Iyul, 2025-Yil
95
ҚЎШИЛГАН ПАТОЛОГИЯ ҲОЛАТЛАРИДА БРОНХ АНОМАЛИЯЛАРИНИНГ
КОМПЛЕКС ТАҲЛИЛИ
Шевкетова Лиля Шевкетовни
Андижон давлат тиббиёт институти мустақил изланувчиси, PhD.
Маҳкамов Н.Ж.
Андижон давлат тиббиёт институти, т. ф.д. доцент. Андижон шахар.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16692198
Долзарблиги
Янги туғилган чақалоқларда туғма бронх аномалиялари (БА) нафас йўлларининг
туғма нуқсонлари орасида нисбатан кам учраса-да, перинатал даврдаги ўсмирлар ва
чақалоқлар ўлимида муҳим омил сифатида намоён бўлади. Ушбу аномалиялар кўп ҳолларда
бошқа орган ва тизимларнинг туғма нуқсонлари (юрак, ўпка, диафрагма, марказий асаб
тизими ва бошқалар) билан биргаликда учрайди. Қўшилган патологиялар мавжуд бўлган
ҳолатларда клиник белгиларнинг ўзига хос бўлмаслиги, ташхис қўйишнинг кечикиши ва
патоморфологик дифференциациянинг мураккаблиги, тўлиқ ва тизимли таҳлилни талаб
қилади.
Тадқиқот мақсади
Қўшилган патологиялар билан кечаётган туғма бронх аномалияларининг морфологик,
иммуногистокимёвий ва молекуляр-генетик хусусиятларини чуқур таҳлил қилиш орқали
уларнинг клиник аҳамияти ва патогенетик механизмларини аниқлаш.
Материал ва усуллар
Тадқиқотга 2020–2023 йиллар оралиғида Республика патоморфология марказида
патоанатомик аутопсия қилинган, туғма бронх аномалияси ва бир ёки бир нечта қўшилган
патология (юрак нуқсони, ўпка гипоплазияси, диафрагма чоки, септик ҳолатлар ва бошқалар)
аниқланган 15 та янги туғилган чақалоқнинг биотўқима намунаси жалб этилди. Назорат
гуруҳи сифатида фақат бронх аномалияси билан ташхисланган 5 та ҳолат олинди.
Қўлланилган методлар: Гистологик таҳлил: H&E, Masson trichrome, PAS бўйалишлар.
Иммуногистокимёвий таҳлил: TTF-1, CK7, P63, Ki-67, MMP-9, CD34 ва VEGF
маркерлари. Молекуляр таҳлил: RT-PCR ва qPCR орқали NKX2.1, GATA6, SHH ва Notch2
генларининг экспрессия даражалари баҳоланди.
Натижалар
Патоморфологик ўзгаришлар:
Бронх деворидаги гиперплазия, кистоз кенгайишлар, фиброзлашув ва яллиғланиш
манзалари қайд этилди.
Қўшилган
патологияларда
ўпканинг
интерстициал
тўқимасида
васкуляр
ремоделлашув ва атрофик ўзгаришлар кучли намоён бўлди.
Иммуногистокимёвий хулосалар:
TTF-1 ва CK7 маркерлари нормал бронх эпителиясидан фарқли равишда
сегментланган, нотўлиқ ёки сийрак ифодаланган.
Iyul, 2025-Yil
96
Ki-67 билан пролиферация индекси юқори бўлган ҳолатларда бронх девори
гиперплазиясига мос келувчи ҳужайравий фаоллик қайд этилди.
CD34 ва VEGFнинг юқори ифодаланиши микроваскуляр ўсиш ва тўқимавий
адаптация жараёнларини кўрсатди.
Молекуляр-генетик натижалар:
NKX2-1 ва GATA6 генларининг паст экспрессияси бронх морфогенезидаги
бузилишлар билан мувофиқлашди.
SHH ва Notch2 сигнал йўлларининг сусайиши бронх эпителийининг тўлиқ
дифференциацияланмаслигини англатди.
Хулосалар
Қўшилган патология ҳолатларида бронх аномалиялари нафақат тузилиш нуқсонлари,
балки функция жиҳатидан ҳам жиддий етишмовчиликлар билан кечиши мумкин.
Патоморфологик ва иммуногистокимёвий кўрсаткичларнинг ўзгариши бронх
деворининг биологик фаоллигига, ремоделлашув даражасига ва дифференциация ҳолатига
таъсир этувчи асосий мезонлардир. Молекуляр таҳлиллар эса бронхлар ривожланишига
таъсир қилувчи генетик сигналлар фаоллигининг пасайиши билан боғлиқ механизмларни
очиб берди.
Ушбу маълумотлар асосида қўшилган патологиялар билан боғлиқ бронх
аномалияларини эрта диагностика қилиш ва индивидуал ёндашувларни шакллантириш
имкони яратилади.
Фойдаланилган адабиётлар
1.
Kumar V., Abbas A.K., Aster J.C. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease. 10th
Ed. Elsevier, 2020.
2.
Satoskar A., Nadasdy T., Silva F.G. Diagnostic Pathology: Kidney Diseases. Elsevier, 2012.
3.
Park J.S., Lee Y.C. Congenital pulmonary airway malformation: pathology and molecular
mechanisms. Pathol Int. 2020.
4.
Sarnat H.B., Flores-Sarnat L. Embryology of the respiratory tract. Clin Perinatol. 2018.
5.
Zhou X.J., Laszik Z.G., Fundamentals of Renal Pathology. Springer, 2021.
6.
Jain R. et al. Pediatric bronchopulmonary abnormalities: a radiologic-pathologic correlation.
Clin Radiol. 2019.
7.
Sattar A. Pathoma: Fundamentals of Pathology. 4th Ed. 2020.
