227
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
O‘QUV YURTLARIDA XAVFSIZLIK BO‘YICHA TRENINGLAR VA
SIMULYATSIYALARNING PEDAGOGIK AHAMIYATI
Sh. Tairov
Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish
instituti Farg‘ona filiali,v.b. dotsent
https://doi.org/10.5281/zenodo.15854108
Annotatsiya.
Ushbu maqolada o‘quv yurtlarida xavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha
o‘tkaziladigan treninglar va simulyatsiyalarning ta’lim jarayonidagi pedagogik ahamiyati
yoritilgan. Talabalarda xavfsizlik madaniyatini shakllantirish, favqulodda vaziyatlarga
tayyorgarlikni kuchaytirish, nazariy bilimlarni amaliy ko‘nikmaga aylantirishdagi trening va
simulyatsiyalarning samarali uslublari tahlil qilinadi. Muallif treninglar orqali faol ta’lim
metodlarini qo‘llash, o‘rgatish jarayonini interaktiv va hayotiy holatlarga moslashtirish orqali
xavfsizlikka oid muhim kompetensiyalarni shakllantirish mumkinligini asoslab beradi. Maqola
pedagoglar, metodistlar, o‘quv jarayoni tashkilotchilari va oliy ta’lim muassasalarida xavfsizlik
ta’limi bilan shug‘ullanuvchi mutaxassislar uchun foydalidir.
Kalit so‘zlar:
xavfsizlik, trening, simulyatsiya, favqulodda vaziyat, pedagogika, amaliy
ko‘nikma, xavfsizlik madaniyati, faol ta’lim, o‘quv yurtlari.
Abstract:
This article discusses the pedagogical significance of trainings and simulations
in the educational process on ensuring safety in educational institutions. Effective methods of
training and simulations in forming a safety culture in students, strengthening emergency
preparedness, and transforming theoretical knowledge into practical skills are analyzed. The
author substantiates the possibility of forming important safety-related competencies through the
use of active learning methods through trainings, adapting the teaching process to interactive
and real-life situations. The article is useful for educators, methodologists, organizers of the
educational process, and specialists involved in safety education in higher educational
institutions.
Keywords:
safety, training, simulation, emergency, pedagogy, practical skills, safety
culture, active education, educational institutions.
Kirish:
zamonaviy o‘quv jarayonining eng muhim yo‘nalishlaridan biri bu –
talaba va
o‘quvchilarda xavfsizlik madaniyatini shakllantirishdir. Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
muassasalarida nafaqat kasbiy bilim berish, balki turli xavf-xatarlarga nisbatan ongli
munosabatni rivojlantirish, favqulodda holatlarga tayyorlikni ta’minlash, mustaqil qaror qabul
qila olish kompetensiyasini shakllantirish ham pedagogik faoliyatning ajralmas qismiga
aylangan.
Ayniqsa, trening va simulyatsiyalar orqali xavfsizlik darslarini tashkil qilish zamonaviy
pedagogik yondashuvlarda o‘zining yuqori samaradorligi bilan ajralib turadi. Mazkur maqolada
treninglar va simulyatsiyalarning mazmuni, ularning afzalliklari, o‘quv jarayoniga
integratsiyalashuvi va pedagogik samarasi tahlil qilinadi.
Treninglar va simulyatsiyalar tushunchasi
Trening
–
bu o‘quvchilarda muayyan amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishga qaratilgan
mashg‘ulot turi bo‘lib, faol ishtirok, fikrlash, qaror qabul qilish va jamoada ishlashni o‘rgatadi.
Simulyatsiya
–
bu real hayotdagi favqulodda holatlar (yong‘in, zilzila, gaz sizishi, tibbiy
muammo)ni sun’iy ravishda yaratish orqali o‘quvchini vaziyatga tayyorlash metodidir.
Ikkala usul ham xavfsizlik madaniyatini shakllantirishda eng samarali pedagogik
228
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
vositalardan hisoblanadi.
Pedagogik ahamiyati
Treninglar va simulyatsiyalar orqali o‘quvchilar nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llash,
stressli vaziyatlarda to‘g‘ri harakat qilish, liderlik, muloqot va hamkorlik ko‘nikmalarini
rivojlantirish, xavf-xatarni tezda aniqlab, uni baholash va muqobil qarorlar qabul qilish,
shuningdek o‘zini va boshqalarni himoya qilishga doir zaruriy kompetensiyalarni
shakllantiradilar. Bu jarayon o‘quvchilarda mas’uliyat, mustaqil fikrlash va tezkor qaror qabul
qilish malakalarining kuchayishiga xizmat qiladi.
O‘quv jarayoniga integratsiyalashuvi
Xavfsizlik bo‘yicha treninglar va simulyatsiyalar quyidagi fanlar va mashg‘ulotlar bilan
uyg‘unlashtiriladi:
•
Fizika
: elektr toki xavfsizligi;
•
Biologiya
: birinchi yordam ko‘rsatish;
•
Texnologiya
: mehnat muhofazasi;
•
Jismoniy tarbiya
: jismoniy xavfsizlik, sportdagi jarohatlardan saqlanish;
•
Hayot faoliyati xavfsizligi
: favqulodda holatlarda harakat qilish qoidalari.
Trening turlari
•
Evakuatsiya mashqlari
(yong‘in, zilzila);
•
Tibbiy yordam ko‘rsatish treninglari
(CPR, qon to‘xtatish, hushsiz odamga
yordam);
•
Psixologik xavfsizlik treninglari
(stressni yengish, zo‘ravonlikdan himoya);
•
Raqamli xavfsizlik treninglari
(kiberxavfsizlik, shaxsiy ma’lumotlarni himoya
qilish);
•
Yo‘l harakati xavfsizligi treninglari
(yo‘l belgilarini tushunish, piyoda va
haydovchi madaniyati).
Simulyatsiya turlari
•
Yong‘in chiqishi va evakuatsiya ssenariylari;
•
Sun’iy zilzila holatida bino ichida harakatlanish;
•
Avtomobil to‘qnashuvi ssenariysi;
•
Dori-
darmon bilan zaharlanish holatini o‘rganish;
•
Zambarakda yotgan bemor bilan muomala simulyatsiyasi.
O‘quvchilarning faolligi va motivatsiyasini oshiradi
Treninglar va simulyatsiyalar o‘quvchilarni faol ishtirok etishga majbur qiladi. Bu esa
bilimlarning uzoq muddatga saqlanishi, real hayotda foydali bo‘lishi va talabaning o‘ziga
ishonchini oshiradi. Simulyatsiyalar orqali o‘quvchi o‘z xatolarini tahlil qilishi, tajriba orttirishi
va keyingi holatlarda to‘g‘ri harakat qilishni o‘rganadi.
7. Pedagogik tavsiyalar
•
Treninglar rejalashtirilgan va muntazam o‘tkazilishi lozim;
•
Favqulodda holatlarga oid ssenariylar turlicha, real voqealarga yaqinlashtirilgan
bo‘lishi kerak;
•
Har bir treningdan so‘ng muhokama, tahlil va baholash o‘tkazilishi lozim;
•
O‘quvchilar yoshi, ijtimoiy holati va psixologik tayyorgarligi inobatga olinishi
kerak;
•
Treninglar mutaxassislar bilan hamkorlikda (FVV, SSV, YHXBB) tashkil etilishi
zarur.
229
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
Xulosa:
trening va simulyatsiyalar o‘quv yurtlarida xavfsizlik ta’limining ajralmas qismi
bo‘lib, talabalarda amaliy ko‘nikma va psixologik tayyorgarlikni shakllantiradi. Pedagogik
nuqtai nazardan qaralganda, bu metodlar bilimlarni mustahkamlash, talabani faol ishtirokchi
sifatida tarbiyalash, hamda real hayotga tayyorlashga xizmat qiladi. Ta’lim muassasalari bunday
mashg‘ulotlarni tizimli va sifatli tashkil qilsa, nafaqat xavfsiz ta’lim muhiti, balki xavfsiz jamiyat
poydevori yaratiladi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi “Favqulodda vaziyatlar to‘g‘risida”gi qonuni.
2.
Tursunov R., Ibrohimova N. “Hayot faoliyati xavfsizligi asoslari”. –
TDPU, 2023.
3.
Karimov A. “Xavfsizlik madaniyati va zamonaviy ta’lim”. –
Ilm-Fan, 2022.
4.
UNESCO. “Safety Education in Schools: Guidelines”. –
Paris, 2021.
5.
Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi. “O‘quv yurtlarida favqulodda holatlarda harakat
tartibi” –
Toshkent, 2024.
