“TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI”
251
GEOGRAFIYA FANIDAN MUSTAQIL TA’LIMNI TASHKIL ETISHDA “FLIPPED
CLASSROOM” METODIDAN FOYDALANISH
Abdimurotov Oybek Uralovich
Chirchiq davlat pedagogika universiteti, dotsent.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy pedagogik texnologiyalarni ta’lim tizimiga joriy
etish va o‘quv jarayonida ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchilarning o‘zaro hamkorligini
ta’minlashning ahamiyati haqida so‘z yuritiladi. Ayniqsa, oliy ta’lim muassasalarida kredit-modul
tizimi sharoitida geografiya fanidan mustaqil ta’limni tashkil etishda zamonaviy pedagogik
metodlarning roli muhokama qilinadi. "Flipped Classroom" metodi (Teskari sinf) bu jarayonda
katta ahamiyatga ega, chunki u talabalar uchun darsdan oldin materiallarni mustaqil o‘rganish va
dars davomida amaliy mashg‘ulotlar orqali olingan bilimlarni mustahkamlash imkoniyatini
yaratadi. Geografiya fanida ushbu metodning qo‘llanilishi talabalarga murakkab geografik
masalalarni yechish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Maqola, shuningdek,
metodning afzalliklari va kamchiliklarini tahlil qilib, ta’lim jarayonini interaktiv va samarali
qilishda uning ahamiyatini ta’kidlaydi.
Kalit so‘zlar:
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar, kredit-modul tizimi, Flipped Classroom
metodi, geografiya fani, mustaqil ta’lim, ta’lim jarayoni, interaktiv o‘qitish, innovatsion pedagogik
yondashuvlar, talabalar faolligi.
Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni ta’lim tizimiga joriy qilish, o‘quv jarayonida ta’lim
beruvchi va ta’lim oluvchilarning o‘zaro hamkorligini ta’minlash, ta’lim oluvchilarning mustaqil
bilim olish ko‘nikmalarini rivojlantirish ta’lim oldida turgan muhim vazifalardan biridir. Ana
shunday vazifalarni amalga oshirishda oliy ta’lim muassasalarida kredit-modul tizimi sharoitida
barcha fanlardan mustaqil ta’limini tashkil etishda zamonaviy pedagogik texnologiyalardan
foydalanish maqsadga muvofiqdir. Kredit-modul tizimi ta’lim jarayonini yanada samarali va
moslashuvchan qilishga xizmat qiladigan yangi pedagogik yondashuvdir. Bu tizim talabalarga o‘z
o‘qishlarini mustaqil ravishda boshqarish imkoniyatini yaratadi, shu bilan birga ta'limning sifatini
oshirishga yordam beradi. Shu boisdan bo‘lajak geografiya o‘qituvchilarining mustaqil ta’limini
samarali tashkil etish uchun eng ilg‘or zamonaviy metod va vositalarni ta’lim jarayonlariga joriy
etish hozirgi kundagi eng dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.
Kredit-modul tizimi sharoitida geografiya fanidan mustaqil ta’limini tashkil etishda “Flipped
Classroom” metodi katta ahamiyatga ega.
Flipped Classroom (Teskari sinf) metodi – bu an'anaviy o‘qitish usulining yangi va
innovatsion shakli bo‘lib, unda o‘quv jarayoni o‘zgacha tashkil etiladi. Bu metod talabalarga
darsdan oldin yangi materialni mustaqil ravishda o‘rganish va dars davomida olingan bilimlarni
amaliyotda sinovdan o‘tkazish imkoniyatini yaratadi. Geografiya fanida ushbu metodni qo‘llash
talabalarga o‘z bilimlarini yanada chuqurroq o‘zlashtirish va murakkab geografik masalalarni
mustaqil ravishda hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishda samarali bo‘ladi.
Flipped Classroom metodining asosiy prinsiplari
Uyda mustaqil o‘rganish:
Flipped Classroom metodida talabalar darsdan oldin yangi
materialni mustaqil ravishda o‘rganadilar. Bu o‘rganish video darslar, elektron kitoblar, maqolalar,
RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL
252
onlayn kurslar va boshqa resurslar yordamida amalga oshiriladi. Geografiya fanida bu metod
talabalarga iqlim o‘zgarishi, tabiiy resurslar, xaritalar va geografik hududlar haqida o‘qish imkonini
beradi. Ushbu bilimlarni uyda o‘rganish orqali talaba o‘zining shaxsiy tempiga mos ravishda
materialni o‘zlashtiradi.
Darsda faollik va amaliy mashg‘ulotlar:
Darsda esa olingan bilimlarni tahlil qilish,
muhokama qilish, savollar berish va guruhlarda ishlashga ko‘proq vaqt ajratiladi. Bu talabalarga
yangi o‘rganilgan bilimlarini amaliyotga tatbiq etish, murakkab geografik masalalarni muhokama
qilish va yechimini topish imkonini beradi. Masalan, talabalar o‘zlari o‘rganib chiqqan mintaqaning
iqlim holatini tahlil qilib, uni global o‘zgarishlar bilan bog‘lashlari mumkin.
Yuqori darajadagi interaktivlik:
Ushbu metod talabalarni faollikka undaydi, chunki darsda
ular faqat o‘qituvchidan emas, balki bir-biridan ham o‘rganadilar. Geografiya darslarida bu
metodika talabalarga guruhli ishlar, mashg‘ulotlar va muhokamalarni o‘tkazish imkoniyatini beradi.
Talabalar o‘rtasida bilim almashish va fikr yuritish o‘rgangan materialni yaxshiroq tushunishga
yordam beradi.
Geografiya fani bo‘yicha Flipped Classroom metodini qo‘llashning bir nechta afzalliklari
mavjud:
- Talabalar darsdan oldin geografiya fani bo‘yicha konkret hududlar yoki mintaqalar haqida
ma’lumot olishlari mumkin. Masalan, biror bir mintaqada iqlim o‘zgarishining oqibatlarini
o‘rganish. Darsda esa bu ma’lumotlarni guruhlar bilan tahlil qilib, ijtimoiy va iqtisodiy jihatlaridan
ko‘rib chiqishadi. Bu metod talabalarga real hayotdagi masalalarni yechishda faol ishtirok etish
imkonini beradi.
- Talabalar video darslar va interaktiv materiallar orqali geografik xaritalar, diagrammalar va
statistik ma’lumotlarni o‘rganadilar. Darsda esa bu xaritalarni tahlil qilish va talabalarga yangi
mavzularni mustahamlash uchun simulyatsiyalar yoki amaliy mashg‘ulotlar o‘tkazish mumkin. Bu
usul geografik tushunchalarni va atamalarni o‘rgatishda samarali bo‘ladi.
- Flipped Classroom metodi talabalarga onlayn resurslar, virtual ekskursiyalar,
simulyatsiyalar va boshqa innovatsion texnologiyalardan foydalanishga imkon beradi. Masalan,
geografiya darslarida talabalar virtual sayohatlar orqali dunyoning turli burchaklarini o‘rganishlari
mumkin. Bunda ular real vaqt rejimida geografik muammolarni, masalan, iqlim o‘zgarishlari yoki
ekosistemalar holatini kuzatib boradilar.
- Talabalar dars materiallarini uyda mustaqil ravishda o‘rganishlari orqali o‘zlarini o‘rganish
jarayonida mustaqil boshqarish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bu, o‘z navbatida, talabalarning
o‘rganishga bo‘lgan mas’uliyatini oshiradi.
- O‘qituvchilar darsda faqat ma’lumot berish bilan cheklanmaydilar, balki talabalarning
amaliy ishlari va mustaqil ta’limini boshqaradilar. Bu metod talabalarga o‘rganilgan materialni real
hayotdagi masalalar bilan bog‘lash va tahlil qilish imkoniyatini yaratadi.
- Flipped Classroom metodi o‘quvchilarni mustaqil o‘rganishdan tashqari, ularni interaktiv va
amaliy mashg‘ulotlar bilan ta'minlaydi. Bu geografiya fani kabi praktika talab etadigan fanlarda
ayniqsa samarali bo‘ladi.
Flipped Classroom metodining kamchiliklari quyidagilar:
- Ushbu metod muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun talabalar va o‘qituvchilar onlayn
resurslarga va texnologiyalarga ega bo‘lishlari kerak. Internetga ulanishning yomon holati yoki
texnologik cheklovlar bu metodni samarali amalga oshirishda muammo bo‘lishi mumkin.
“TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI”
253
- Talabalar mustaqil ravishda materiallarni o‘rganishda qiyinchilikka duch kelishlari mumkin.
Shuning uchun o‘qituvchining roli dars materialini tushunarli va qulay tarzda taqdim etishda katta
ahamiyat kasb etadi.
Xulosa.
Flipped Classroom metodi geografiya fani o‘qitishda talabalarga mustaqil o‘rganish
imkonini yaratadi va darsda faollikni oshiradi. Bu metod geografiyani real hayotdagi masalalar
bilan bog‘lashga va talabalarga murakkab geografik masalalarni tahlil qilish ko‘nikmalarini
rivojlantirishga yordam beradi. Shu bilan birga, bu metod texnologik resurslarga bog‘liqlikni
hisobga olgan holda, ta'lim jarayonini yanada samarali va interaktiv qilish imkoniyatini yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Abdimurotov O.U. Kredit-modul tizimi sharoitida bo‘lajak geografiya o‘qituvchilarining
mustaqil ta’limini tashkil etish shakllari // “Pedagogika” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023. 4-
son. 289-293 b.
2. Abdimurotov O.U. Geografiya darslarida mustaqil ta’limni tashkil etishda modulli ta’lim
texnologiyasidan foydalanish metodikasi. “Муғаллим ҳәм үзликсиз билимлендириў” илимий-
методикалық журнал. 2023. 6/4-сан. 72-81 b.
3. Abdimurotov O.U. Kredit-modul tizimi sharoitida bo‘lajak geografiya o‘qituvchilariga
mustaqil ta’limni samarali tashkil etish vositalari. FAN va JAMIYAT ilmiy-uslubiy jurnal. №5/2-
son. 2024. 56-59-b.
4. Abdimurotov O.U. Kredit-modul tizimi sharoitida boʻlajak geografiya oʻqituvchilariga
mustaqil taʼlimni tashkil etish dolzarb pedagogik muammo sifatida // “Ta’lim, fan va innovatsiya”
jurnali 2023. 6-son. 106-110 b.
5. Rajabov F.T., Abdimurotov O.U. Methods and means of effective organization of
independent education in geography under credit-module system // International Multidisciplinary
Research in Academic Science (IMRAS) Volume. 7, Issue 11, November. 2024. pp. 156-162.
6. Rajabov F.T., Abdimurotov O.U. Geografiya ta’limida mustaqil ta’limni tаshkil etish
bo‘yicha xalqaro tajribalar // “Geografiya - nazariyadan amaliyotga” mavzusidagi xalqaro ilmiy-
amaliy konferensiya materiallari to‘plami. Qo‘qon. 2024-yil 25-noyabr. 393-398-b.
7. Uralovich, A. O. (2020). The effectiveness of the use of" case-study" technology in the
organization of practical training in the course" natural geography". Journal of Advanced Research
in Dynamical and Control Systems, 12(S6), 774-777.
8. Uralovich, A. O. (2024). " Project method" in organizing independent education of future
geography teachers under credit-module system. american journal of education and learning, 2(3),
151-158.
9. Turakulovich, R. F., & uralovich, a. o. (2024). a methodical system of designing and
applying the technology of organizing independent education in geography under the conditions of
the credit-module system. innovative developments and research in education, 3(33), 144-152.
10. Turakulovich, R. F., & Uralovich, a. o. (2024). methods and means of effective
organization of independent education in geography under credit-module system. imras, 7(11), 156-
162.
11. Murodova M. Kredit-modul tizimida mustaqil ta`lim. O`quv-uslubiy qo`llanma. Toshkent:
"Fan ziyosi" nashriyoti, 2023
12. Nazarqulova G.A. Kredit-modul tizimida bo`lajak boshlang`ich sinf o`qituvchilarining
mustaqil ta`lim olish imkoniyatlarini takomillashtirish. Dissertatsiya. – T.: 2023. –152 b.
