamiyatga ega. Yosh qilichbozlarni oʻrgatishda ularning har birining individual
xususiyatlarini hisobga olish va ularga mos yondashuvni qoʻllash juda muhim.
Biroq, Qoraqalpogʻiston Respublikasida yosh qilichbozlar tayyorgarligida bir qator
muammolar mavjud. Malakali murabbiylarning yetishmovchiligi, sport anjomlarining kamligi,
musobaqalarning kam tashkil etilishi va metodik materiallarning yetishmasligi bu muammolarga
misoldir. Shu bilan birga, tibbiy va psixologik qoʻllab
-quvvatlashning sustligi ham sportchilarning
jarohat olish xavfini oshiradi va ularning motivatsiyasini pasaytiradi. [3; 232-b., 6; 254-b.]]
Muammolarni hal qilish uchun ilmiy asoslangan yondashuvni kengaytirish,
murabbiylarning malakasini oshirish, sport bazalarini zamonaviy jihozlar bilan ta'minlash, va
musobaqalar sonini oshirish kabi takliflar ishlab chiqildi. Shuningdek, sport shifokorlari,
fizioterapevtlar va psixologlarning ishtirokini ta'minlash sportchilarning sogʻligʻini va psixologik
holatini yaxshilaydi.
Umuman olganda, yosh qilichbozlarning muvaffaqiyatli tayyorgarligi va sportda erishgan
yutuqlari faqatgina toʻgʻri rejalashtirilgan mashg'ulotlar, ilmiy metodika, malakali trenerlar, va
zamonaviy sport infrastrukturasiga ega boʻlish bilan bog'liqdir.
1532
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Ushbu tavsiyalarni amalga oshirish orqali Qoraqalpogʻiston Respublikasida qilichbozlik
sporti yanada rivojlanib, yosh sportchilar o'zlarining maksimal salohiyatini namoyon eta olishadi.
[205; 240-b.]
FОУDАLАNILGАN АDАBIУОTLАR RО‘УXАTI
1.
Fetisova N.A. Qilichbozlik nazariyasi va uslubiyati. O‘quv qo‘llanmasi.
Tashkent, 2011.
–
270 b.
2.
Фехтование. (Правила соревнований).
-
М: Терра. Спорт. 1999
.-
160 с.
3.
Фехтование. XXI век. Техника. Тактика. Психология. Управление тренировкой /
Составитель и общ. ред. Д.А. Тышлер. –
М.: Человек, 2014. –
232 с.
4.
Фехтование. Учебник для ин
-
тов физич. культуры. М.: Физкультура и спорт, 1959.
-
302 с.
5.
Фехтование. Учебник для ин
-
тов физич. культуры. М.: Физкультура и спорт, 1967.
-
281 с.
6.
Фехтование: Учебное пособие для ин
-
тов физич. культуры.
-
М.: Физкультура и
спорт, 1954.
-
254 с.
7.
Харченко В.В., Шаповалов В.П., Сябро П.И. Влияние различных видов спорта на
физическое развитие орга
-
низма спортсмена // Материалы II Всесоюзной научной
конференции по проблемам спортивной морфологии.
M., 1977. -
С. 184.
8.
Чащин, М.В. Профессиональные заболевания в спорте: научно
-
практические
рекомен
-
дaции / М.В. Чащин, Р.В. Константинов. М.: Советский спорт, 2010
. -
192 с.
9.
Abdurasulova G.B.Qilichbozlarning harakatlarini takomillashtirish asoslari. Uslubiy
qo‘llanmasi
Tashkent, 2011 y.- 170 b.
