1625
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
YOSH KARATECHILARNING YILLIK MASHG‘ULOT JARAYONLARINI
REJALASHTIRISH USLUBIYATI
Otalieva Adilya Raxmetovna
O
‘
ZDJTSU Nukus filiali
https://doi.org/10.5281/zenodo.15766156
Annotatsiya.
Ushbu tezisda karate sporti bo‘yicha bazaviy maʼlumotlar hamda
ko‘rsatmalar berilgan. Bular orqali sportchida dastlabki va asosiy texnikalarni o‘zlashtirish
bo‘yicha bilim va ko‘nikmalari oshishiga zamin yaratiladi.
Kalit so‘zlar:
karate, kata, mashg‘ulot, sport, taktika, jismoniy tayyorgarlik.
Аннотация.
В этой статье содержится основная информация и инструкции по
каратэ. Благодаря им создается почва для повышения спортсменом своих знаний и
навыков в освоении начальных и основных приемов.
Ключевые слова:
каратэ, ката, тренировка, спорт, тактика, физическая
подготовка.
Karate (yaponcha
—
hech narsasiz qo
ʻ
l bilan) - qurolsiz o
ʻ
zini-o
ʻ
zi himoya qilish, inson
tanasining nozik joylariga qo
ʻ
l yoki oyoq bilan zarbalar berishga asoslangan sport kurashining
bir turi hisoblanadi.
“Karateda birinchi hujumga o‘tilmaydi”. Bu karatedagi yeng mashhur so‘z bo‘lib,
amaliyotchilarga muhim axloq kodeksini eslatadi. Karate sporti hech qachon shafqatsiz
bo‘lmaslikka va hech qachon muammoga duch kelmaslikka davad qiladi. Karate faqat o‘zini
himoya qilish uchun mavjud va har bir Kata blokdan boshlanishi bu esa o‘z navbatida
pozitsiyani aniq ko‘rsatib turadi. Qadimgi karate ustalari talabalarni faqat hurmatli odamlarning
tavsiyasi bilan qabul qilishgan, shuning uchun ular yangi talaba munosib inson yekanligiga amin
bo‘lishgan. Siz xushmuomala bo‘lishga va atrofingizda do‘st
ona muhit yaratishga harakat
qilishingiz kerak, shunda o‘zingizni himoya qilish zarurati hech qachon paydo bo‘lmasligi
mumkin. Inson hamisha muammolardan yiroq bo‘lishga harakat etadi. Аmmo o‘zingizni,
oilangizni yoki do‘stlaringizni tajovuzkor yoki aqlga
quloq solmaydigan tajovuzkorlardan
himoya qilish uchun kurashishingiz kerak bo‘lgan o‘ta og‘ir holat bo‘lishi mumkin. Bunday
holda, siz tashabbusni o‘z zimmangizga olishingiz va agar kerak bo‘lsa, vaziyatni o‘z
foydangizga burishingiz uchun birinchi navbatda hujum qilishingiz kerak. Harbiylar aytganidek,
“oldindan zarba berish”. Bundan tashqari, sport musobaqalarida siz tashabbus ko‘rsatishingiz va
jangni nazorat qilishingiz kerak. Seng so‘zma
-
so‘z “oldin” degan maʼnoni anglatadi. Siz o‘z
harakatingizni raqibingiz qilganidan oldinroq qilasiz, aniqrog‘i, sizning fikringiz unikidan tezroq
ishlaydi.
Аgar siz tashabbus ko‘rsatmasangiz va raqibingiz xohlagan narsani qilishiga yo‘l
qo‘ysangiz va shu bilan vaziyatni nazorat qilsangiz, umid qilishingiz mumkin bo‘lgan yeng
yaxshi narsa faqat uning harakatlarini nusxalashdir. Sizning mag‘lubiyatingiz yaqin bo‘ladi. Jang
qilishga qaror qilib, vaziyatni nazorat qilishingiz kerak. Raqibingizni xohlagan joyingizga
manevr qilish orqali
, uni maʼlum bir harakat qilishga yoki xato qilishga majburlah talab etiladi.
Raqibni manipulyatsiya qilish orqali siz ishonchli g‘alabaga yerishasiz. А
lbatta, buni qilish har
doim ham oson yemas, lekin siz hech bo‘lmaganda foydali pozitsiyani saqlashingiz
kerak.
Bugungi kunda karate sporti butun dunyoda keng ommalashib bormoqda. Karate sporti
bo‘yicha ko‘plab chempionlar anʼanaviy karateda aqlga sig‘maydigan usullardan foydalanib
zafar qozonmoqdalar. Buning sababi shundaki, sport karatesida ochko to‘plash yeng muhim,
anʼanaviy karateda yesa o‘zini himoya qilish muhim ahamiyatga ega.
1626
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Karate sportchilari mashg‘ulot jarayonining ko‘p qismini sparringda o‘tkazadilar, ochko
to‘plashni o‘rganadilar va ko‘pincha Kata amaliyotini eʼtiborsiz qoldiradilar. Ular aso
san
musobaqa uchun kata bilan shug‘ullanishni boshlaydilar va ularning saʼy
-harakatlari hakamlar
hamda tomoshabinlar uchun jozibali harakatlarning tashqi ko‘rinishiga qaratilgan bo‘ladi. Bu esa
o‘z navbatida karate amaliyotchilarining mashg‘ulotlar tushuni
sh darajasi pasayishiga olib
keladi.
Аnʼanaviy karate bilan shug‘ullanadigan odamlar ko‘pincha Katani o‘rganadilar. Kata
qadimgi davrlarda ustalar tomonidan uzoq vaqt va sinchkovlik bilan o‘rganilgan tizimlarining
mohiyatini izdoshlariga yetkazish shakli sifatida ixtiro qilingan. Shunday qilib, anʼanaviy karate
bilan shug‘ullanadigan odamlar kata bilan qayta
-
qayta shug‘ullanishadi va bu yeski ustalarning
donoligini tushunishga harakat qilishadi. Shuning uchun Kata amaliyoti o‘z—o‘zini
tarbiyalashning bir sh
akli: tashqi ko‘rinish yemas, balki tushunish muhim omil hisoblanadi.
Kata-karate ensiklopediyasining bir turi hisoblanadi. Katada karate arsenalini tashkil
etuvchi barcha texnik va taktik texnikalar mavjud. Texnikani bajarishda inson doimo o‘z
xavfsizligini hisobga olishi kerak. To‘g‘ri texnika raqibingizning minimal himoyalanmagan
joylarni aniqlashga yordam beradi va jarohatlar xavfini kamaytiradi. Bundan tashqari, kata
sportchiga sparrinda hatti-
harakatlarni sozlashni, to‘g‘
ri nafas olishni, diqqatni jamlashni va
to‘g’ri dam olish qobiliyatlarini o‘rgatadi.
Sport musobaqalari qoidalari karate texnikasining ko‘pini xavfli deb taqiqlaydi. А
mmo
ularning barchasi katada jamlangan. Shuning uchun, cheklangan arsenalga ega jang sanʼati sporti
sifatida karate bilan shug‘ullanishni istaganlar uchun ham katani o‘rganish majburiydir.
To‘g‘ri bajarilgan Kata chiroyli ko‘rinishiga qaratilgan emas, balki aniq bir natija yoki
o‘z
-
o‘zidan aniq maqsadga qaratilganligini ko‘rsatadi. Shunday qilib, agar siz mukammal
karateni o‘rganmoqchi bo‘lsangiz, Katani to‘g‘ri o‘rganishingiz kerak. Sportchi doimo yodda
tutishi kerak bo‘lgan bir narsa: karate—bu o‘zini himoya qilish sanʼati. Ushbu asosiy qoidani
unutganingizda barcha kamchiliklaringiz paydo bo‘ladi.
Karateda o‘z
-
o‘zini himoya qilish 3 ta omilga asoslanadi: 1. O‘z
-
o‘zini tajovuzkor yoki
tajovuzkorlarning hujumidan himoya qilish. 2. Sog‘lig‘imizni zararli illatlardan va turli
kasalliklardan himoya qilish. 3. O‘zimizni jiddiy jarohatlardan yoki baxtsiz hodisada yuzaga
keladigan o‘limdan saqlanish. Odatda, odamlar o‘zini himoya qilish haqida yeshitganda, ular
faqat 1-
band haqida o‘ylashadi. O‘zini himoya qilish deb ataladigan ko‘plab tizimlar ham faqat
1-bandni hisobga oladi.
Аmmo Sharqiy jang sanʼatlarida 2 va 3 bandlar ham bir xil darajada
muhimdir. Har qanday kuchli jismoniy faoliyat yurak - qon tomir tizimini mustahkamlaydi va
insonlar nisbatan kuchliroq bo‘lishadi. Аmmo ko‘p hollarda jismoniy faollik ham kasallikka olib
keladi. Kasalliklar uchun eng zaif qismlar tirsaklar, tizzalar va pastki orqa sohalardir. Masalan:
tennischilarning tirsaklari, futbolchilarning tizzalari va boshqalar. To‘g‘ri karate texnikasi bu
qismlarni o‘z
-
o‘zini yo‘q qilishdan himoya qiladi. To‘g‘ri texnikaga to‘g‘ri nafas olish ham
kiradi. To‘g‘ri nafas olish ichki organlarga qon oqimini oshiradi, bu sizning sog‘lig‘ingizni
yaxshilaydi. Karate amaliyoti orqali ishlab chiqilgan tayyorlik va kontsentratsiyaning oshishi
sizga potentsial xavfli vaziyatlarni aniqroq baholash imkoniyatini beradi va baxtsiz hodisalardan
qochish imkoniyatini oshiradi.
Аmmo agar siz qiyin vaziyatga tushib qolsangiz, jang sanʼati
bilan shug‘ullanmaydiganlarga qaraganda zarar ko‘rishingiz kamroq bo‘ladi, chunki siz tezkor
reaktsiya tufayli to‘qnashuvdan qochishingiz va mushaklarning bir zumda qisqarishi orqali ichki
zararni kamaytirishingiz mumkin. 3-
band doimiy jang sanʼati amaliyoti orqali olingan sifatdan
ko‘proq bo‘lgani uchun texnologiyani o‘rganishda 1 va 2
-bandlar hisobga olinadi.
1627
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Кеиджи
Томияма
,
Основы
КАРАТЭ
-
ДО
.
Необходимые элементы для роста любых
уровней мастерства каратэ, Сухуми. 1992 г.
2.
Масутацу Ояма, Классическое каратэ Москва
-2006
3.
OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000
-yil
4.
