Sentabr, 2025-Yil
13
QARAQALPAQ TEATR KÓRKEM ÓNERINIŃ PAYDA BOLIWI HÁM
RAWAJLANIWI TEMASIN OQITIWDA INTERAKTIV USILLARDAN PAYDALANIW
Mambedullaeva Ulzada Koshımuratovna
Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik
pedagogikalıq institutı 1-kurs magistrantı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17069185
Annotatsiya.
Bul maqalada Qaraqalpaq teatr kórkem óneri tariyxıy túbirleri hám
rawajlanıw basqıshları analiz etilip, onı oqıtıwda interaktiv usıllardan paydalanıwdıń natiyjeliligi
kórsetilgen. Intellektual hújim, klaster, rol oynaw, insert hám depat sıyaqlı metodlardıń
abzallıqları kórsetip berilgen.
Gilt sózler:
Qaraqalpaq teatr kórkem óneri, tariyx, rawajlanıw, interaktiv usıllar, tálim
natiyjeliligi.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНТЕРАКТИВНЫХ МЕТОДОВ В ПРЕПОДАВАНИИ ТЕМЫ
ВОЗНИКНОВЕНИЯ И РАЗВИТИЯ КАРАКАЛПАКСКОГО ТЕАТРАЛЬНОГО
ИСКУССТВА
Аннотация.
В данной статье рассматриваются исторические корни и этапы
развития каракалпакского театрального искусства, а также эффективность
использования интерактивных методов в процессе его преподавания. Подчёркиваются
преимущества таких методов, как мозговой штурм, кластер, ролевая игра, insert и
дебаты.
Ключевые слова:
Каракалпакское театральное искусство, история, развитие,
интерактивные методы, эффективность обучения.
USE OF INTERACTIVE METHODS IN TEACHING THE TOPIC OF THE
EMERGENCE AND DEVELOPMENT OF KARAKALPAK THEATER ART
Annotation.
This article examines the historical roots and stages of development of
Karakalpak theater art, highlighting the effectiveness of using interactive methods in teaching this
subject. The advantages of methods such as brainstorming, clustering, role play, insert technique,
and debates are discussed.
Keywords
: Karakalpak theater art, history, development, interactive methods, teaching
effectiveness.
Búgingi kúnde bilimlendiriw sistemasında interaktiv usıllardan paydalanıw oqıw
procesiniń nátiyjeliligin arttırıwda áhmietli faktor sıpatında qaralmaqta. Interaktiv usıllar
oqıwshılardı jedel qarım-qatnasqa tartadı, óz betinshe pikirlew hám talqılaw kónlikpelerin
rawajlandıradı hám de oqiw procesin janlı, qızıqlı formada alıp barıwģa imkan jaratadı[1]. Usı
kózqarastan, Qaraqalpaq teatr kórkem óneriniń tariyxı hám rawajlanıwın oqıtıwda interaktiv
usıllardı qollanıw tek ǵana bilimlerdi nátiyjeli jetkeriw emes, al oqıwshılarda milliy mádeniyat
hám kórkem ónerge bolǵan qızıǵıwshılıq hám húrmetti kúsheytiwge de xızmet etedi.[2].
Qaraqalpaq teatr óneriniń payda bolıwı hám tariyxıy tamırları. Qaraqalpaq xalıq kórkem
óneri ásirler dawamında xalıq awızeki dóretiwshiligi, máresim qosıqları, ayaq oyın hám xalıq
oyınlarına súenip rawajlanǵan. Teatr kórkem óneriniń dáslepki formaları xalıq toyları hám diniy
máresimlerde atqarılǵan saxnalıq kórinislerde baqlanadı[3].
Sentabr, 2025-Yil
14
XIX ásir aqiri hám XX ásir baslarında bolsa háweskerlik teatr truppaları qáliplesip, olar
xalıq arasında keń úgit-násiyat alıp bargan. Pervıy professionalnıy teatr na territorii Karakalpakii
bıl sozdan v 1930-x godax, on zalojil fundament nacionalnogo teatralnogo iskusstva posredstvom
postanovki narodnogo tvorchestva[4]. Keyin ala Nókistegi Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq
muzıkalı drama teatrı respublika mádeniyatınıń iri orayına aylandı. Bul teatrda Qaraqalpaq xalıq
dástanları, zamanagóy dramalıq shıǵarmalar jáne jáhán ádebiyatınıń dúrdana pesaları saxnaǵa
qoyıldı [5].
Rawajlanıw basqıshları:
Qaraqalpaq teatr kórkem óneri XX ásir dawamında bir neshe rawajlanıw basqıshların basıp
ótti:
1. Háweskerlik dáwiri (XX ásir baslarında) - xalıq arasında teatr elementleri menen
dóretiwshilik shıǵıwlar;
2. Professional teatrdıń qáliplesiwi (1930-1950-jıllar) - Nókiste teatrdıń shólkemlestiriliwi
hám milliy dramaturgiyanıń rawajlanıwı;
3. Ósiw dáwiri (1960-1980-jillar) - teatr repertuarınıń bayıwı, ataqlı aktyorlar hám
rejissyorlardıń jetilisiwi;
4. Ǵárezsizlik dáwiri (1991-jildan házirgi kúnge shekem) - milliy qádiriyatlardı
sáwlelendiriw, xalıq dástanları tiykarında saxna shıǵarmaların tiklew, jáhán teatr dástúrleri menen
úylestiriw [6].
Oqıtıwda interaktiv usıllardı qollanıw
Qaraqalpaq teatr kórkem óneri temasın oqıtıwda tómendegi interaktiv usıllar nátiyjeli
esaplanadı:
"Aqiliy hújim" - oqıwshılardıń teatr haqqındaǵı bilimlerin jedellestiriw ushin. Máselen:
"Teatr kórkem óneri ne?" sorawi tiykarında pikirler jıynaladi.
"Klaster" (tarmaqlar usılı) - teatr kórkem óneriniń rawajlanıw basqıshların sistemalı
kóriniste beriw ushın.
"Rol oynaw" - kishi toparlar saxna kórinislerin atqarıw arqalı temanı janlı ózlestiredi.
"Insert" texnologiyası - tekstten úyrenilgen jana magliwmatlardı analizlew hám belgilew
ushin [7].
"Debatlar" - teatrdıń milliy mádeniyattaǵı ornı haqqında hár qıylı kózqaraslardı dodalaw
ushın. Interaktiv usıllar járdeminde oqiwshılar úyrenilip atırgan temaģa tek tamashagóy sipatında
emes, al belsendi qatnasıwshı sipatında qatnasadı. Bul bolsa olardıń estetikalıq talǵamın
qáliplestiredi, milliy qádiriyatlarǵa húrmetin arttıradı hám teatr kórkem ónerin ámeliy jaqtan
seziwine járdem beredi [8]. Qaraqalpaq teatr kórkem óneri xalıq mádeniyatınıń áhmietli quram
bólegi bolıp, ol milliy ózlikti ańlawda, ruwxıy tárbiyasında ózin aqlaydı.
Paydanilgan ádebiyatlar
1.
G‘ayipov D. Deontologiya va pedagogik kompetentlik. – Toshkent: Fan, 2020.
2.
Jo‘rayev J. Qoraqalpoq san’ati tarixi. – Nukus: Qoraqalpoq nashriyoti, 2015.
3.
Ажиниязов А. Каракалпакский театр и его истоки. – Нукус: Каракалпакстан, 1998.
4.
Berdimuratov A. O‘zbek va qoraqalpoq teatrining shakllanish jarayoni. – Toshkent:
Ma’naviyat, 2007.
Sentabr, 2025-Yil
15
5.
Nukus davlat musiqali drama teatri arxivi. – Nukus, 2012.
6.
Raxmanova N. Mustaqillik davrida teatr san’ati. – Toshkent: O‘zbekiston, 2016.
7.
Jalolov J. Interfaol metodlar va ularni ta’limda qo‘llash. – Toshkent: Innovatsiya, 2019.
8.
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
