Iyun, 2025-Yil
551
QAYTA TIKLANADIGAN ENERGIYA MANBALARI VA O‘ZBEKISTONNING
YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISHIDAGI AHAMIYATI
G.M. Qudratova
Osiyo xalqaro universiteti
Ergashboyev Shohjahon Rustamjon o’g’li
Osiyo xalqaro universiteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15736805
Annotatsiya.
Maqola O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tishida qayta tiklanadigan
energiya manbalari (QTEM) ning o‘rnini tahlil qiladi. Quyosh, shamol, gidroenergetika va boshqa
QTEM turlari, ularning ekologik, iqtisodiy va energetik ahamiyati statistik ma’lumotlar asosida
yoritilgan. Mamlakatda QTEM rivojlanishidagi yutuqlar, muammolar va istiqbollar ko‘rib
chiqiladi. Maqola O‘zbekistonning 2030-yilgacha QTEM quvvatini 27 GVt ga yetkazish va
issiqxona gazlari emissiyasini 35% ga kamaytirish maqsadlariga e’tibor qaratadi. Xalqaro
hamkorlik va davlat siyosati soha rivojida muhim rol o‘ynaydi.
Kalit so‘zlar
: Qayta tiklanadigan energiya, yashil iqtisodiyot, O‘zbekiston, quyosh
energiyasi, shamol energiyasi, gidroenergetika, issiqxona gazlari, energetika xavfsizligi,
investitsiyalar, energiya samaradorligi.
O‘zbekiston so‘nggi yillarda iqtisodiy rivojlanish bilan birga ekologik barqarorlikka erishish
maqsadida yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasini faol amalga oshirmoqda. Qayta tiklanadigan
energiya manbalari, ya’ni quyosh, shamol, gidroenergetika, biomassa va geotermal energiya, ushbu
jarayonda markaziy o‘rin tutadi. Ushbu manbalar tabiiy resurslarga qaramlikni kamaytiradi,
issiqxona gazlari emissiyasini qisqartiradi, energetika xavfsizligini ta’minlaydi va iqtisodiy
samaradorlikni oshiradi. Ushbu maqola O‘zbekistonda qayta tiklanadigan energiya manbalari
rivojlanishi, yashil iqtisodiyotga o‘tishdagi o‘rni va statistik ma’lumotlarga asoslangan tahlilni
taqdim etadi.
O‘zbekistonning energiya tizimi an’anaviy ravishda tabiiy gaz va boshqa qazilma
yoqilg‘ilarga asoslangan bo‘lib, bu iqtisodiyotning uglerodga qaramligini oshirgan. 2019-yilda
“Qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish to‘g‘risida”gi qonun qabul qilinishi bilan
sohada katta o‘zgarishlar boshlandi. 2022-yilda O‘zbekiston 2030-yilgacha yashil iqtisodiyotga
o‘tish dasturini tasdiqladi, unda qayta tiklanadigan energiya manbalari quvvatini 27 gigavattga
yetkazish va umumiy energiya ishlab chiqarishda ularning ulushini 40 foizga oshirish maqsadi
qo‘yildi. Hozirgi kunda quyosh va shamol energiyasi eng jadal rivojlanayotgan yo‘nalishlar
hisoblanadi. 2021-yilda Navoiy viloyatida 100 megavatt quvvatli birinchi yirik quyosh fotoelektrik
stansiyasi ishga tushirildi, 2022-yilda esa Samarqand viloyatida shunga o‘xshash stansiya
foydalanishga topshirildi. 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatda umumiy quvvati 1097
megavatt bo‘lgan to‘rtta quyosh stansiyasi va 1600 megavatt quvvatli shamol stansiyalari faoliyat
yuritmoqda. 2026-yilga borib quyosh va shamol stansiyalarining umumiy quvvati 4000 megavattga
yetkazilishi rejalashtirilmoqda, bu umumiy energiya ishlab chiqarishning 25 foizini tashkil qiladi.
Gidroenergetika sohasida ham sezilarli yutuqlar mavjud. 2026-yilga qadar gidroelektrostansiyalar
quvvati 2920 megavattga yetkazilishi kutilmoqda, bu yiliga qo‘shimcha 868 megavatt elektr
energiyasi ishlab chiqarish imkonini beradi. Biomassa va geotermal energiya manbalaridan
Iyun, 2025-Yil
552
foydalanish hali dastlabki bosqichda bo‘lib, ularning rivojlanishi uchun qo‘shimcha investitsiyalar
va texnologik yechimlar talab etiladi.
Qayta tiklanadigan energiya manbalari yashil iqtisodiyotga o‘tishda bir qator muhim
afzalliklarni taqdim etadi. Birinchi navbatda, ular issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirishda
muhim vosita hisoblanadi. O‘zbekiston 2030-yilgacha issiqxona gazlari emissiyasini yalpi ichki
mahsulot birligiga nisbatan 38 foizga qisqartirishni maqsad qilgan. 2023-yilda qayta tiklanadigan
energiya loyihalari tufayli atmosferaga zararli chiqindilar 34 million tonnaga kamayishi mumkinligi
taxmin qilingan. Quyosh va shamol energiyasi qazilma yoqilg‘iga nisbatan ekologik toza bo‘lib,
havo sifatini yaxshilashga xizmat qiladi. Ikkinchidan, qayta tiklanadigan energiya manbalari
energiya resurslarini diversifikatsiya qilish orqali tabiiy gazga qaramlikni kamaytiradi.
O‘zbekistonning quyosh va shamol energiyasi salohiyati hozirgi talabdan 10-12 barobar yuqori
ekani tahlillar orqali tasdiqlangan. Bu mamlakatni xalqaro energiya bozoridagi narx
o‘zgarishlaridan himoya qiladi. Uchinchidan, qayta tiklanadigan energiya loyihalari katta hajmdagi
investitsiyalarni jalb qilmoqda. 2022-2024-yillarda 3 milliard dollar to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy
investitsiyalar hisobiga o‘nta quyosh va shamol stansiyasi qurilishi rejalashtirilgan. Bu loyihalar
yangi ish o‘rinlari yaratishda muhim ahamiyatga ega. Dunyo bo‘yicha qayta tiklanadigan energiya
sanoati 10 milliondan ortiq ish o‘rni bilan ta’minlaydi, O‘zbekistonda esa bu ko‘rsatkich asta-sekin
o‘sib bormoqda. Quyosh panellari va shamol turbinalarini ishlab chiqarish, o‘rnatish va ularga
xizmat ko‘rsatish sohasida minglab yangi ish o‘rinlari yaratilmoqda. Nihoyat, qayta tiklanadigan
energiya manbalari energiya samaradorligini oshirishga yordam beradi. 2030-yilgacha yalpi ichki
mahsulot birligiga to‘g‘ri keladigan energiya sarfini 30 foizga kamaytirish rejalashtirilgan, bu
ayniqsa sanoat va qishloq xo‘jaligi kabi energiya talab qiluvchi sohalarda muhimdir.
Statistik ma’lumotlar sohada sezilarli yutuqlarni ko‘rsatadi. 2023-yilga kelib O‘zbekistonda
quyosh stansiyalarining umumiy quvvati 1097 megavattga yetdi, 2026-yilga borib bu ko‘rsatkich
4000 megavattga ko‘tarilishi kutilmoqda. Quyosh energiyasi salohiyati yiliga 1800-2000 kilovatt-
soatni tashkil qiladi, bu global o‘rtacha ko‘rsatkichdan yuqori. Shamol energiyasi bo‘yicha 2023-
yilda stansiyalar quvvati 1600 megavattga yetdi, Qoraqalpog‘iston Respublikasida esa 1700
megavatt quvvatli shamol stansiyasi qurilishi rejalashtirilmoqda. Gidroenergetika 2021-yilda
umumiy energiya ishlab chiqarishning 10 foizini ta’minladi, 2026-yilga qadar bu ko‘rsatkich 2920
megavattga yetishi kutilmoqda. 2019-2023-yillarda qayta tiklanadigan energiya sohasiga 1,5
milliard dollar investitsiya kiritildi, 2024-yilga qadar bu ko‘rsatkich 3 milliard dollarga yetishi
prognoz qilinmoqda. 2030-yilga qadar qayta tiklanadigan energiya loyihalari tufayli issiqxona
gazlari emissiyasi 34 million tonnaga kamayishi kutilmoqda.
O‘zbekistonda qayta tiklanadigan energiya manbalari rivojlanishi bir qator muammolarga
duch kelmoqda. Infratuzilma qurilishi uchun katta investitsiyalar va vaqt talab etiladi. Energiya
saqlash tizimlarining yetishmasligi qayta tiklanadigan energiya manbalarining uzluksiz ta’minotini
qiyinlashtiradi. Qazilma yoqilg‘i subsidiyalari esa qayta tiklanadigan energiyaga o‘tishni
sekinlashtirishi mumkin. Biroq, xalqaro hamkorlik, masalan, Xalqaro moliya korporatsiyasi va
Masdar kompaniyasi bilan hamkorlikdagi loyihalar bu muammolarni hal qilishda muhim yordam
bermoqda. Istiqbolda O‘zbekiston qayta tiklanadigan energiya sohasida yetakchi mamlakatlardan
biriga aylanish potentsialiga ega. Hukumat tomonidan qabul qilingan soliq imtiyozlari, masalan,
quyosh panellari o‘rnatgan jismoniy va yuridik shaxslar uchun mol-mulk va yer solig‘idan ozod
Iyun, 2025-Yil
553
qilish, soha rivojiga turtki bermoqda. Vodorod energetikasi va energiya saqlash texnologiyalariga
investitsiyalar kiritish rejalashtirilmoqda, bu qayta tiklanadigan energiya manbalarining
samaradorligini yanada oshiradi.
Qayta tiklanadigan energiya manbalari O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tishida
muhim rol o‘ynamoqda. Quyosh, shamol va gidroenergetika loyihalari orqali mamlakat ekologik
barqarorlik, energetika xavfsizligi va iqtisodiy rivojlanishni ta’minlamoqda. Statistik ma’lumotlar
sohada sezilarli yutuqlarga erishilganini ko‘rsatadi, biroq infratuzilma, investitsiyalar va texnologik
yechimlar sohasida qo‘shimcha harakatlar talab etiladi. Xalqaro hamkorlik va davlat siyosati
yordamida O‘zbekiston 2030-yilga qadar yashil iqtisodiyot maqsadlariga erishishi mumkin.
REFERENCES
1.
Qudratova, G. M., & Egamberdiyeva, S. (2025). OLIY TA’LIM MUASSALARI
RAQOBATBARDOSHLIGINI
OSHIRISHDA
XORIJIY
HAMKORLIKNING
AHAMIYATI.
Modern Science and Research
,
4
(5), 743-748.
2.
Qudratova, G. (2025). INCREASING GROSS REGIONAL PRODUCT THROUGH
ENHANCING THE QUALITY OF EDUCATIONAL SERVICES.
International Journal of
Artificial Intelligence
,
1
(4), 1121-1124.
3.
Qudratova, G. (2025). EFFECTIVE USE OF ECONOMETRIC RESEARCH-AS A
FACTOR OF ECONOMIC DEVELOPMENT.
Journal of Applied Science and Social
Science
,
1
(3), 218-220.
4.
Qudratova, G. M. (2025). MINTAQAVIY ILMIY-TADQIQOT INSTITUTLARI:
RIVOJLANISH YO'NALISHLARI VA TAQQOSLAMA TAHLIL.
IZLANUVCHI
,
1
(6),
6-12.
5.
Qudratova, G. M. (2025). INNOVATSION YARMARKALARNI TASHKIL ETISHDAGI
ENG
KOP
UCHRAYDIGAN
MUAMMOLAR
VA
ULARNING
AYRIM
YECHIMLARI.
YANGI O ‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
,
2
(9), 722-
729.
6.
Qudratova, G. M. (2025). KADRLAR TAYYORLASH MARKAZLARI: INNOVATSION
RIVOJLANISH
VA
TA'LIMGA
YONDASHUVLAR.
TA’LIM, TARBIYA VA
INNOVATSIYALAR JURNALI
,
1
(6), 231-236.
7.
Qudratova, G. M. (2025). BANDLIK MARKAZLARI VA XIZMATLARINING
MINTAQA INNOVATSION FAOLLIGIGA TASIRI.
IZLANUVCHI
,
1
(6), 427-433.\
8.
Qudratova, G. M. (2025). MAHALLIY HUKUMAT VA TARTIBGA SOLUVCHI
ORGANLARINING
INNOVATSIYALARNI
RIVOJLANTIRISHDAGI
ROLI:
O'ZBEKISTON VA RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI.
ZAMIN ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
,
1
(5), 152-158.
9.
Azimov, B. F., & Qudratova, G. M. (2025). ISPANIYADA INNOVATSIYALARNI QO
‘LLAB-QUVVATLASH SOHASIDAGI ILG ‘OR TAJRIBALAR.
THEORY OF
SCIENTIFIC RESEARCHES OF WHOLE WORLDT
,
1
(4), 24-35.
10.
Qudratova, G. M., & Egamberdiyeva, S. (2025). IJTIMOIY HIMOYA VA UNING
IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDAGI AHAMIYATI.
Modern Science and
Research
,
4
(3), 202-206.
Iyun, 2025-Yil
554
11.
Bahodirovich, X. B., & Mahmudovna, Q. G. (2025). RIVOJLANGAN DAVLATLAR
BANK TIZIMI.
ANALYSIS OF MODERN SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(4), 396-404.
12.
Bahodirovich, X. B., & Mahmudovna, Q. G. (2025). RIVOJLANGAN DAVLATLAR
BANK TIZIMI.
ANALYSIS OF MODERN SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(4), 396-404.
13.
Qudratova, G. (2025). THE IMPORTANCE OF ECONOMETRIC RESEARCH IN
STUDYING
THE
COMPETITIVENESS
OF
HIGHER
EDUCATION
INSTITUTIONS.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(2), 305-307.
14.
Bahodirovich, X. B., & Mahmudovna, Q. G. (2025). TIJORAT BANKLARINING
MOLIYAVIY XIZMATLARI.
STUDYING THE PROGRESS OF SCIENCE AND ITS
SHORTCOMINGS
,
1
(4), 223-230.
15.
Husenov, A., & Qudratova, G. (2025). RAQOBAT VA RAQOBAT STRATEGIYALARI:
NAZARIY VA AMALIY YONDASHUVLAR.
Modern Science and Research
,
4
(2), 292-
299.
