ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1047
KORXONALARNING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHDA
INNOVATSION MARKETING OMILI
Abduraxmonov A.Q.
Toshkent kimyo texnologiya instituti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15857713
Annotatsiya
. Ushbu maqolada sanoat korxonalari iqtisodiy xavfsizligi tizimi va
innovatsion marketingdan foydalanish orqali iqtisodiy xavfsizligini taminlash va
raqobatbardoshligini oshirish to’g’risiada axborot
-
tahliliy ma’lumotlari berilgan.
Kalit so’zlar:
iqtisodiy xavfsizlik tushunchasi, iqtisodiy xavfsizlik tizimi, korxona,
marketing, innovatsiya, innovatsion marketing.
ИННОВАЦИОННЫЙ МАРКЕТИНГОВЫЙ ФАКТОР ПОВЫШЕНИЯ
КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ ПРЕДПРИЯТИЙ
Аннотация
.
В данной статье приведены информационно
-
аналитические данные о
системе экономической безопасности промышленных предприятий и об обеспечении их
экономической безопасности и повышении их конкурентоспособности за счет
использования инновационного маркетинга на предприятии.
Ключевые слова:
понятие экономической безопасности, система экономической
безопасности, предприятие, маркетинг, инновации, инновационный маркетинг.
INNOVATIVE MARKETING FACTOR IN INCREASING THE COMPETITIVENESS
OF ENTERPRISES
Annotation
.
This article provides information and analytical data on the economic security
system of industrial enterprises and on ensuring their economic security and increasing their
competitiveness through the use of innovative marketing in the enterprise.
Key words:
concept of economic security, system of economic security, enterprise,
marketing, innovation, innovative marketing.
Biznes-
modellarning va texnologiyaning yuqori sur’atda o‘zgarishi, mahsulotlarning
hayotiylik davrining tezlashishi korxona raqobatbardoshligini innovatsiyalardan foydalanmay
turib oshirishning imkoni mavjud emasligini isbot talab qilmaydigan haqiqatdir. Korxona
raqobatbardoshligi uning faoliyat sohasida boshqa turdosh mahsulot ishlab chiqaruvchi raqib
korxonalardan ustunligini ko‘rsatadi.
Korxona iqtisodiy xavfsizligini taminlash va raqobatbardoshligini oshirish yo‘llaridan biri
innovatsion g‘oyalarni yaratish va ularni amaliyotga tatbiq etish ustuvor vazifa hisoblanadi.
Shuningdek, raqobat
sharoitlarining doimiy o‘
zgarishi marketingda innovatsiyalarni
qo‘llash zaruratini oshirmoqda.
Korxonaning bozor muhitidagi faoliyati uning mijozlari tomonidan belgilanadi. Agar,
mijozlar korxona mahsulot va xizmatlarini ularni yaratish uchun ketgan xarajatlarga nisbatan
ko‘proq baholasa, biznes rivojlanadi, aks holda unga tashqi yordam zarur bo‘ladi yoki bunday
korxona inqirozga yuz tutadi. Bu borada P.Druker quyidagi fikrni bildirgan: “biznesning asosiy
maqsadi mijozlarni jalb qilish bo‘lganligi sababli, korxonaning ikkita
va faqat ikkita asosiy
funksiyasi mavjud: marketing va innovatsiya”[1].
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1048
Tadqiqotlarga ko‘ra, innovatsion marketing yangi mahsulotlar, uskunalar, xizmatlar va
yangi texnologiyalarni ishlab chiqish hamda ularni bozorda realizatsiya qilish uchun yangi
marketing usullaridan foydalanish bilan bog‘liq. Korxonalar faoliyatini tahlili
ga asosan,
marketingda innovatsiyalardan foydalanish, iste’molchilar talabini to‘liq qondirish hamda yangi
bozorlarni egallash imkoniyatini beradi.
Ilmiy izlanishlar natijasida shu narsa ma’lum bo‘ldiki, innovatsiya o‘z ahamiyatiga ko‘ra
quyidagi ikki guruhga ajratiladi[2]:
1.
SHakliga ko‘ra innovatsiya: mahsulot innovatsiyasi (innovatsion faoliyatning
moddiy natijasi), innovatsion xizmatlar (nomoddiy natija), jarayon va texnologik innovatsiya
(texnologiyaning o‘zgarishi), kadrlar innovatsiyasi hamda yangi yoki takomillashtirilg
an ishlab
chiqarish tizimlari.
2.
Yangilik darajasiga ko‘ra innovatsiya: inkremental (quyi, o‘suvchi), modulli,
arxitekturali va radikal (yuqori). Binobarin, innovatsiyalar yangilikni tavsiflovchi hamda samara
keltiruvchi mahsulotlarda, xizmatlarda
va jarayonlarda turli darajadagi o‘zgarishlarni nazarda
tutadi. O‘rganishlar natijasi shuni ko‘rsatadiki, texnologiyaning rivojlanishi innovatsion
boshqaruv hamda innovatsion marketing bilan birgalikda borishi lozim. Ularga quyidagilarni
keltirish mumkin:
1.
Texnologik innovatsiyalarni yuritish shakllari va yangi bozorlarni egallash;
2.
Iste’molchilar faolligini rag‘batlantirishning yangi usullari ishlab chiqish;
3.
Kombinatsiyalashgan innovatsion marketing.
Innovatsiyalar, o‘z navbatida, bir necha turga bo‘linadi va ularning tizimli
klassifikatsiyalanishi T.Robertsonning fikriga ko‘ra, quyidagi turlarga ajratiladi[
3]:
1.
Uzluksiz innovatsiyalar;
2.
Uzluksiz dinamik innovatsiyalar;
3.
Uzlukli innovatsiyalar.
Uzluksiz innovatsiyalar
–
mavjud mahsulotlar variatsiyasini o‘zida aks ettiradi. Ushbu
innovatsiyalar iste’molchining mavjud shakllanib kelgan an’anaviy xatti
-
harakatiga salbiy ta’sir
ko‘rsatmaydi.
Uzluksiz dinamik innovatsiyalar
–
yangi mahsulot yoki mavjud mahsulotlar
modifikatsiyasi bo‘lib, ular iste’molchi xatti
-harakatini ifodalamaydi. Uzlukli innovatsiyalar
–
iste’molchi xatti
-
harakatini butunlay o‘zgartirib yuboruvchi yangi mahsulotlar bilan bog‘liq
jarayondir.
Korxona iqtisodiy xavfsizligini taminlash yangi axborot texnologiyalari uzluksiz
innovatsiyalar hisoblanadi, iste’molchi xatti
-
harakatini tubdan o‘zgartiradi. Bunga misol sifatida
turli xil tovar va xizmatlarni uydan chiqmasdan turib, internet orqali xarid qilishni keltirish
mumkin.
Uzluksiz yoki uzluksiz dinamik innovatsiyalar eng samarali innovatsiyalar hisoblanib,
bunday mahsulotni joriy qilishda iste’molchi uchun yangi tovar va xizmatning ahamiyati,
zaruratini tushuntirish uchun qo‘shimcha xarajatlarni amalga oshirishni talab qili
nmaydi.
Innovatsion mahsulot, o‘z navbatida jismoniy hamda axborot omillari
bilan tavsiflanadi.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1049
Zamonaviy iste’molchi tomonidan ma’lum bir
jismoniy
xususiyatlari yig‘indisi sifatida
qaraladigan innovatsion tovar
iste’molchilar uchun jozibali emas, shu sababli, ularga bo‘lgan talab
ham yuqori emas.
Iste’molchi, birinchi navbatda, uning mahsulotning jismoniy, axborot, etkazib berish
shartlari kabi bir qator xususiyatlari bo‘yicha istagini ifodalovchi mahsulotning umumiy
konsepsiyasini qabul qilishi lozim. Iste’molchi umidining ustunligini engish uchun
qo‘shimcha
foydani keltiradigan kengaytirilgan mahsulot konsepsiyasi ishlab chiqiladi. YAngi mahsulot
muvaffaqiyati, E.Rodjersning fikricha, quyidagi ko‘rsatkichlarga bog‘liq: nisbiy ustunlik,
moslilik, murakkablik, mahsulotni tajriba qilib ko‘rish imkoni
yati va ommaboplilikdir[4].
Ilmiy izlanishlar shuni ko‘rsatadiki, innovatsion marketing konsepsiyasi, bozorni tadqiq
qilish asosi hamda korxona raqobatbardosh strategiyasini izlash hisoblanadi. Innovatsiyalarni
boshqarishga marketing orqali yondashuv kompleks qaraladi va u asosan, ishlab chiqaruvchi
hamda iste’molchi nuqtai nazaridan o‘rganiladi. Innovatsion marketing, o‘z navbatida, innovatsion
strategiyani ishlab chiqishni, bozorni tahlil qilish va operativ marketingni o‘z ichiga oluvchi etti
asosiy bosqichdan iboratdir. Innovatsion marketingning muhim shakllaridan biri
–
strategik hamda
operativ marketing hisoblanadi.
Strategik innovatsion marketingning asosiy yo‘nalishlaridan biri bozorga yangiliklarni
kiritish strategiyasini ishlab chiqishdan iboratdir:
–
innovatsion marketing faoliyati dasturi va rejalarini ishlab chiqish;
–
marketing innovatsiyalarini ishlab chiqish va ularni qo‘llash jarayoni ustidan kuzatuvni
amalga oshirish;
–
mahsulotni ishlab
chiqishdan iste’molchilarga xizmat ko‘rsatishgacha yagona
innovatsion siyosatni amalga oshirish;
–
korxona ichida va tashqarisida innovatsion faoliyatni muvofiqlashtirish;
–
malakali xodimlar yordamida marketing innovatsiyalarini ishlab chiqish amaliyotini
muntazam takomillashtirishni ta’minlash;
–
innovatsion marketing muammolarini kompleks echish uchun maqsadli guruhlarni
shakllantirish.
Tadqiqotlarning ko‘rsatishicha, bozorga yangilikni kirish strategiyasi va taktikasi
marketing tadbirlarining muhim yo‘nalishlaridan hisoblanadi. U o‘zida yangi mahsulotlarni
bozorlarda joylashtirish va sotish yo‘llarini shakllantirishga asoslangan yangilik
ning
raqobatbardosh strategiyasini o‘z ichiga oladi.
Xulosa sifatida shuni ta’kidlash lozimki, innovatsion marketing korxonaning ishlab
chiqarishni takomillashtirish va bozor sharoitiga ta’sir ko‘rsatishga asoslangan faoliyatidir.
Izlanishlar natijasi shuni ko‘rsatadiki, innovatsiya hayotiy davrining har bir bosqichi turli
marketing usullarini va yondashuvlarini, turli strategiya va taktikani talab qiladi.
Innovatsion marketing tadbirlari tizimi faqatgina ishlab chiqarishni yangilash bilan emas,
balki kapitalni jamlanishi va oqimi dinamikasi bilan uzviy bog‘langan. Innovatsion marketing
raqobatchilariga nisbatan ko‘proq foyda olishni istagan korxonalar uchun
muhim bo‘lib,
innovatsiyalarga va yangiliklarga asoslangan ustun raqobat strategiyasini shakllantiradi.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1050
Shuningdek, innovatsion marketing faqatgina bozordagi yangi mahsulotni yoki mavjud
mahsulotni realizatsiya qilish emas, balki yangi texnologiyalardan: yangi mahsulot yoki
texnologik jarayon bo‘yicha ixtiro va nou
-xaular uchun litsenziyalarni sotish hamda uni tayyorlash
uchun uskunalarni takomilashtirishni nazarda tutadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
ПортерМ.Э.Конкуренция.Пер.сангл.–М.:Издательскийдом«Вильямс», 2005. –
608 с.
2.
Drucker P.F. 2007, Management: tasks, responsibilities, practices, Transaction Publishers,
New Brunswick, N.J.;London.
3.
Антипов А.Ю. Инновационная деятельность как фактор конкурентоспособности
фирмы/А.Ю. Антипов, А.А. Балашов // Маркетинг и маркетинговые исследования. –
№3, 2009. –
С.212
-221.
4.
Toxirov, A., & Muxammadiyev, N. (2022). Korxonalarni boshqarishda jarayonlarini
samaradorligini oshirish orqaliy iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlash.
Journal of Integrated
Education
and
Research
,
1
(1),
489
–
496.
Retrieved
from
https://ojs.rmasav.com/index.php/ojs/article/view/82
5.
Toxirov , A., & Muxammadiyev, . N. (2022). Korporativ korxonalarni boshqarishda
boshqaruv samaradorlik indikatori (mezon) ko‘rsatkichlari iqtisodiy xavfsizlikni
ta’minlash omili sifatida.
Eurasian Journal of Academic Research
,
2
(7), 94
–
96.
извлечено
от
https://www.in-academy.uz/index.php/ejar/article/view/1983
6.
Toxirov, Akbarxon, and Nodirbek Muxammadiyev. "Qishloq xo’jaligida boshqaruvning
klaster modelini qo’llash orqaliy iqtisodiy xavfsizlikni taminlash."
Academic research in
modern science
1.10 (2022): 68-72.
7.
Isaxodjaev A., Rasulev A. Xufyona iqtisodiyot va iqtisodiy xavfsizlik.
–T.: O’zbekiston
Respublikasi IIV Akademiyasi, 2004, 157-bet
8.
Абалкин Л. Экономическая безопасност России: угрозы и их отражение.// Вопросы
экономики. 1994, №12, s. 45
9.
Abulqosimov X.P. Iqtisodiy xavfsizlik. T.: Akademiya, 2006, 111
–
b.
