ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
241
TA’LIM MUASSASALARI REYTINGI. AXBOROT
-KOMMUNIKATSIYA
TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA TA’LIM SIFATI
Nauruzbayeva Gawhar Baxtiyar qizi
Nukus davlat pedagogika instituti Pedagogika fakulteti 3-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15865710
Annotatsiya.
Ushbu maqolada ta’lim muassasalari reytingini belgilovchi omillar tahlil
qilinib, ayniqsa axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) ta’lim sifati va
samaradorligiga ta’siri yoritilgan. Muallif O‘zbekiston ta’lim tizimida raqamli transformatsiya
jarayonlarini, elektron platformalar va masofaviy ta’lim vositalarining joriy etilishi bilan
bog‘liq yutuq va muammolarni ko‘rib chiqadi. Maqolada ta’lim muassasalarining reytingi va
ta’lim sifatini oshirishda AKT vositalarining roli statistik, tahliliy va amaliy jihatdan asoslab
berilgan. Shuningdek, xalqaro va milliy tajriba misolida raqamli texnologiyalarning ahamiyati
keng yoritiladi. Yakunda dolzarb muammolar va istiqbolli takliflar keltirilib, ta’lim tizimini
rivojlantirish bo‘yicha ilmiy asoslangan xulosalar beriladi.
Kalit so‘zlar:
Ta’lim sifati, reyting, axborot
-kommunikatsiya texnologiyalari, raqamli
ta’lim, elektron platforma, masofaviy o‘qitish, raqamli savodxonlik, ta’lim islohoti, elektron
baholash.
KIRISH
XXI asr
–
bu raqamli texnologiyalar asri. Globallashuv, axborot oqimining keskin ortishi
va sun’iy intellektning rivojlanishi barcha sohalar qatori ta’lim tizimiga ham tubdan o‘zgarishlar
olib keldi. Ta’lim jarayonida innovatsion yechimlar, interaktiv metodlar va axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) keng joriy qilinmoqda. Bu holat ta’lim sifati va
samaradorligini oshirishda asosiy omillardan biriga aylanmoqda. Ayniqsa, pandemiya davrida
masofaviy o‘qitish va raqamli platformalarning keng joriy etilishi AKT’ning ta’limdagi o‘rni va
ahamiyatini yana bir bor isbotladi.
Bugungi kunda zamonaviy ta’lim muassasalari faqatgina an’anaviy o‘quv dasturlariga
tayanib qolmay, balki o‘z infratuzilmasini raqamlashtirishga, elektron resurslarni kengaytirishga,
o‘quv jarayonini boshqarishda zamonaviy platformalardan foydalanishga intilmoqda. Bu esa
ularning raqobatbardoshligini belgilovchi asosiy ko‘rsatkichga, ya’ni
reyting
ga bevosita ta’sir
qilmoqda.
Ta’lim muassasalarining reytingi –
bu ularning ilmiy, metodik, pedagogik, moddiy-texnik
va innovatsion salohiyatini aniqlovchi muhim mezon bo‘lib, bu ko‘rsatkich orqali nafaqat ta’lim
sifatiga baho beriladi, balki o‘quvchi va talabalar, ota
-onalar, xodimlar hamda xorijiy hamkorlar
tomonidan mazkur muassasaga nisbatan ishonch darajasi ham shakllanadi. Reyting tizimida
AKT’dan foydalanish darajasi, masofaviy o‘qitish imkoniyatlari, raqamli resurslar bilan
ta’minlanganlik, elektron baholash tizimlari mavjudligi kabi mezonlar muhim rol o‘ynaydi.
Shu sababli, ushbu maqolada ta’lim muassasalarining reytingini aniqlashda axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalarining o‘rni va ta’lim sifati bilan bog‘liq jihatlar chuqur tahlil
qilinadi. Bu tahlil asosida ta’lim tizimining zamonaviy talablar asosida rivojlanish yo‘llari va
istiqbollari yoritiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
242
Adabiyotlar sharhi
Ta’lim muassasalari reytingi va axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalari asosida ta’lim
sifatini baholash masalasi so‘nggi yillarda mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar tomonidan keng
yoritilmoqda. Mazkur yo‘nalishda olib borilgan tadqiqotlar, ta’lim tizimini raqamlashtirish,
AKT’ni joriy etish va ta’lim sifatini oshirish o‘rtasidagi bevosita bog‘liqlikni isbotlab bermoqda.
Masalan, J.S. Brown va P. Duguid (2000) o‘zlarining raqamli madaniyat haqidagi
tadqiqotlarida ta’limdagi texnologik transformatsiyalarni tushuntirib, o‘quv jarayonida
texnologiyalar vositasida bilim almashish samaradorligini tahlil qilganlar. Ularning fikriga ko‘ra,
AKT nafaqat axborot yetkazuvchi vosita, balki interaktiv o‘qitish muhitini yaratish vositasidir.
Xalqaro tajribada QS World University Rankings, Times Higher Education va boshqa
reyting tashkilotlari tomonidan ta’lim muassasalarining reytingi aniqlanganda AKT’dan
foydalanish darajasi asosiy ko‘rsatkichlardan biri sifatida olinadi. Bu esa, axborot
texnologiyalarining ta’lim sifatiga bevosita ta’sir qilayotganini ko‘rsatadi.
O‘zbekiston tajribasiga murojaat qiladigan bo‘lsak, Prezidentning 2020
-yil 28-oktabrdagi
PQ
–
4884-
sonli qarori orqali “Raqamli ta’lim” konsepsiyasi joriy etildi. Ushbu qarorda ta’lim
tizimining raqamli transformatsiyasi, masofaviy ta’lim platformalarini ishlab chiqish va ularni
joriy etish, o‘quvchilarning texnologik savodxonligini oshirish chora
-tadbirlari aniq belgilangan.
Bu qaror asosida umumta’lim muassasalarining reytingiga ta’sir qiluvchi asosiy
indikatorlardan biri sifatida AKTdan foydalanish holati hisoblanmoqda.
Shuningdek, D. Laurillard (2012) tomonidan ishlab chiqilgan “O‘qitish va o‘rganishda
texnologiyalar modeli”da AKT yordamida o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash qobiliyati va
mustaqil ta’limga tayyorlanishi yuqori samaradorlik berishi ta’kidlangan. U raqamli vositalar
ta’lim jarayonini individuallashtirishga va har bir o‘quvchining qiziqishi va ehtiyojidan kelib
chiqib ta’limni tashkil etishga xizmat qilishini asoslab bergan.
Mahalliy olimlardan M. Yusupov, S. Karimov va R. Tadjixodjayevlarning ishlarida ham
ta’limdagi raqamlashtirish, elektron baholash tizimlari, elektron jurnal va kundaliklarning joriy
etilishi, ta’lim muassasasi faoliyatini shaffoflashtirishda AKT’ning roli chuqur o‘rganilgan.
Yuqoridagi adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy ta’lim sifatini baholash va
ta’lim muassasalari reytingini aniqlashda axborot
-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish nafaqat dolzarb, balki zaruriy holatga aylangan. Raqamli texnologiyalar ta’limda
ochiqlik, shaffoflik, aniqlik va yuksak sifatni ta’minlovchi vosita sifatida baholanmoqda.
ASOSIY QISM
Ta’lim muassasalari reytingini shakllantirish zamonaviy ta’lim tizimida ta’lim sifatini
belgilovchi muhim mezonlardan biri hisoblanadi. Chunki reyting nafaqat ta’lim muassasasining
ichki imkoniyatlari va salohiyatini ko‘rsatib beradi, balki uning xalqaro miqyosda qanday o‘rin
egallashini, raqobatbardoshligini ham aniqlaydi. Ayniqsa, bugungi raqamli davrda ushbu
reytingni belgilovchi eng asosiy omillardan biri
–
bu axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan (AKT) foydalanish darajasi hisoblanmoqda. AKTning ta’lim jarayoniga kirib
kelishi bilan bilim berish metodlari, baholash tizimi, o‘quv resurslarining taqdim etilishi va
nazorat mexanizmlari tubdan o‘zgarib, an’anaviy modeldan innovatsion va raqamli shakllarga
o‘tmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
243
Bugungi kunda ta’lim muassasasining samaradorligini belgilovchi asosiy ko‘rsatkichlar
sirasiga o‘quvchilarning xalqaro va milliy baholashlardagi ishtiroki, fan olimpiadalaridagi
yutuqlari, o‘qituvchilarning malakasi, ilmiy
-uslubiy faoliyati bilan bir qatorda, aynan AKTdan
foydalanish samaradorligi ham kiritilgan. Bu texnologiyalar yordamida o‘quv jarayoni interaktiv,
shaxsga yo‘naltirilgan, ochiq va tahlilga asoslangan shaklga ega bo‘lmoqda. Masalan, masofaviy
ta’lim imkoniyatlari, elektron kutubxonalar, sun’iy intellektga asoslangan o‘quv tizimlari,
videodarslar, elektron jurnal va kundalik tizimlari aynan AKTning ta’lim sifatiga bevosita ta’sir
etayotgan vositalaridir.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020
-yil 28-oktabrdagi PQ
–
4884-sonli qaroriga
muvofiq, mamlakatda “Raqamli ta’lim” konsepsiyasi bosqichma
-bosqich joriy etilmoqda. Bu
hujjat asosida barcha ta’lim muassasalari zamonaviy AKT bilan jihozlanmoqda, elektron
darsliklar va resurslar ommalashmoqda, internet tarmoqlariga ulanish imkoniyatlari
kengaytirilmoqda. Shu bilan birga, har bir o‘quvchi va o‘qituvchining elektron portfeli
shakllantirilib, baholash, monitoring va nazorat raqamli tizimlar orqali amalga oshirilmoqda.
AKTdan samarali foydalanish ta’lim sifati oshishiga bir necha yo‘nalishda bevosita ta’sir
ko‘rsatmoqda. Avvalo, bu bilim manbalarining kengayishiga sabab bo‘lmoqda. An’anaviy o‘quv
darsliklariga qo‘shimcha ravishda o‘quvchilar zamonaviy elektron kutubxonalar, videodarslar,
interaktiv testlar va mobil ilovalar orqali o‘z bilimlarini mustahkamlash imkoniga ega
bo‘lmoqda. Ikkinchidan, dars jarayonining tashkil etilishi, baholanishi va qayta aloqa
mexanizmlari ham raqamli shaklga o‘tdi. Google Classroom, Moodle, Zoom, Microsoft Teams
kabi xalqaro platformalar orqali o‘quvchilar nafaqat darslarni tinglaydi, balki topshiriqlarni
bajaradi, o‘qituvchilardan fikr
-mulohaza oladi, yakuniy baholash natijalarini real vaqtda
kuzatadi. Bu esa o‘quv jarayonining shaffofligini, aniqligini va obyektivligini oshiradi.
Shuningdek, AKT vositalari ta’lim tizimidagi individual yondashuvni kuchaytiradi. Har
bir o‘quvchi o‘z tezligida o‘rganish, qiziqqan yo‘nalishida mustaqil izlanish olib borish imkoniga
ega bo‘ladi. Bu esa natijada o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, tanqidiy tahlil qilish va kreativ
yondashuv ko‘nikmalarini rivojlantiradi. O‘qituvchilar esa raqamli vositalar yordamida
o‘quvchilarning faoliyatini monitoring qilish, ularning kamchiliklarini aniqlash, individual ta’lim
strategiyasini ishlab chiqish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ta’lim muassasalarining reytingini shakllantirishda ayni shu omillar, ya’ni AKT’dan
foydalanish bo‘yicha infratuzilmaning mavjudligi, raqamli resurslar bilan ta’minlanganlik,
raqamli savodxonlik darajasi va onlayn baholash tizimlari faoliyati asosiy indikator sifatida
baholanmoqda. Bu esa maktablar, kollejlari, texnikumlar va oliy o‘quv yurtlari oldiga yangi
vazifalarni qo‘ymoqda: zamonaviy texnologiyalarga tayangan, raqamli fikrlovchi, axborot
madaniyatiga ega avlodni yetishtirish. Bu vazifani amalga oshirish uchun esa ta’lim tizimida ish
olib borayotgan rahbarlar, mutaxassislar va o‘qituvchilar AKT bo‘yicha zamonaviy bilim va
ko‘nikmalarga ega bo‘lishi zarur.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, ayrim hududlarda AKT infratuzilmasi hali ham yetarli
darajada rivojlanmagan. Ayniqsa, chekka qishloqlarda internet tezligining pastligi, kompyuter
texnikalarining eskiligi, o‘qituvchilarning raqamli savodxonligining sustligi kabi muammolar
mavjud. Bu esa umumiy reyting ko‘rsatkichlariga salbiy ta’sir o‘tkazadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
244
Shu sababli, davlat siyosatida bu muammolarni bartaraf etish bo‘yicha alohida
strategiyalar ishlab chiqilishi va amaliyotga joriy etilishi muhim.
Umuman olganda, ta’lim muassasalarining reytingini aniqlashda axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalarining o‘rni tobora muhimlashib bormoqda. Raqamli
texnologiyalarsiz zamonaviy ta’limni tasavvur etib bo‘lmaydi. Ular nafaqat bilim olish, balki uni
tahlil qilish, baholash, monitoring qilish, metodik va ilmiy faoliyatni rivojlantirishda ham keng
imkoniyatlar yaratadi. Demak, har bir ta’lim muassasasi AKT’dan foydalanish madaniyatini
shakllantirish, o‘z o‘quv jarayonini texnologik asosda tashkil etish orqali o‘z reytingini oshirish
imkoniyatiga ega.
Muhokama va natijalar
Yuqorida olib borilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, bugungi ta’lim tizimida axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalarining roli tobora ortib bormoqda va u ta’lim muassasalarining
reytingini belgilovchi asosiy mezonlardan biriga aylanmoqda. AKT’ning ta’limga joriy qilinishi
nafaqat o‘quv jarayonining sifatini oshiradi, balki uni ochiq, interaktiv, zamonaviy va samarali
tashkil qilish imkonini yaratadi. Ushbu texnologiyalar yordamida ta’lim muassasalari o‘zining
ilmiy, metodik va pedagogik salohiyatini yangi bosqichga olib chiqishi mumkin.
Muhokama davomida aniqlanishicha, AKT asosida ta’lim sifati quyidagi jihatlar orqali
oshmoqda: masofaviy ta’lim imkoniyatlarining kengayishi, o‘quvchilarning mustaqil bilim olish
ko‘nikmalarining shakllanishi, elektron baholash tizimlari orqali shaffoflikning ta’minlanishi,
raqamli resurslarning o‘quv materiallariga bo‘lgan qiziqishni oshirishi va dars jarayonining
ko‘rgazmaliligini kuchaytirishi. Ayniqsa, ta’lim muassasalarining xalqaro reytinglarda yuqori
o‘rin egallashida ushbu texnologiyalarning joriy etilganlik darajasi bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda.
Shuningdek, mamlakatimizda amalga oshirilayotgan "Raqamli ta’lim", "Elektron
maktab", "Masofaviy o‘qitish platformalari" kabi loyihalar orqali ta’lim tizimida katta islohotlar
amalga oshirilmoqda. Ushbu islohotlar AKT vositalaridan foydalanish samaradorligini oshirish,
ta’lim sifatini tubdan yaxshilash va ta’lim muassasalarining reytingini oshirishga xizmat
qilmoqda.
Biroq, mavjud holat tahlili ayrim kamchiliklar borligini ham ko‘rsatadi. Jumladan,
chekka hududlardagi ta’lim muassasalarining texnik bazasi sustligi, o‘qituvchilarning raqamli
savodxonligi yetarli darajada emasligi, ba’zi joylarda internet tezligi va qamrovi pastligi sababli
AKT’ning to‘laqonli joriy etilishi bilan bog‘liq muammolar saqlanib qolmoqda. Shu sababli,
kelgusida bu muammolarni tizimli hal qilish, AKT infratuzilmasini butun mamlakat bo‘ylab teng
taqsimlash, o‘qituvchilarning texnologik kompetensiyalarini oshirish zarurdir.
Natijada quyidagi xulosalarga kelish mumkin:
1.
Axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari ta’lim sifati va ta’lim muassasalari reytingini
aniqlashda asosiy omillardan biriga aylangan.
2.
Zamonaviy ta’lim texnologiyalari –
elektron platformalar, masofaviy o‘qitish tizimlari,
elektron kundaliklar, raqamli baholash vositalari ta’lim samaradorligini oshirishga xizmat
qilmoqda.
3.
O‘zbekiston tajribasida AKT bo‘yicha amalga oshirilayotgan davlat loyihalari reyting
mezonlari takomillashuviga katta hissa qo‘shmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
245
4.
Kamchiliklarni bartaraf etish uchun o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyalarini
oshirish, texnik jihozlash darajasini yaxshilash va internet infratuzilmasini rivojlantirish zarur.
5.
Har bir ta’lim muassasasi AKT’ni faqat texnologik vosita sifatida emas, balki strategik
rivojlanish yo‘li sifatida ko‘rishi kerak.
Shunday qilib, AKT’ning to‘laqonli joriy etilishi ta’lim muassasalarining nafaqat ichki
sifat ko‘rsatkichlarini oshiradi, balki ularni milliy va xalqaro reytinglarda yuqori o‘ringa olib
chiqishga xizmat qiladi. Bu esa, pirovardida, raqobatbardosh va bilimli avlodni tarbiyalashga
keng yo‘l ochadi.
Xulosa
Bugungi kunda ta’lim tizimining zamonaviy talablar asosida rivojlanishi, eng avvalo,
axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarining ta’lim jarayoniga chuqur integratsiyalashuvi bilan
bevosita bog‘liq. AKT vositalari ta’lim sifatini oshirish, bilim olishga bo‘lgan qiziqishni
kuchaytirish, darslarni interaktiv va samarali tashkil etish, hamda o‘qituvchi
-
o‘quvchi o‘rtasidagi
muloqotni yangi bosqichga olib chiqish imkonini bermoqda. Ayniqsa, ta’lim muassasalarining
reytingini shakllantirishda raqamli infratuzilma, elektron resurslardan foydalanish va raqamli
baholash tizimlari muhim ko‘rsatkich sifatida e’tiborga olinmoqda.
O‘zbekiston ta’lim tizimida ham so‘nggi yillarda raqamli transformatsiya bo‘yicha qator
yutuqlarga erishildi. “Raqamli ta’lim” konsepsiyasi, “Elektron maktab” loyihalari, elektron
kundalik va jurnal tizimlarining joriy qilinishi
–
bularning barchasi ta’lim sifati va shaffofligini
oshirishga, shuningdek, muassasalarning reytingini belgilashda asosiy vositaga aylanishiga
xizmat qilmoqda.
Shunga qaramay, ayrim hududlarda AKT bilan ta’minlanganlik darajasidagi farq, internet
imkoniyatlarining cheklangani, o‘qituvchilarning raqamli savodxonlikdagi muammolari hamon
dolzarb masala bo‘lib qolmoqda.
Shu bois, ta’lim muassasalari rahbariyati va davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan
biri sifatida AKT infratuzilmasini yanada rivojlantirish, o‘qituvchilarning raqamli ko‘nikmalarini
mustahkamlash, raqamli ta’lim madaniyatini shakllantirish va reyting tizimini takomillashtirish
ustuvor vazifa sifatida qaralishi zarur. Zero, ta’lim sifatining asosiy kafolati —
bu innovatsion,
texnologik va axborotga boy muhitda shakllangan ilg‘or ta’lim tizimidir.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020
-yil 28-oktabrdagi PQ
–
4884-sonli Qarori.
“Raqamli ta’lim” konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida.
2.
Laurillard D.
Teaching as a Design Science: Building Pedagogical Patterns for Learning
and Technology
. Routledge, 2012.
3.
QS World University Rankings
–
Methodology.
4.
Karimov S., Yusupov M. Ta’lim jarayonida raqamli texnologiyalarning o‘rni. –
Toshkent: O‘zbekiston pedagogika nashriyoti, 2021.
5.
UNESCO (2022).
ICT in Education: A Critical Review
. Paris: UNESCO Publishing.
6.
Yuldashev M., Tadjixodjayev R. AKT vositalari yordamida o‘quv jarayonini boshqarish.
–
“Innovatsion ta’lim” jurnali, 2022, №3, 45–
52-betlar.
