55
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
GLOBALIZATSIYA VA DINIY QADRIYATLARNING O‘ZARO TA’SIRI
Sobirov Shohzod
Toshkent Axborot Texnologiyalari Universiteti
Samarqand filiali Kompyuter injiniringgi fakulteti KI-24-04 guruhi talabasi.
Samatov Xurshid
Ilmiy rahbar.
SAMARQAND-2025
https://doi.org/10.5281/zenodo.16787941
Annotatsiya.
Ushbu maqolada globalizatsiya jarayonining diniy qadriyatlarga ta’siri
tahlil qilinadi. Diniy qadriyatlarning zamonaviy dunyoda o‘z o‘rnini saqlab qolish yo‘llari
yoritiladi. Global madaniyat va ommaviy axborot vositalarining yoshlar ongiga ta’siri
muhokama qilinadi. Muallif o‘z shaxsiy pozitsiyasi orqali diniy va dunyoviy bilimlar uyg‘unligini
zarurligini ta’kidlaydi.
Kalit so‘zlar:
Globalizatsiya, din, qadriyat, ommaviy madaniyat, yoshlar, e’tiqod,
ma’naviyat, axloq, islom.
Kirish
Globalizatsiya
—
bu zamonaviy dunyoning eng muhim va ta’sirchan jarayonlaridan biri
bo‘lib, u insoniyat taraqqiyotiga katta turtki berayotganidek, ma’naviy va madaniy qadriyatlar
tizimida ham jiddiy o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda. Dunyodagi mamlakatlar, madaniyatlar,
tillar, e’tiqodlar va qadriyatlar bir
-
biriga tobora yaqinlashib, “yagona axborot makoni”ga
aylanmoqda.
Bu jarayon ko‘plab imkoniyatlarni taqdim etayotgani rost, biroq ayni vaqtda u milliy
o‘zlik, diniy qadriyatlar, an’analar va axloqiy normalarning yemirilishiga olib kelayotgan
holatlar ham talaygina.
Din
—
bu inson hayotining ichki kompassi, uni to‘g‘ri yo‘nalishga boshlovchi ma’naviy
kuchdir. Aynan din vositasidagina jamiyatda adolat, poklik, halollik, hamjihatlik kabi tamoyillar
mustahkamlanadi. Shuning uchun, globallashuv fonida diniy qadriyatlar qanday holatda
qolmoqda? Ular global madaniyat bilan qanday o‘zaro ta’sirda? —
degan savollar o‘z
dolzarbligini hech qachon yo‘qotmaydi. Bugungi kunda yoshlar ongiga kuchli ta’sir
o‘tkazayotgan g‘arbcha ommaviy madaniyat va internet madaniyati diniy qadriyatlar bilan
qanday muvozanatda? Ushbu maqolada ana shu savollarga javob izlaymiz.
Asosiy qism
Globalizatsiya va uning jamiyatdagi roli;
Globalizatsiya bu
—
dunyodagi iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqalarning tobora
kuchayib borishi, texnologiyalar, madaniyat va g‘oyalar almashinuvining jadallashuvidir. Bu
jarayon turli xalq va millatlarning urf-
odatlari, qadriyatlari, diniy e’tiqodlariga ta’sir ko‘rsatmay
qolmaydi. Globalizatsiya texnologik qulayliklar, tezkor axborot almashinuvi, xalqaro
integratsiya kabi ijobiy imkoniyatlarni yaratgani bilan birga, mahalliy qadriyatlarning erib
borishi, ommaviy madaniyatga bo‘ysunish, o‘zligimizdan uzoqlashish, dinsizlik kabi
muammolarni ham keltirib chiqarmoqda.
Diniy qadriyatlar
—
insoniyatning ma’naviy poydevori;
Din inson ruhiyatini, axloqini, xulqini, yashash tarzini shakllantiradi. Islom dinida
halollik, sabr, mehr, vijdon, poklik, adolat, ota-onaga hurmat, bolaga mehr kabi qadriyatlar har
bir musulmon hayotining asosi sanaladi. Ayniqsa, yosh avlod
56
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
tarbiyasida dinning o‘rni beqiyosdir. Din odamni nafaqat ibodatga, balki jamiyatda
foydali bo‘lishga, zulmga qarshi turishga, ezgulikka intilishga chaqiradi.
Globalizatsiyaning diniy qadriyatlarga ijobiy ta’siri;
Globalizatsiya orqali dunyo musulmonlari bir-biri bilan tezroq muloqot qilishmoqda,
Qur’on, hadislar, diniy kitoblar elektron shaklda keng tarqalmoqda. Dunyoviy fanlar bilan bir
qatorda islomiy fanlar ham zamonaviy texnologiyalar orqali o‘rganilmoqda. Masalan, onlayn
darslar, diniy maruzalar, forumlar, YouTube va Telegramdagi islomiy sahifalar diniy
savodxonlikni oshirishda xizmat qilmoqda.
Globalizatsiyaning diniy qadriyatlarga salbiy ta’siri;
Ammo bu jarayonning salbiy tomonlari yanada chuqurroq va xavfliroqdir. Ayniqsa,
yoshlar ongiga salbiy axborotlarning erkin kirib kelishi natijasida:
Dinsizlik (ateizm) kuchaymoqda;
Har xil «gender» mafkuralari (jinsiy betaraflik, transgenderlik) targ‘ib qilinmoqda;
Ahloqsizlik, erkin jinsiy munosabatlar “trend”ga aylantirilmoqda;
Mahalliy urf-odat va diniy qadriyatlar zamonaviylik nomi bilan rad etilmoqda;
Ota-
onaga hurmatsizlik, milliy g‘urur va iftixor hissining pasayishi kuzatilmoqda.
Bugungi globalizatsiya jarayoni jamiyatga ko‘proq salbiy ta’sir o‘tkazmoqda. Aynan
globallashuv tufayli ateistlar ko‘paymoqda, dinsizlik va axloqsizlik targ‘ib qilinmoqda.
Ommaviy madaniyat mahalliy qadriyatlarni yo‘q qilmoqda, yoshlar ongini zaharlamoqda. Har
xil jinsiy orientatsiyalar targ‘iboti, jinso‘zgartirish, plastik operatsiyalar orqali insoniyat o‘z
tabiiy qiyofasidan chekinmoqda
—
bu holatlar islomiy qadriyatlarga mutlaqo ziddir.
Men globalizatsiyada ijobiy tomonlarni ko‘rmayapman. Chunki bu jarayon orqali
jamiyatda dinsizlik, jinsiy buzuqlik, axloqsizlik kuchaymoqda. Insonni bunday
provokatsiyalardan faqat pok vijdon, to‘g‘ri e’tiqod va chuqur bilim asray oladi. Shuning uchun
menimcha, dunyoviy va diniy ilmlarni birgalikda o‘rgatish kerak. Ayniqsa maktablardan
boshlab, bolalarda diniy savodxonlik, ma’naviy immunitet shakllanishi zarur. Shundagina
jamiyat buzg‘unchi g‘oyalarga qarshi turadi.
O‘zbekiston tajribasi;
O‘zbekistonda diniy
-
ma’naviy tarbiya doimo ustuvor bo‘lib kelgan. Ayni paytda ham
diniy qadriyatlar ommaviy madaniyat ta’siridan himoyalanmoqda. Ammo bu yetarli emas. Diniy
va milliy qadriyatlarni yosh avlod ongiga chuqur singdirish
zarur. Chunki ma’naviyatsiz texnologik taraqqiyot jamiyatni halokatga yetaklashi
mumkin.
Xulosa
Globalizatsiya
—
bu zamonaviy dunyoning muqarrar oqimi. Ammo u jamiyatga qanday
ta’sir ko‘rsatishi —
bu bizning unga qanday yondashishimizga bog‘liq. Agar biz diniy, milliy
qadriyatlarimizni rivojlantirmasak, ularni zamonaviy usulda targ‘ib qilmasak, bu qadriyatlar
global oqim ostida yo‘qolib ketishi mumkin.
Din va ma’naviyatni asrash —
bu faqat ibodat emas, balki jamiyatni barqarorlashtirish,
yoshlarni himoya qilish, kelajakni nurafshon qilishdir.
Globalizatsiyaga qarshi emas, lekin uning salbiy oqibatlariga qarshi immunitetli avlod
tarbiyalash
—
bizning eng muhim vazifamizdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat –
yengilmas kuch”. –
Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
57
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7
2.
Qur’oni Karim va uning tarjimalari. –
Toshkent: Hilol Nashr, 2014.
3.
Al-
Qoradoviy Y. “Islom va zamonaviy sivilizatsiya”. –
Toshkent: Movarounnahr, 2007.
4.
Mavlonov A. “Dinshunoslik asoslari.” –
Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi,
2015.
5.
Baxtiyorov S., To‘xtaxujayev S. “Globalizatsiya va ijtimoiy taraqqiyot.” –
Toshkent: Fan,
2016.
6.
Xaitov A. “Yoshlar va global tahdidlar.” –
Toshkent: O‘zbekiston, 2020.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. –
Toshkent: Adolat, 2023.
8.
Tohirov M. “Globallashuv va axloqiy qadriyatlar.” –
Toshkent: Ma’naviyat, 2019.
9.
Tohirov M. “Milliy o‘zlik va diniy qadriyatlar.” –
Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
Internet manbalari:
10.
[www.islom.uz](
11.
[www.globalization101.org](
http://www.globalization101.org
12.
[www.ma’naviyat.uz](http://www.ma’naviyat.uz)
