Sentabr, 2025-Yil
88
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TA’LIM LOYIHALARINI BOSHQARISHDA
BARQAROR MOLIYALASHTIRISHNING O’RNI:
YASHIL IQTISODIYOT TAMOYILLARI ASOSIDA YONDASHUV
Azizboyeva Charos Mamayusup qizi
O’zbekiston Respublikasi Bank-moliya
akademiyasi Loyiha boshqaruvi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17114033
Bugungi kunda O‘zbekistonda ta’lim tizimining barqaror rivojlanishini ta’minlashda yangi
moliyaviy yondashuvlar, xususan, yashil iqtisodiyot asosidagi barqaror moliyalashtirish
mexanizmlari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. “O‘zbekiston 2030” strategiyasida belgilangan
vazifalarga ko‘ra, ta’lim sohasida ham ekologik va iqtisodiy samaradorlikni uyg‘unlashtirish talab
etilmoqda.
Barqaror moliyalashtirish
– bu ta’lim loyihalarining uzoq muddatli va doimiy
rivojlanishini ta’minlaydigan moliyaviy manba tizimi bo‘lib, davlat, xalqaro tashkilotlar, xususiy
sektor va grantlar orqali ta’minlanadi. Barqaror moliyalashtirishni ta’minlash orqali oliy ta’lim
muassasalari qayta tiklanuvchi energiya, chiqindilarni boshqarish, ekologik toza texnologiyalar
singari sohalarda amaliy loyihalarni ishga tushirishi mumkin. Bu esa nafaqat o‘quv jarayonini
zamonaviylashtiradi, balki talabalarda yashil iqtisodiyotga oid chuqur tushuncha va amaliy
ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qiladi. OECD va boshqa xalqaro tashkilotlar ham ta’limda
iqlim va barqarorlik mavzularini kengaytirishni tavsiya etadi. Masalan, UNESCO va OECD
hisobotlarida 2030-yilgacha maktab va oliy ta’limda iqlim ta’limini majburiy qilish, jamiyatda
atrof-muhit bo‘yicha ongni oshirish zarurligi tilga olinadi. Bu tashabbuslar mamlakat va
universitet darajasida siyosatlarni yangilab, o‘quv dasturlarini muvofiqlashtirishga yordam beradi.
Jahon banki tomonidan ilgari surilgan “Oliy taʼlimni modernizatsiya qilish” loyihasi oliy
taʼlim sifatini oshirish hamda uni mehnat bozori talablariga muvofiqlashtirishga xizmat qiladi.
Ushbu tashabbus doirasida tanlov asosida saralangan oliy taʼlim muassasalariga (OTM)
yo‘naltirilgan innovatsion tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash uchun Akademik innovatsiyalar
jamg‘armasi (AIF) tashkil etilgan. Mazkur dastur ilgari Chernogoriya va Vetnam kabi
mamlakatlarda muvaffaqiyatli sinovdan o‘tkazilgan tajribalar asosida ishlab chiqilgan bo‘lib,
raqobatbardosh grantlar orqali oliy ta’limda sifat, inklyuzivlik va ahamiyatni oshirishga
ko‘maklashgan.
2019-yilda AIF tomonidan 4 million AQSh dollari miqdorida dastlabki grantlar ikki asosiy
yo‘nalishda ajratildi: (a) universitetlar va sanoat o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish, (b) ta’lim va
pedagogik yondashuvlarni takomillashtirish. Ikki yil o‘tgach, OTMlar xorijiy va mahalliy
tashkilotlar bilan hamkorlikda zamonaviy dasturlarni ishlab chiqdi, ko‘nikmalarni rivojlantirish
imkoniyatlarini kengaytirdi hamda yangi tadqiqot loyihalarini amalga oshirdi. Ayrim OTMlar
zamonaviy texnologiyalarni ishlab chiqib sanoatga joriy qilgan bo‘lsa, boshqalari talabalarga
amaliy bilim berish uchun xususiy korxonalar bilan hamkorlikda filiallar tashkil etdi.
Guliston davlat universiteti tomonidan olib borilayotgan loyiha agrosanoat sohasi uchun
muhim ahamiyat kasb etib, ilm-fan, ta’lim va ishlab chiqarishni birlashtiruvchi yangi yondashuvga
asoslangan. Loyiha doirasida tuproq, suv va o‘simliklar bo‘yicha murakkab tahlillar o‘tkazuvchi
Eksperimental biologiya laboratoriyasi tashkil etildi.
Sentabr, 2025-Yil
89
Shuningdek, xususiy sektor ehtiyojlarini hisobga olgan holda sifat sertifikatlari orqali
mahsulot eksporti imkoniyatlari ko‘zda tutilgan va bir qator fermer xo‘jaliklari bilan hamkorlik
aloqalari yo‘lga qo‘yilgan.
Shuningdek, AIF grantlari xalqaro hamkorlik va zamonaviy texnologiyalar asosida yangi
o‘quv dasturlarini yaratishni ham rag‘batlantirdi. Masalan, Andijon davlat universiteti tomonidan
qayta tiklanadigan energiya sohasida amalga oshirilayotgan loyiha Germaniya, Xitoy va
Rossiyadan hamkorlarni jalb qilgan. Bu loyiha O‘zbekistonning yashil iqtisodiyotga o‘tish
strategiyasiga to‘la mos keladi. Natijada, mamlakatda qayta tiklanadigan energiya yo‘nalishida ilk
ilmiy-tadqiqot laboratoriyasi tashkil etildi va magistrlik hamda doktorantura dasturlari yo‘lga
qo‘yildi. Shuningdek, 100 megavattli ilk xususiy fotoelektr stansiyasi ishga tushirilib, 2030-
yilgacha quyosh energiyasi hajmini 5 gigavattgacha yetkazish rejalashtirilgan.
Umuman olganda, AIF doirasidagi loyihalar O‘zbekistonda ilmiy salohiyatni rivojlantirish,
xalqaro va mahalliy hamkorlikni kuchaytirish, shuningdek, oliy ta’limda innovatsion
yondashuvlarni joriy etishda muhim rol o‘ynamoqda.
Bugungi kunda O‘zbekistonda ta’lim tizimining barqaror rivojlanishiga erishish uchun
yangi moliyaviy yondashuvlarning ahamiyati ortib bormoqda. Yashil iqtisodiyot tamoyillariga
asoslangan barqaror moliyalashtirish mexanizmlari ta’lim sohasini nafaqat yangilash, balki
ekologik barqarorlikni ta’minlashga ham yordam beradi. AIF tomonidan qo‘llab-quvvatlangan
innovatsion tashabbuslar, xususan, universitetlar va sanoat o‘rtasida o‘zaro hamkorlikni
kuchaytirish, yangi o‘quv dasturlarini ishlab chiqish, shuningdek, xalqaro hamkorlikda qayta
tiklanadigan energiya sohasida olib borilayotgan tadqiqotlar va amaliy loyihalar ta’lim va ilm-fan
rivojida katta ijobiy o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Ushbu tashabbuslar O‘zbekistonning
2030-yilga qadar belgilangan strategik maqsadlariga erishish yo‘lida muhim qadam hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2019-yilda qabul qilingan "Oliy ta’lim
tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi".
2.
OECD va UNESCO 2030-yilga qadar ta’limda iqlim o‘qitishini joriy etishga doir
tavsiyalar.
3.
Jahon Banki "Oliy ta’limni modernizatsiya qilish" loyihasi.
4.
Guliston davlat universiteti va Andijon davlat universitetining ekologiya va qayta
tiklanadigan energiya sohasidagi amaliy loyihalari.
5.
Akademik Innovatsiyalar Jamg‘armasi (AIF) tomonidan moliyalashtirilgan loyihalar.
