ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
474
EPIDEMIK PAROTID (PAROTIT) KASALLIGI HAQIDA
Xatambekova Nozimaxon Lochinbek qizi
Qo‘qon universiteti Andijon filiali Tibbiyot fakulteti Davolash ishi ta’lim yo’nalishi
24/30-guruh talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16214858
Annotatsiya.
Ushbu maqolada epidemik parotid (yoki parotit)
—
quloq oldi sohasida
joylashgan parotid so‘lak bezining yallig‘lanishi haqida ma’lumotlar keltirilgan. Kasallikning
etiologiyasi, klinik belgilari, tashxislash usullari, davolash choralari va oldini olish tadbirlari
yoritilgan. Maqola tibbiyot xodimlari, talaba va umumiy o‘quvchilar uchun mo‘ljallangan.
Kirish
Parotit
—
bu parotid so‘lak bezining yallig‘lanishi bo‘lib, virusli yoki bakterial
etiologiyaga ega bo‘lishi mumkin. Eng ko‘p uchraydigan shakli epidemik parotit (xalq orasida
quloq yallig‘lanishi yoki tepki deb ham ataladi) bo‘lib, ayniqsa bolalar orasida keng tarqalgan.
Filtrlanuvchi viruslar
qoʻzgʻatadi. Havo yoʻli orqali, bemor foydalangan turli idishlardan
yuqadi. Epidemik parotit hamma yoshdagi kishilarda, (1-
1,5 yoshda 95% holat) koʻproq 5—
15
yoshdagi bolalarda uchraydi. Inkubatsion davri 18
—20 kun. Epidemik parotit da bosh ogʻriydi,
gavda temperaturasi koʻtariladi. Ogʻirroq hollarda bemor burnidan qon keladi, qusadi, tirishadi.
Kasallikning 2
—
3 kuni quloq oldi bezi shishib, u quloqning bir tomoniga, 1
—
2 kundan
keyin esa ikki quloq atrofiga oʻtadi. Ogʻiz ochilganda, ovqat chaynalganda ogʻriq seziladi.
Kasallik 8
—10 kun davom etadi. Kasallik yumshoq miya pardasining yalligʻlanishi
koʻrinishida ham oʻtishi mumkin. Bu shaklida bolalar qusadi, boshi qattiq ogʻriydi va meningit
belgilari paydo boʻladi. Nevrit, otit kabi asoratlar qoladi.
Parotitning sabablari:
Parotit asosan quyidagi sabablar tufayli rivojlanadi:
- Virusli infektsiya (masalan, mumps virusi)
- Bakterial infektsiyalar
-
Og‘iz gigienasining buzil
ishi
- Immunitetning pasayishi
- Qandli diabet va boshqa yondosh kasalliklar
Klinik belgilari:
Parotitning asosiy klinik belgilari quyidagilardan iborat:
-
Quloq oldi sohasida og‘riq va shish
-
Harorat ko‘tarilishi
-
Og‘iz ochishda qiyinchilik
-
Yutishda og‘riq
-
Og‘izdan yomon hid kelishi
-
Yallig‘langan soha ustida terining qizarishi
Tashxis:
Parotit tashxisi anamnez, klinik belgilar va laborator tekshiruvlar asosida qo‘yiladi.
Laborator analizlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- Qon tahlili (leukotsitoz, ESR oshishi)
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
475
-
So‘lak bezlari UTT (ultratovush) tekshiruvi
- Serologik testlar (virusni aniqlash uchun)
-
MRI yoki KT (og‘ir holatlarda)
Davolash:
Davolash etiologik omilga bog‘liq holda amalga oshiriladi:
-
Virusli parotitda simptomatik davolash (yotoq rejimi, og‘riq qoldiruvchi, haroratni
tushiruvchi vositalar)
- Bakterial parotitda antibiotiklar buyuriladi
-
Gigiena choralari, og‘iz bo‘shlig‘ini toza saqlash
-
Issiq kompresslar qo‘llash
-
Suyuqlik ko‘p ichish
Oldini olish:
Parotitning oldini olish choralari quyidagilar:
- MMR (qizamiq, parotit, qizilcha) vaksinasini olish
-
Og‘iz gigienasiga rioya qilish
- Immunitetni mustahkamlash
- Kasallangan shaxslar bilan aloqani cheklash
Og‘ir asoratlari:
Erkaklarda bepushtlik kasalligini olib kelishi ham mumkin.
Xulosa
Parotit kasalligi vaqtida aniqlansa va to‘g‘ri davolansa, asoratlarsiz tuzaladi. Vaksinatsiya
va sog‘lom turmush tarziga amal qilish orqali ushbu kasallikning oldini olish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Tibbiyot ensiklopediyasi, 2-jild. Toshkent, 2019.
2.
Akilov R. va boshqalar. Yuqumli kasalliklar. Toshkent, 2020.
3.
WHO. Mumps Fact Sheet.
4.
MedlinePlus
–
Mumps overview. https://medlineplus.gov
