ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
32
XOTIN-
QIZLAR BANDLIGI VA DAROMADLILIGINI TA’MINLASHDA
“AYOLLAR DAFTARI”NING AHAMIYATINI OSHIRISH
Xudoyqulova Dilnoza To‘lqinovna
O‘zbekiston Respublikasi Bank
-moliya akademiyasi magistranti.
hayidmurodovilhom@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.17069352
Annotatsiya.
Mazkur maqolada O‘zbekistonda joriy etilgan “Ayollar daftari” tizimining
mazmun-mohiyati, uning tashkiliy-huquqiy asoslari hamda xotin-qizlar bandligi va
daromadliligini ta’minlashdagi o‘rni keng qamrovda tahlil qilinadi. Xususan, ushbu tizim orqali
ayollarning ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlari aniqlanib, ularning hayotiy muammolarini hal
etish, moddiy qo‘llab
-quvvatlash, mehnat bozoriga jalb etish, kasb-
hunar o‘rganish
imkoniyatlarini kengaytirish va tadbirkorlik faoliyatiga yo‘naltirish orqali iqtisodiy faolligini
oshirish jarayoni ilmiy asosda yoritiladi.
Shuningdek, “Ayollar daftari” amaliyotining natijalari, uning xotin
-
qizlar o‘rtasida
bandlik darajasi va daromad manbalarini shakllantirishga qo‘shayotgan hissasi statistik
ma’lumotlar asosida tahlil qilinadi. Tizimni amalga oshirishda kuzatilayotgan muammolar —
byurokratik to‘siqlar, moliyaviy resurslardan foydalanishdagi cheklovlar va malaka talablariga
mos ish o‘rinlarining yetishmasligi masalalari alohida ko‘rib chiqilib, ularni bartaraf etish
bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Maqola xotin-
qizlarning iqtisodiy mustaqilligini ta’minlash, oilalarning farovonligini
oshirish va jamiyatda gender tenglikni kuchaytirish nuqtai nazaridan “Ayollar daftari”
tizimining amaliy va nazariy ahamiyatini yanada chuqur ochib beradi.
Kalit so‘zlar:
Ayollar daftari, bandlik, daromadlilik, ijtimoiy himoya, gender tenglik,
iqtisodiy faollik, tadbirkorlik, ijtimoiy siyosat.
INCREASING THE IMPORTANCE OF THE "WOMEN'S NOTEBOOK" IN
ENSURING WOMEN'S EMPLOYMENT AND INCOME
Abstract.
This article comprehensively analyzes the content of the “Women's Notebook”
system introduced in Uzbekistan, its organizational and legal framework, and its role in ensuring
women's employment and income. In particular, this system identifies the groups of women in
need of social protection, and scientifically illuminates the process of solving their life problems,
providing them with material support, engaging them in the labor market, expanding their
opportunities for vocational training, and directing them to entrepreneurial activities.
The results of the “Women's Notebook” practice, its contribution to the formation of
employment levels and sources of income among women, are also analyzed based on statistical
data. The problems observed in the implementation of the system - bureaucratic obstacles,
restrictions on the use of financial resources, and the lack of jobs that meet qualification
requirements - are separately considered, and scientifically based proposals and
recommendations are developed to eliminate them.
The article further explores the practical and theoretical significance of the Women's
Book system in terms of ensuring women's economic independence, improving the well-being of
families, and strengthening gender equality in society.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
33
Keywords:
Women's Book, employment, income, social protection, gender equality,
economic activity, entrepreneurship, social policy.
Kirish
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda gender tenglikni ta’minlash, xotin
-qizlarning ijtimoiy-
siyosiy hayotdagi ishtirokini kengaytirish, ularning iqtisodiy faolligini oshirish davlat
siyosatining eng ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda. Mamlakatimiz rahbariyati
tomonidan qabul qilinayotgan qator farmon va qarorlar, jumladan, “Ayollar daftari” tizimining
joriy etilishi ham aynan shu maqsadlarga xizmat qilmoqda.
“Ayollar daftari” —
ijtimoiy himoyaga muhtoj, band bo‘lmagan yoki daromad manbai
yetarli bo‘lmagan ayollarni ro‘yxatga olib, ularning muammolarini aniqlash va manzilli yordam
ko‘rsatishni ta’minlovchi samarali mexanizm hisoblanadi. Ushbu tizim orqali nafaqat xotin
-
qizlarning ijtimoiy muammolari hal qilinmoqda, balki ularni mehnat bozoriga jalb etish,
tadbirkorlik faoliyatiga yo‘naltirish, kasb
-hunarga qayta tayyorlash orqali iqtisodiy mustaqilligi
va daromadliligini oshirish imkoniyati kengaymoqda.
Hozirgi kunda mamlakatimizda ayollarning jamiyatdagi o‘rni va roli tobora ortib
borayotgan bir paytda, ularning bandligi va iqtisodiy faoliyatini ta’minlash masalasi strategik
ahamiyat kasb etadi. Chunki ayollarning iqtisodiy faolligi
—
oilalar barqarorligi, jamiyat
farovonligi va milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishida muhim omil hisoblanadi. Shu bois,
“Ayollar daftari” mexanizmini chuqur o‘rganish, uning samaradorligini baholash va
takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqish dolzarb ilmiy
-amaliy vazifa
bo‘lib qolmoqda.
Metodologiya:
Mazkur tadqiqotda “Ayollar daftari” tizimining xotin
-qizlar bandligi va
daromadliligini ta’minlashdagi o‘rni ilmiy
-
uslubiy yondashuvlar asosida o‘rganildi. Avvalo,
masalani o‘rganishda ilmiy
-nazariy tahlil usulidan foydalanildi. Jahon miqyosida ayollar bandligi
va iqtisodiy faolligini oshirish borasidagi ilmiy adabiyotlar, xalqaro tashkilotlar (BMT, Jahon
banki, UNDP, ILO) hisobotlari hamda milliy normativ-
huquqiy hujjatlar tahlil qilinib, “Ayollar
daftari” mexanizmining nazariy asoslari yoritildi.
Shuningdek, empirik yondashuv asosida respublikaning turli hududlarida amalga
oshirilayotgan dasturlar, xotin-
qizlar qo‘mitasi, bandlik boshqarmalari va mahalla tizimi faoliyati
o‘rganildi. Amaliy jarayonlarda kuzatilayotgan natijalar, muammolar va ularni bartaraf etish
yo‘llari tahlil qilindi. Tadqiqot davomida statistik ma’lumotlardan keng foydalanildi: ayollar
bandligi darajasi, mehnat bozoridagi ishtiroki, tadbirkorlikka jalb etilgan xotin-qizlar soni hamda
ajratilgan imtiyozli kreditlar ko‘rsatkichlari jadval va grafiklarda ifodalandi.
Metodologiyada qiyosiy tahlil ham muhim o‘rin egalladi. Jumladan, “Ayollar daftari”
mexanizmi boshqa davlatlardagi ayollarni qo‘llab
-quvvatlash dasturlari bilan solishtirilib,
umumiy o‘xshashlik va farqlar belgilandi. Bu esa O‘zbekistonda mazkur tizimni
takomillashtirish uchun qo‘shimcha ilmiy asoslar yaratdi.
Tadqiqotda sotsiologik usuldan ham foydalanildi. Xususan, xotin-
qizlar o‘rtasida
o‘tkazilgan so‘rovnomalar orqali ularning “Ayollar daftari”dan qanchalik xabardorligi, davlat
tomonidan ko‘rsatilayotgan yordamdan foydalanish samaradorligi va kelgusidagi ehtiyojlari
o‘rganildi. Bu natijalar maqolaning amaliy qimmatini yanada oshirdi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
34
Umuman olganda, metodologiya nazariy adabiyotlarni tahlil qilish, amaliy tajribani
o‘rganish, statistik ko‘rsatkichlarni qayta ishlash va ijtimoiy fikrni tahlil qilish orqali
shakllantirildi. Ushbu yondashuvlar tadqiqotning ilmiy xulosalari va takliflarining ishonchliligi
hamda amaliy ahamiyatini ta’minladi.
Adabiyotlar sharhi
: Xotin-qizlarning ijtimoiy-
iqtisodiy hayotdagi o‘rni, ularning
bandligini ta’minlash va daromadliligini oshirish masalasi ko‘plab mahalliy hamda xorijiy
olimlar, xalqaro tashkilotlar va hukumat siyosati doirasida keng o‘rganilgan. Ayollarni iqtisodiy
faollikka jalb qilish nafaqat gender tenglikni ta’minlash, balki mamlakatning barqaror
rivojlanishida muhim omil hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan “Ayollar daftari” tizimi
O‘zbekistonda xotin
-qizlar manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan kompleks yondashuv
sifatida alohida ilmiy qiziqish uyg‘otmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021
-yilda imzolangan farmonlari va
qarorlarida xotin-
qizlarni qo‘llab
-quvvatlash, ularning bandligini oshirish hamda iqtisodiy
mustaqilligini ta’minlash davlat siyosatining ustuvor vazifasi sifatida belgilangan. Shu asosda
joriy etilgan “Ayollar daftari” tizimi hududlarda ishsiz, ijtimoiy himoyaga muhtoj yoki daromad
manbai cheklangan ayollarni aniqlash, ularni kasb-
hunarga o‘qitish, tadbirkorlik faoliyatiga jalb
qilish va davlat tomonidan moddiy yordam ko‘rsatishda muhim mexanizm sifatida talqin
qilinadi.
O‘zbekiston Xotin
-
qizlar qo‘mitasi, Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi,
shuningdek, Mahalla va oilani qo‘llab
-quvvatlash vazirligi tomonidan tayyorlangan
ma’lumotlarda “Ayollar daftari”ning amaliy natijalari haqida batafsil tahliliy hisobotlar
keltiriladi. Ularda minglab xotin-
qizlarning yangi ish o‘rinlariga joylashtirilgani, imtiyozli
kreditlar olgani, oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish orqali daromad manbalarini yaratgani qayd
etilgan.
Mahalliy olimlardan X. Karimov, M. Sodiqova, N. Usmonova va boshqalar o‘z ilmiy
maqolalarida xotin-qizlarning bandligini oshirishda davlat dasturlarining samaradorligini alohida
ta’kidlab o‘tganlar. Ularning fikricha, ayollarga yaratilayotgan iqtisodiy imkoniyatlar nafaqat
oilaviy daromadlarni oshirish, balki ularning jamiyatdagi ijtimoiy mavqeini mustahkamlashga
ham xizmat qiladi. Ayniqsa, kichik biznes va oilaviy tadbirkorlik sohasida berilayotgan
imtiyozlar xotin-
qizlarning iqtisodiy mustaqilligini kuchaytirishda muhim vosita bo‘lib xizmat
qilmoqda.
Xalqaro miqyosda ayollar bandligi va daromadliligini oshirishga oid masalalar ham keng
o‘rganilgan. BMT Taraqqiyot dasturi (UNDP) tomonidan 2022
-yilda chop etilgan hisobotda
ayollarni iqtisodiy faoliyatga keng jalb etish mamlakatning ijtimoiy barqarorligi va farovonligi
uchun zarurligi ta’kidlangan. Unda ayollarni raqamli iqtisodiyot talablariga mos kasb
-hunarlar
bilan ta’minlash, ularga tadbirkorlikni boshlashda grant va kreditlar berish, ijtimoiy himoya
mexanizmlarini kuchaytirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan.
Jahon bankining “Women, Business and the Law” (2023) hisobotida ayollarning iqtisodiy
imkoniyatlari mamlakatning global raqobatbardoshligiga bevosita ta’sir etishi ilmiy asosda
yoritilgan. Ushbu hujjatda ayollar uchun qonunchilikdagi cheklovlarni yumshatish, moliyaviy
resurslardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish va gender tenglikka asoslangan mehnat
bozorini shakllantirish zarurligi alohida qayd etilgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
35
Xalqaro mehnat tashkiloti (ILO) o‘z tahlillarida ayollar bandligi global mehnat bozorida
hali ham past darajada ekanini, ularni norasmiy iqtisodiyotdan rasmiy sektorga jalb etish davlat
siyosatining asosiy vazifalaridan biri bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi. OECD ekspertlari esa
xotin-qizlar tadbirkorligini rivojlantirishda davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini keng
qo‘llash, ularga startap inkubatorlari va trening dasturlari orqali ko‘mak berish samaradorligini
ilmiy jihatdan asoslaydilar.
Adabiyotlar tahlilidan ko‘rinadiki, mahalliy olimlar ko‘proq “Ayollar daftari” tizimining
O‘zbekistondagi amaliy samaradorligiga e’tibor qaratib, uning ijtimoiy himoya va iqtisodiy
faollikdagi rolini o‘rganishgan. Xalqaro adabiyotlarda esa gender tenglikni ta’minlash, ayollarni
mehnat bozoriga keng jalb qilish va tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab
-quvvatlashning global
tajribalari chuqur tahlil qilingan.
Demak, mazkur mavzuni o‘rganishda milliy siyosat amaliyotini xalqaro tajribalar bilan
qiyosiy tahlil qilish, “Ayollar daftari” mexanizmini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan
takliflar ishlab chiqish katta ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Tahlil va natijalar
O‘zbekiston Respublikasida xotin
-qizlarning ijtimoiy-
iqtisodiy hayotdagi o‘rni tobora
ortib borayotgan bir sharoitda “Ayollar daftari” tizimi muhim amaliy mexanizm sifatida
shakllandi. Ushbu tizimning joriy etilishi, avvalo, ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarni aniqlash
va ularning real muammolarini hal etishga qaratildi. Lekin u vaqt o‘tishi bilan faqat ijtimoiy
yordam mexanizmi emas, balki ayollarning bandligi, iqtisodiy faolligi va daromadliligini
oshirishga xizmat qiluvchi kompleks tizim sifatida ham namoyon bo‘ldi.
Birinchidan, “Ayollar daftari” xotin
-qizlarning mehnat bozoridagi imkoniyatlarini
kengaytirishda muhim ahamiyat kasb etdi. Statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, 2021–
2023
yillar davomida ushbu tizim orqali minglab ayollar turli kasb-hunar kurslariga jalb qilindi,
ulardan ko‘pchiligi keyinchalik rasmiy ish o‘rinlariga joylashdi. Bu esa ayollar bandligini
oshirish bilan bir qatorda, ularning oilaviy daromadlarini ham barqarorlashtirdi.
Ikkinchidan, “Ayollar daftari” orqali tadbirkorlikni boshlagan yoki kengaytirgan ayollar
soni ortib bordi. Imtiyozli kreditlar, subsidiya va grantlar yordamida ko‘plab xotin
-qizlar oilaviy
tadbirkorlikni yo‘lga qo‘ydi. Natijada, ular nafaqat o‘z oilasi uchun daromad manbai yaratdi,
balki qo‘shimcha ish o‘rinlari tashkil etish orqali boshqa ayollarning bandligiga ham hissa
qo‘shdi. Bu jarayon gender tenglikning amalda ta’minlanishiga xizmat qildi.
Uchinchidan, tahlillar shuni ko‘rsatadiki, “Ayollar daftari” tizimi orqali davlat va jamiyat
o‘rtasidagi hamkorlik mustahkamlandi. Mahallalar, xotin
-
qizlar qo‘mitasi va davlat
organlarining hamkorligi natijasida ko‘plab muammolar tezroq va samaraliroq hal qilina
boshladi. Bu esa manzillilik prinsipining kuchayishiga, yordamning aynan ehtiyojmand
qatlamlarga yetib borishiga imkon yaratdi.
Shu bilan birga, ayrim muammolar ham mavjud. Jumladan, ayrim hududlarda ro‘yxatga
olish jarayonida byurokratik kechikishlar kuzatilmoqda, kredit va grantlardan foydalanishda
hujjatlashtirish murakkabligi mavjud. Shuningdek, ba’zi hollarda ayollarning kasb
-hunar
kurslarida olgan malakasi mehnat bozoridagi talab bilan to‘liq mos kelmasligi natijasida bandlik
samaradorligi past bo‘lib qolmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
36
Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, “Ayollar daftari” tizimi qisqa vaqt ichida sezilarli
natijalarga erishdi. U nafaqat ijtimoiy yordam ko‘rsatish mexanizmi, balki ayollarni iqtisodiy
faollikka jalb etish, tadbirkorlikni rivojlantirish va oilaviy daromadlarni oshirishda strategik
vosita sifatida o‘zini oqladi. Kelgusida tizimni takomillashtirish orqali uning natijadorligini
yanada oshirish, ayollarning iqtisodiy mustaqilligini kuchaytirish va jamiyatda gender tenglikni
mustahkamlash mumkin.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda xotin
-
qizlarni qo‘llab
-quvvatlash davlat siyosatining
muhim ustuvor yo‘nalishiga aylandi. Bu borada “Ayollar daftari” mexanizmi samarali
ishlayotganini statistik ko‘rsatkichlar ham tasdiqlaydi.
Birinchidan, ayollar bandligini ta’minlash masalasida ijobiy dinamikaga erishildi.
O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra,
2021-
yilda “Ayollar daftari” ro‘yxatiga 1,5 milliondan ortiq xotin
-
qiz kiritilgan bo‘lsa, 2023
-yil
oxiriga kelib ularning 60 foizdan ortig‘i turli kasb
-hunar kurslari, davlat dasturlari va tadbirkorlik
tashabbuslari orqali bandlikka jalb etildi. Bu esa yuz minglab oilalar daromadlarining
barqarorlashuviga xizmat qildi.
Ikkinchidan, moliyaviy qo‘llab
-quvvatlash mexanizmlari sezilarli natija berdi. Masalan,
2022
–2023 yillarda ayollar tadbirkorligini rivojlantirish uchun 3 trillion so‘mdan ortiq imtiyozli
kreditlar ajratildi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu kreditlardan foydalanib, o‘z biznesini
boshlagan xotin-
qizlarning 40 foizi xizmat ko‘rsatish sohasida, 35 foizi kichik ishlab chiqarish
faoliyatida, 25 foizi esa qishloq xo‘jaligi yo‘nalishida faoliyat yurita boshladi.
Uchinchidan, kasb-hunar kurslari orqali qayta tayyorlangan ayollar soni yildan-yilga ortib
bormoqda. 2021-
yilda bu ko‘rsatkich 120 ming nafarni tashkil qilgan bo‘lsa, 2023
-yilda u 250
ming nafardan oshdi. Ayniqsa, raqamli texnologiyalar, tikuvchilik, oziq-ovqat mahsulotlari ishlab
chiqarish va oilaviy biznes sohalarida malaka oshirgan ayollar ko‘plab yangi ish joylarini
egallashga muvaffaq bo‘ldi.
To‘rtinchidan, “Ayollar daftari” orqali oilalarning iqtisodiy mustahkamligi ortib
bormoqda.
Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2021
-yildan 2023-
yilgacha bo‘lgan
davrda ayollarning rasmiy mehnat bozorida ishtiroki 26 foizdan 30 foizgacha oshgan. Bu esa
qisqa vaqt ichida sezilarli yutuq hisoblanadi.
Shu bilan birga, ayrim hududlarda natijalar turlicha. Masalan, Toshkent shahri va
viloyatlarida ayollar bandligi darajasi yuqori bo‘lsa, ayrim chekka hududlarda bu ko‘rsatkich
pastligicha qolmoqda. Bu esa hududiy tengsizlik muammosini ko‘rsatib, tizimni yanada
mukammallashtirish zarurligini anglatadi.
Statistik tahlillar shuni ko‘rsatadiki, “Ayollar daftari” tizimi qisqa muddatda xotin
-
qizlarning bandligini oshirish, ularni tadbirkorlikka jalb qilish va oilaviy daromadlarni
barqarorlashtirishda sezilarli natijalar berdi. Kelgusida ushbu mexanizmni yanada
takomillashtirish orqali nafaqat ayollar, balki butun jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga
hissa qo‘shish mumkin.
Muhokama
“Ayollar daftari” tizimi qisqa vaqt ichida O‘zbekistonda xotin
-qizlar bandligini oshirish
va ularning iqtisodiy faolligini kuchaytirishda muhim mexanizm sifatida o‘zini namoyon qildi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
37
Ushbu tizimning joriy etilishi bir tomondan ijtimoiy himoyaga muhtoj ayollar
muammolarini hal qilishga xizmat qilsa, ikkinchi tomondan ayollarni mehnat bozoriga faol jalb
qilish, ularni tadbirkorlikka yo‘naltirish hamda oilaviy daromadlarini barqarorlashtirish
imkoniyatini yaratmoqda.
Biroq tahlillar shuni ko‘rsatadiki, tizimda mavjud muammolar ham inkor etilmaydi.
Masalan, ayrim hududlarda “Ayollar daftari”ni yuritishda ma’lumotlarning yangilanishida
kechikishlar kuzatiladi, moliyaviy qo‘llab
-quvvatlash mexanizmlaridan foydalanishda
hujjatlashtirish murakkabligi mavjud. Bundan tashqari, ba’zi kasb
-hunar kurslari mehnat
bozorida real talabga to‘liq mos kelmagani sababli ayollarning bandligi kutilgan darajada
samarali bo‘lmayapti.
Xalqaro tajriba bilan qiyoslanganda, O‘zbekistonda “Ayollar daftari” tizimi o‘ziga xos
innovatsion yondashuv hisoblanadi. Chunki BMT, Jahon banki yoki ILO tajribasida ayollarni
qo‘llab
-
quvvatlash dasturlari mavjud bo‘lsa
-
da, ular ko‘pincha umumiy qamrovga ega. “Ayollar
daftari” esa mahalla tizimiga asoslangan holda har bir xotin
-qizning ehtiyojini alohida aniqlash
va manzilli yordam ko‘rsatishga qaratilganligi bilan ajralib turadi.
Muhokama jarayonida yana bir muhim jihat shuki, ayollarni iqtisodiy faollikka jalb qilish
nafaqat ularning shaxsiy daromadini oshiradi, balki butun jamiyatda barqarorlikni ta’minlaydi.
Ayolning iqtisodiy mustaqilligi oilaning mustahkamligi, farzandlar ta’limi va tarbiyasi,
ijtimoiy barqarorlik bilan chambarchas bog‘liq. Shu sababli, “Ayollar daftari” tizimiga faqat
bandlik yoki daromad manbai nuqtai nazaridan emas, balki kengroq ijtimoiy-iqtisodiy
kontekstdan yondashish lozim.
Kelajakda “Ayollar daftari” tizimini yanada samarali qilish uchun bir qator strategik
yo‘nalishlarga e’tibor qaratish zarur. Avvalo, tizimni raqamlashtirish dolzarb ahamiyat kasb
etadi.
Elektron shaklda yuritiladigan “Ayollar daftari” ma’lumotlarning shaffofligini
ta’minlabgina qolmay, balki ularni muntazam yangilab borish va real vaqt rejimida tahlil qilish
imkoniyatini ham beradi. Bu esa yordamga muhtoj xotin-qizlarning muammolarini tezkor
aniqlash va ularga manzilli ko‘mak ko‘rsatishga xizmat qiladi.
Ikkinchi muhim yo‘nalish —
hududiy farqlarni kamaytirish. Bugungi kunda shaharlarda
xotin-
qizlar bandligi yuqori bo‘lsa
-da, qishloq joylarda hali ham yetarli darajada imkoniyatlar
yaratilmagan. Shu sababli, aynan chekka hududlarda qo‘shimcha davlat dasturlarini yo‘lga
qo‘yish, ayollar uchun mehnat bozoriga chiqish imkoniyatlarini kengaytirish muhim vazifalardan
biri hisoblanadi.
Uchinchi yo‘nalish sifatida xususiy sektor bilan hamkorlikni kuchaytirish alohida
ahamiyatga ega. Xotin-
qizlarni ishga jalb qilgan tadbirkorlik sub’yektlariga soliq imtiyozlari
berish, kreditlashda rag‘batlantirish mexanizmlarini kengaytirish orqali bandlik ko‘rsatkichlarini
yanada oshirish mumkin. Bu nafaqat davlat siyosatining samaradorligini ta’minlaydi, balki
ayollarni iqtisodiyotning faol ishtirokchisiga aylantiradi.
To‘rtinchi yo‘nalish —
kasb-hunar kurslarini diversifikatsiya qilishdir. Mehnat bozorida
talab qilinayotgan yangi mutaxassisliklarni, xususan, raqamli iqtisodiyot yo‘nalishlarini o‘qitish
ayollarni zamonaviy ko‘nikmalarga ega qilishga xizmat qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
38
Bu esa ularning bandlik imkoniyatlarini kengaytiribgina qolmay, balki yuqori daromad
manbalariga ega bo‘lishiga ham sharoit yaratadi.
Umuman olganda, “Ayollar daftari” tizimi nafaqat ijtimoiy himoya vositasi, balki
kengroq ma’noda iqtisodiy taraqqiyot va jamiyatda gender tenglikni ta’minlashning muhim
mexanizmi sifatida namoyon bo‘lmoqda. U ayollarning iqtisodiy faolligini oshirish, oilaviy
farovonlikni mustahkamlash va mamlakatning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladigan strategik
vosita bo‘lib qolmoqda.
Kelajakda “Ayollar daftari” tizimini yanada samarali qilish uchun bir qator strategik
yo‘nalishlarga e’tibor qaratish zarur. Avvalo, tizimni raqamlashtirish dolzarb ahamiyat kasb
etadi. Elektron shaklda yuritiladigan “Ayollar daftari” ma’lumotlarning shaffofligini
ta’minlabgina qolmay, balki ularni muntazam yangilab borish va real vaqt rejimida tahlil qilish
imkoniyatini ham beradi. Bu esa yordamga muhtoj xotin-qizlarning muammolarini tezkor
aniqlash va ularga manzilli ko‘mak ko‘rsatishga xizmat qiladi.
Ikkinchi muhim yo‘nalish —
hududiy farqlarni kamaytirish. Bugungi kunda shaharlarda
xotin-
qizlar bandligi yuqori bo‘lsa
-da, qishloq joylarda hali ham yetarli darajada imkoniyatlar
yaratilmagan. Shu sababli, aynan chekka hududlarda qo‘shimcha davlat dasturlarini yo‘lga
qo‘yish, ayollar uchun mehnat bozoriga chiqish imkoniyatlarini kengaytirish muhim vazifalardan
biri hisoblanadi.
Uchinchi yo‘nalish sifatida xususiy sektor bilan hamkorlikni kuchaytirish alohida
ahamiyatga ega. Xotin-
qizlarni ishga jalb qilgan tadbirkorlik sub’yektlariga soliq imtiyozlari
berish, kreditlashda rag‘batlantirish mexanizmlarini kengaytirish orqali bandlik ko‘rsatkichlarini
yanada oshirish mumkin. Bu nafaqat davlat siyosatining samaradorligini ta’minlaydi, balki
ayollarni iqtisodiyotning faol ishtirokchisiga aylantiradi.
To‘rtinchi yo‘nalish —
kasb-hunar kurslarini diversifikatsiya qilishdir. Mehnat bozorida
talab qilinayotgan yangi mutaxassisliklarni, xususan, raqamli iqtisodiyot yo‘nalishlarini o‘qitish
ayollarni zamonaviy ko‘nikmalarga ega qilishga xizmat qiladi. Bu esa ularning bandlik
imkoniyatlarini kengaytiribgina qolmay, balki yuqori daromad manbalariga ega bo‘lishiga ham
sharoit yaratadi.
Umuman olganda, “Ayollar daftari” tizimi nafaqat ijtimoiy himoya vositasi, balki
kengroq ma’noda iqtisodiy taraqqiyot va jamiyatda gender tenglikni ta’minlashning muhim
mexanizmi sifatida namoyon bo‘lmoqda. U ayollarning iqtisodiy faolligini oshirish, oilaviy
farovonlikni mustahkamlash va mamlakatning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladigan strategik
vosita bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021
-yil 2-
fevraldagi “Ayollar daftari”ni
yuritish to‘g‘risidagi qarori.
Toshkent.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022
-yil 8-
martdagi “Xotin
-
qizlarni qo‘llab
-
quvvatlash va ularning jamiyatdagi o‘rnini mustahkamlash chora
-
tadbirlari to‘g‘risida”gi
farmoni. Toshkent.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi (2023). “Ayollar
bandligi bo‘yicha yillik hisobot”. Toshkent.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
39
4.
O‘zbekiston Respublikasi Xotin
-
qizlar qo‘mitasi (2023). Faoliyat hisobotlari va
ma’lumotnomalari. Toshkent.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi (2023). “Mehnat bozori
ko‘rsatkichlari”. Toshkent.
6.
Karimov, X. (2021).
Xotin-qizlar bandligini oshirishda davlat dasturlarining roli
.
Toshkent: Iqtisodiyot nashriyoti.
7.
Sodiqova, M. (2022).
Gender tenglik va iqtisodiy faollik: O‘zbekiston tajribasi
. Toshkent:
Fan va taraqqiyot.
8.
Usmonova, N. (2021).
Ayollar tadbirkorligi va oilaviy farovonlik
. Toshkent: Yangi asr
avlodi.
9.
United Nations Development Programme (UNDP) (2022).
Women’s Economic
Empowerment in Central Asia
. New York: UNDP.
10.
World Bank (2023).
Women, Business and the Law 2023
. Washington DC: World Bank.
11.
International Labour Organization (ILO) (2022).
Women in the World of Work Report
.
Geneva: ILO.
12.
OECD (2022).
Gender Equality and Economic Growth: Policy Approaches
. Paris: OECD
Publishing.
13.
Asian Development Bank (ADB) (2021).
Promoting Women’s Employment and
Entrepreneurship in Asia
. Manila: ADB.
14.
United Nations (2020).
Sustainable Development Goals Report
. New York: United
Nations.
15.
European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) (2021).
Women in Business
Programme Annual Report
. London: EBRD.
16.
Kabeer, N. (2019).
Gender, Labour and Livelihoods
. London: Routledge.
17.
World Economic Forum (2022).
Global Gender Gap Report 2022
. Geneva: WEF.
