ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
553
JASLAR SANASINDA ILIMIY KÓZQARASLARDI QÁLIPLESTIRIWDE
INTELLIGENCIYANIŃ ROLI
Кутымова Гулнара Татлымуратовна
Qaraqalpaqstan Respublikasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16534327
Annotaciya.
Bul maqalada zamanagóy jámiyette jaslardıń ilimiy dúnyaqarasın
qáliplestiriw procesinde intelligenciyanıń tutqan ornı talqılanadı. Intelligenciya wákilleriniń
jaslar sana-
sezimine kórsetetuģın ilimiy, mádeniy hám ádep
-
ikramlılıq tásiri jaqtılandırıladı.
Sonday-
aq, zamanagóy innovaciyalıq pikirlew hám jámiyetlik juwapkershiliktiń
qáliplesiwinde ziyalılar qatlamınıń strategiyalıq áhmiyeti tiykarlanıp beriledi.
Gilt sózler:
intelligenciya, jaslar, ilimiy kózqaras, pikirlew, jámiyetlik sana, innovaciya,
mánawiyat.
РОЛЬ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОСТИ В ФОРМИРОВАНИИ НАУЧНЫХ ВЗГЛЯДОВ У
МОЛОДЕЖИ
Аннотация.
В данной статье рассматривается роль интеллигенции в
формировании научного мировоззрения у молодежи в условиях современного общества.
Освещается влияние представителей интеллигенции на сознание молодежи в
аспектах науки, культуры и нравственности. Также обосновано стратегическое
значение интеллигенции в развитии инновационного мышления и социальной
ответственности у подрастающего поколения.
Ключевые слова:
интеллигенция, молодежь, научное мировоззрение, мышление,
социальное сознание, инновации, духовность.
THE ROLE OF INTELLIGENCE IN THE FORMATION OF SCIENTIFIC
APPROACHES AMONG YOUNG PEOPLE
Annotation.
This article explores the role of the intelligentsia in shaping the scientific
worldview of youth in modern society. It highlights the intellectual, cultural, and moral influence
of the intelligentsia on young minds. The strategic importance of the intelligentsia in fostering
innovative thinking and social responsibility among the younger generation is also
substantiated.
Keywords:
intelligentsia, youth, scientific outlook, thinking, social consciousness,
innovation, spirituality.
Zamanagóy jámiyettiń rawajlanıwı, eń aldı menen, jas áwladtıń intellektuallıq potencialı
hám ilimiy dúnyaqarasına baylanıslı. Usı kózqarastan, jaslar sana
-sezimine ilimiy pikirlewdi,
sınıy jantasıwdı, analitikalıq oylaw qábiletin qáliplestiriwde jámiyettegi intelligenciya qatlamınıń
roli teńsiz.
Intelligenciya -
bul tek tereń bilimge iye adamlar toparı emes, al jámiyetlik sananı,
mádeniy qundılıqlardı hám ilimiy oylaw qábiletin rawajlandırıwshı kúsh sıpatında qaraladı. Olar
jámiyettiń ilim
-
pán, mádeniyat, ádebiyat, bilim beriw hám tárbiya tarawlarında xızmet etip,
jaslardıń sana
-
sezimine oń tásir jasaydı. Ásirese, muǵallimler, alımlar, kórkem óner ǵayratkerleri
hám jurnalistler sıyaqlı ziyalılar jas áwlad ushın úlgi bolıp xızmet etedi. Jaslar kóbinese ózlerine
jaqın bolǵan sociallıq toparlar hám shaxslardıń pikirin qabıl etedi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
554
Intelligenciyanıń ómir tájiriybesi, logikalıq hám ilimiy tiykarlanǵan jantasıwı olarǵa
tereńirek talqılaw,
hár qıylı maǵlıwmatlar arasınan durısın tańlaw, haqıyqatlıqtı ajırata alıw
sıyaqlı kónlikpelerdi iyelewge járdem beredi. Bul bolsa jaslardıń sanalı hám iymanlı puqaralar
bolıp jetilisiwinde áhmiyetli rol atqaradı. Sonday
-
aq, intelligenciya wákilleri arqalı jaslar
arasında ilimiy hám texnologiyalıq jańalıqlarǵa qızıǵıwshılıq artadı.
Máselen, zamanagóy ilim
-
texnika jetiskenlikleri, innovaciyalıq ideyalar yamasa
ekologiyalıq mashqalalar haqqında alıp barılıp atırǵan bayanatlar, ǵalabalıq ilajlar, seminarlar
jaslardıń dúnyaqarasın keńeytedi. Nátiyjede, jaslar óz ómir jolın ilimge, izleniwge hám sociallıq
paydalı jumısqa baǵıshlawǵa umtıladı. Bunnan tısqarı, jaslar sanasında sociallıq belsendilik,
watansúyiwshilik, milliy maqtanısh sıyaqlı pazıyletler de áyne intelligenciya wákilleri arqalı
qáliplesedi. Intelligenciyanıń ádep
-
ikramlılıq úlgisi, sóylew mádeniyatı, sociallıq
juwapkershilikke qatnas jaslardıń sanasında bekkem sociallıq qádiriyatlar tiykarında pikir
júrgiziwine túrtki boladı. Zamanagóy jámiyette jas áwladtıń ilimiy dúnyaqarasın qáliplestiriw
-
sociallıq rawajlanıwdıń tiykarǵı faktorlarınan biri esaplanadı. Jaslar sanasınıń qáliplesiwinde
olardı qorshaǵan ortalıqtan, atap aytqanda, intelligenciyanıń jumısı hám tásirinen áhmiyetli rol
atqaradı. Intellegenciya jámiyette ilim, mádeniyat, bilimlendiriw, kórkem óner hám sociallıq
turmıstıń jetekshi kúshi sipatında tek gana informaciya beriwshi emes, al jol kórsetiwshi, sananı
oyatıwshı hám pikirlewdi rawajlandırıwshı qatlam esaplanadı [1, 25
-
b.]. Jaslar ushın eń tásirsheń
sociallıq toparlardan biri bolǵan intelligenciya wákilleri
-
oqıtıwshılar, professorlar, jazıwshılar,
jurnalistler hám ilimpazlar
-
tek ǵana óz jumısları menen emes, al jeke úlgisi, intellektuallıq
dárejesi hám mádeniy qatnası menen de jas áwlad sanasına tereń tásir kórsetedi. Intelligenciya
jaslar sanasına ilimiy pikirlew, sın kózqarastan qatnas jasaw hám logikalıq pikirlew
kónlikpelerin sińdiredi [2, 104
-
b.]. Búgingi sanlı informaciya aǵımları dáwirinde jaslar hár qıylı
derekten maǵlıwmat aladı, biraq bul informaciyalar ishinde isenimli, ilimiy tiykarlanǵan,
logikalıq juwmaq shıǵarıw ushın intellektual jol
-
jobaǵa zárúrlik artıp barmaqta. Usı kózqarastan,
intelligenciyanıń tiykarǵı wazıypası
-
jaslardı ilimiy pikirlew tiykarında pikir júrgiziwge úyretiw,
olarda analitikalıq hám sın kózqarastan qatnas jasawdı qáliplestiriwden ibarat [3, 58
-b.].
Intelligenciya jaslardıń tómendegi tarawlarda rawajlanıwına xızmet etedi:
1.Ilimiy pikirlewdi qáliplestiriw: Ilim tiykarları, teoriyalar, ilimiy metodologiyaga tiyisli
bilimler arqalı dúnyanı ilimiy tiykarda túsiniw qábiletin rawajlandıradı [4, 29 b.].
2.Sociallıq juwapkershilik sezimin oyatıw: Intelligenciya jámiyettegi mashqalalardı
kóteredi, olardı analizleydi hám jaslarga puqaralıq poziciyasın bekkemlewde jol kórsetedi [5, 97
-
b.].
3.Innovaciyalıq pikirlewdi rawajlandırıw: Zamanagóy texnologiyalar hám ilim
jetiskenliklerin ǵalaba en jaydırıw arqalı jaslardı jańalıqqa umtılıw, oylap tabıw hám izertlew
alıp barıwǵa ilhamlandıradı [6, 43
-b.].
4. Milliy hám uliwma insanıylıq qádiriyatlardı sińdiriw: Ziyalılar jaslardıń ruwxiy
-
ádep
-
ikramlılıq dúnya qarasın qáliplestirip, olardi Watan, xalıq, til hám mádeniyatqa húrmet ruwxında
tárbiyalaydi [7, 5
-b].
Sonıń menen birge, xalıqaralıq tájiriybege názer taslasaq, rawajlanǵan mámleketlerde
jaslar menen isleytuǵın intelligenciya wákilleri ózleriniń blogları, ilimiy
-
publicistikalıq
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
555
shıǵıwları, ǵalaba lekciyaları arqalı jas áwladtı ilim hám oy
-pikirge jeteklemekte. Bul tendenciya
Ózbekstanda da kúsheyip barmaqta.
Shavkat Mirziyoevtiń atap ótkenindey: "Búgingi jaslar
-
erteńgi kúnniń iyeleri. Olardıń
oy-
pikirin ashıq, dúnyaqarasın keńeytiw ushın, bárinen burın, ilimli, zamanagóy pikirleytuǵın,
watandı súyiwshi zıyalılar kerek" [8]. Bul kózqarastan qaraǵanda, intelligenciyanıń jumısı
jaslardıń tek ǵana individual oy
-
pikirin emes, al ulıwma milliy ideya tiykarında qáliplesetuǵın
salamat jámiyetti jaratıwda strategiyalıq áhmiyetke iye. Olardıń belsene qatnasıwı arqalı jaslar óz
pikirin erkin bildiriw, mashqalanı sheshiw hám jámiyetlik turmısta belsene qatnasıw imkaniyatın
tabadı. Juwmaqlap aytqanda, intelligenciyanıń jaslar tárbiyasındaǵı, atap aytqanda, olardıń ilimiy
dúnyaqarasın qáliplestiriwdegi ornı strategiyalıq áhmiyetke iye. Sonlıqtan, mámleket hám
jámiyet tárepinen intelligenciyanı qollap
-
quwatlaw, olardıń tájiriybesin jaslar tárbiyasına
baǵdarlaw zamanagóy Ózbekstan rawajlanıwınıń áhmiyetli faktorlarınan biri bolıp esaplanadı.
Paydalanilgan
á
debiyatlar
1.
G‘ulomov A. Zamonaviy ijtimoiy jarayonlar. –
Toshkent: Ma’naviyat, 2020. –
152 b.
2.
Yo‘ldoshev R. Yoshlar bilan ishlash metodikasi. –
Toshkent: O‘qituvchi, 2019. –
204 b.
3.
Nuraliyev T. Intelligensiya va taraqqiyot.
–
Samarqand: “Ilm ziyo”, 2021. –
112 b.
4.
To‘rayev A. Ilmiy tafakkur va metodologiya. –
Toshkent: Fan, 2022.
–
138 b.
5.
Karimova M. Ijtimoiy ong va yoshlik psixologiyasi.
–
Toshkent: Sharq, 2018.
–
176 b.
6.
Sharipov F. Innovatsiya va kreativ tafakkur.
–
Nukus: Bilim, 2020.
–
128 b.
7.
Abdullayev Sh. Ziyolilar va ijtimoiy mas’uliyat.
-Toshkent: Yangi asr avlodi, 2021.
–
96 b.
8.
Mirziyoyev Sh. M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. –
Toshkent: O‘zbekiston, 2022.
- 304 b.
