2025
SENTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 9
15
XOTIN-
QIZLAR BANDLIGI VA DAROMADLILIGINI TA’MINLASHDA
“AYOLLAR DAFTARI”NING AHAMIYATINI OSHIRISH
Xudoyqulova Dilnoza To‘lqinovna
O‘zbekiston Respublikasi Bank
-moliya akademiyasi magistranti
hayidmurodovilhom@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.17069301
Annotatsiya.
Mazkur ilmiy ishda xotin-qizlar bandligi va ularning daromadliligini
oshirishda “Ayollar daftari” institutining o‘rni hamda ahamiyati yoritilgan. “Ayollar daftari”
tizimi orqali ijtimoiy himoyaga muhtoj xotin-qizlarni aniqlash, ularning iqtisodiy faolligini
oshirish, mehnat bozorida o‘z o‘rnini topishiga ko‘maklashish hamda barqaror daromad
manbalarini shakllantirish mexanizmlari tahlil qilinadi. Shuningdek, tizim samaradorligini
oshirish yo‘llari sifatida raqamlashtirish jarayonlarini jadallashtirish, hududiy farqlarni
kamaytirish, xususiy sektor bilan sheriklikni kengaytirish va bozor talabiga mos kasb-hunar
kurslarini diversifikatsiya qilish zarurligi ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalari “Ayollar daftari”
tashabbusining nafaqat ijtimoiy, balki iqtisodiy jihatdan ham xotin-qizlar hayot sifatini
yaxshilashga xizmat qilayotganini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar:
Xotin-qizlar bandligi, Ayollar daftari, ijtimoiy himoya, mehnat bozori,
daromad manbalari, raqamlashtirish, hududiy farqlar, xususiy sektor hamkorligi, kasb-hunar
kurslari, iqtisodiy faollik.
INCREASING THE IMPORTANCE OF THE "WOMEN'S NOTEBOOK" IN ENSURING
WOMEN'S EMPLOYMENT AND INCOME
Abstract.
This scientific work highlights the role and importance of the “Women's
Notebook” institute in increasing women's employment and their income. The mechanisms for
identifying women in need of social protection, increasing their economic activity, helping them
find their place in the labor market, and forming stable sources of income through the “Women's
Notebook” system are analyzed. It also emphasizes the need to accelerate digitalization processes,
reduce regional differences, expand partnerships with the private sector, and diversify vocational
courses in line with market demand as ways to increase the efficiency of the system. The results of
the study show that the “Women's Notebook” initiative serves to improve the quality of life of
women not only socially, but also economically.
Keywords:
Women's employment, Women's Notebook, social protection, labor market,
sources of income, digitalization, regional differences, private sector cooperation, vocational
courses, economic activity.
Tahlil va natijalar.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar
jarayonida aholining barcha qatlamlarini, xususan, xotin-
qizlarni qo‘llab
-quvvatlash masalasi
davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylandi. Ayollarning jamiyatdagi mavqeyini
mustahkamlash, ularning ijtimoiy-
siyosiy faolligini oshirish, iqtisodiy mustaqilligini ta’minlash
nafaqat alohida shaxs va oila, balki butun mamlakat taraqqiyoti uchun muhim omil hisoblanadi.
2025
SENTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 9
16
Shu maqsadda ishlab chiqilgan va amaliyotga tatbiq etilgan tashabbuslardan biri bu
–
“Ayollar daftari” tizimidir. Ushbu tizim nafaqat ijtimoiy himoya vositasi, balki iqtisodiy
barqarorlik va farovonlikni oshirishda samarali mexanizm sifatida maydonga chiqmoqda.
“Ayollar daftari”ning mohiyati shundaki, hududlarda ijtimoiy himoyaga muhtoj, band
bo‘lmagan yoki barqaror daromad manbaiga ega bo‘lmagan xotin
-qizlar aniqlanadi va ular haqida
to‘liq ma’lumotlar bazasi shakllantiriladi. Keyinchalik ushbu ayollarga davlat tomonidan
individual yondashuv asosida yordam ko‘rsatilib, ularning bandligini ta’minlash, kasb
-hunar
o‘rganishi, tadbirkorlik faoliyatini boshlashi uchun zarur sharoitlar yaratiladi. Natijada “Ayollar
daftari” o‘zining ijtimoiy vazifasidan tashqari, iqtisodiy rivojlanishning muhim bo‘g‘iniga
aylanmoqda.
Ayollar bandligi masalasi har qanday jamiyatda dolzarb hisoblanadi. Chunki ularning
mehnat bozoridagi ishtiroki nafaqat shaxsiy farovonlikni, balki jamiyatning umumiy iqtisodiy
barqarorligini ham ta’minlaydi. O‘zbekistonda aholining yarmidan ko‘pini ayollar tashkil etishini
hisobga olsak, ularning iqtisodiy faoliyatga keng jalb etilishi yalpi ichki mahsulotning o‘sishida,
ijtimoiy barqarorlik va farovonlikni mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Shu nuqtai nazardan qaraganda, “Ayollar daftari” orqali amalga oshirilayotgan chora
-
tadbirlarni bir nechta ustuvor yo‘nalishlarga ajratish mumkin. Avvalo, bu –
mehnat bozoriga kirish
imkoniyatlarini kengaytirishdir. Ishsiz yoki vaqtinchalik bandligi to‘xtagan xotin
-qizlarni aniqlash
va ularga mos bo‘sh ish o‘rinlarini taklif qilish orqali ularning iqtisodiy faolligi oshirilmoqda.
Shuningdek, kasb-
hunar o‘qitish tizimi ham alohida o‘rin tutadi. “Ayollar daftari”ga
kiritilgan ayollar maxsus kurslarga jalb qilinib, zamonaviy mehnat bozorida talab yuqori bo‘lgan
kasblarni egallash imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Bu jarayon ayniqsa, IT, dizayn va xizmat
ko‘rsatish sohalarida dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab
-quvvatlash ham ushbu tizimning muhim jihatlaridan
biridir. Daftarga kiritilgan xotin-qizlarga imtiyozli kreditlar berilishi, soliq yengilliklari taqdim
etilishi, turli grant dasturlarining joriy etilishi ularning iqtisodiy mustaqilligini oshirishga xizmat
qilmoqda. Bundan tashqari, ijtimoiy infratuzilma bilan bog‘liq yordam mexanizmlari ham mavjud.
Masalan, bolali ayollarga masofadan ishlash yoki uy sharoitida xizmat ko‘rsatish
faoliyatini yo‘lga qo‘yish uchun sharoitlar yaratilmoqda. Bu esa ularning oilaviy vazifalari bilan
iqtisodiy faollikni uyg‘unlashtirishga imkon bermoqda.
“Ayollar daftari”ning iqtisodiy samaralari daromadlilikning oshishida yaqqol namoyon
bo‘lmoqda. Imtiyozli mikrokreditlardan foydalanib, ko‘plab ayollar kichik biznes va oilaviy
tadbirkorlikni yo‘lga qo‘ymoqda. Tikuvchilik, parrandachilik, hunarmandchilik va boshqa xizmat
ko‘rsatish yo‘nalishlarida faoliyat yuritayotgan ayollar nafaqat o‘z daromadini oshirmoqda, balki
qo‘shimcha ish o‘rinlari ham yaratmoqda. Kasb
-hunar kurslarini tamomlagan xotin-qizlar esa
zamonaviy kasblarni egallab, yuqori maoshli ish joylariga ega bo‘lmoqda. Natijada ularning
shaxsiy daromadi oshibgina qolmay, ijtimoiy mavqei ham mustahkamlanmoqda.
Shuni ham alohida ta’kidlash kerakki, ayollarning iqtisodiy mustaqilligi faqat moliyaviy
daromad oshishi bilan cheklanmaydi. Bu jarayon ularning oiladagi mavqeini mustahkamlash,
jamiyatdagi ijtimoiy rolini oshirishga xizmat qiladi. Farovonlik darajasi yuqori bo‘lgan oilalarda
esa qashshoqlik, zo‘ravonlik va ijtimoiy tanglik kabi muammolar kamayadi. Demak, “Ayollar
daftari” nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy barqarorlikka ham ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
2025
SENTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 9
17
Shu bilan birga, tizimning samaradorligini yanada oshirish uchun hal etilishi zarur bo‘lgan
muammolar ham mavjud. Avvalo, ma’lumotlar bazasining muntazam yangilanmasligi tufayli
ayrim hollarda ayollarning haqiqiy ijtimoiy-
iqtisodiy holati to‘liq aks etmay qolmoqda. Qishloq
joylarda esa ayollar bandligi uchun yetarli sharoit yaratilmagan. Ish o‘rinlarining cheklanganligi
va infratuzilmaning rivojlanmaganligi hududiy nomutanosiblikka olib kelmoqda. Bundan tashqari,
moliyaviy savodxonlik pastligi ham jiddiy muammo bo‘lib turibdi. Imtiyozli kredit olgan ayrim
ayollar uni samarali ishlatish bo‘yicha yetarli bilim va ko‘nikmaga ega emas.
Xususiy sektor bilan hamkorlikni kuchaytirish masalasi ham dolzarbdir. Hozirda ayrim
korxonalarda ayollar uchun maxsus ish joylari yetarli emas, mavjud rag‘batlantirish mexanizmlari
esa to‘liq ishlamayapti. Shu bois tizimni takomillashtirish uchun qator strategik choralar ishlab
chiqilishi lozim. Avvalo, “Ayollar daftari”ni to‘liq elektron shaklda yuritish, ma’lumotlarni real
vaqt rejimida yangilab borish zarur. Hududiy farqlarni kamaytirish maqsadida qishloq joylarda
maxsus davlat dasturlarini amalga oshirish, infratuzilmani rivojlantirish muhim ahamiyatga ega.
Shuningdek, soliq imtiyozlari va subsidiyalar orqali xususiy korxonalarni ayollar uchun
yangi ish o‘rinlari yaratishga kengroq jalb etish mumkin. Moliyaviy savodxonlikni oshirish uchun
esa kredit, investitsiya va biznes yuritish bo‘yicha treninglarni kengaytirish talab etiladi. Kasb
-
hunar kurslarini diversifikatsiya qilish ham muhim. Bozor talabiga mos yangi yo‘nalishlarni,
ayniqsa, raqamli iqtisodiyot va IT sohasida joriy etish xotin-
qizlarning zamonaviy kasblarda o‘z
o‘rnini topishiga imkon beradi.
“Ayollar daftari” tizimi O‘zbekistonda xotin
-qizlarning bandligi va daromadliligini
ta’minlashda samarali mexanizm sifatida shakllanmoqda. Bu tashabbus nafaqat ijtimoiy himoya
vositasi, balki iqtisodiy barqarorlikka hissa qo‘shuvchi muhim omildir. Tizimni yanada
mukammallashtirish orqali ayollarning iqtisodiy faolligini oshirish, oilalarning farovonligini
mustahkamlash va jamiyatda gender tengligini rivojlantirishga erishish mumkin.
Xulosa
Xotin-
qizlar bandligi va daromadliligini ta’minlashda “Ayollar daftari” tashabbusi
O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan ijtimoiy
-
iqtisodiy islohotlarning muhim bo‘g‘iniga aylandi.
Ushbu tizim orqali ijtimoiy himoyaga muhtoj ayollar aniqlanib, ularning bandligi, kasbiy
malakasi va iqtisodiy faolligi oshirilmoqda. Natijada, ayollarning barqaror daromad manbalariga
ega bo‘lishi, oilaviy farovonlikni ta’minlash va jamiyatda gender tengligini mustahkamlash
jarayoni tezlashmoqda.
Shu bilan birga, tizimda mavjud ayrim muammolar
–
ma’lumotlar bazasining
yangilanmasligi, hududiy nomutanosiblik, moliyaviy savodxonlik pastligi va xususiy sektor bilan
hamkorlikning yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmagani –
kelgusida yechimini topishi lozim bo‘lgan
vazifalardan hisoblanadi.
Kelajakda “Ayollar daftari”ni yanada samarali mexanizmga aylantirish uchun:
•
raqamlashtirish jarayonlarini jadallashtirish,
•
qishloq joylarda bandlik imkoniyatlarini kengaytirish,
•
xususiy sektor bilan sheriklikni kuchaytirish,
•
moliyaviy savodxonlikni oshirish,
•
kasb-hunar kurslarini bozor talabiga mos diversifikatsiya qilish kabi strategik choralarni
amalga oshirish maqsadga muvofiqdir.
2025
SENTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 9
18
Umuman olganda
, “
Ayollar daftari
”
tizimi nafaqat ijtimoiy himoya mexanizmi, balki
iqtisodiy taraqqiyotning ham muhim tayanchi sifatida shakllanmoqda. Tizimning samarali
faoliyati xotin-qizlarning jamiyatdagi mavqeini yanada yuksaltiradi, oilaviy farovonlikni oshiradi
va mamlakatning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Mirziyoyev, Sh.M. (2021).
Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi
. Toshkent:
O‘zbekiston.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF–
60-son Farmoni (2022).
2022
–
2026-yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida
. Toshkent.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (2021).
“Ayollar daftari”ni yuritish tartibi
to‘g‘risida nizom
. Toshkent.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi (2024).
O‘zbekiston ijtimoiy
-iqtisodiy
ko‘rsatkichlari
. Toshkent.
5.
Jahon banki (2023).
Women, Business and the Law 2023
. Washington, DC: World Bank
Group.
6.
OECD (2022).
Gender Equality and Women’s Empowerment in Emerging Economies
. Paris:
OECD Publishing.
7.
United Nations (2023).
Progress on the Sustainable Development Goals: Gender Equality
Review
. New York: UN.
8.
Asian Development Bank (2021).
Empowering Women through Inclusive Growth in Central
Asia
. Manila: ADB.
9.
G‘afurova, D. (2022). “Ayollar bandligini ta’minlashda davlat dasturlarining o‘rni”.
Iqtisodiyot va ta’lim
, 5(3), 112
–
120.
10.
Abdullayeva, S. (2023). “O‘zbekistonda gender tengligini ta’minlashda ijtimoiy dasturlar
samaradorligi”.
Moliyaviy tahlil jurnali
, 7(2), 65
–
73.
11.
Khodjaeva, N. (2020).
Women’s Economic Empowerment in Uzbekistan: Challenges and
Opportunities
. Tashkent: CERR.
