Sentabr, 2025-Yil
150
YURAK QON-TOMIR KASALLIKLARIDAN AZIYAT CHEKAYOTGAN VA COVID-19
DAN SO’NG ASORATLARI QOLGAN BEMORLARDA NAFAS OLISH
FUNKSIYASIGA JISMONIY REABILITATSIYA DASTURINING TA’SIRINI
BAHOLASH
Ilmiy rahbar:
Bekchanova Mahfuza Rustamovna
Tadqiqotchi:
Burxonjonova Aziza Bahodir qizi
Toshkent Kimyo Xalqaro Universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.17166950
Kalit so‘zlar:
postkovid sindromi, yurak-qon tomir tizimi, nafas olish funksiyasi,
reabilitatsiya, mMRC, FAS, COVID-19, jismoniy toqat.
Kirish
SARS-CoV-2 virusi keltirib chiqargan pandemiyaning jilovlanishiga qaramay, COVID-
19ni boshdan kechirgan bemorlarning 70% dan ortig‘ida postkovid sindromi (PKS) belgilarining
mavjudligi qayd etilmoqda. PKS keng tarqalgan simptomlari orasida nafas qisishi, jismoniy
yuklamaga toqatning pasayishi, charchoq, kognitiv buzilishlar va yurak qon tomir tizimi
kasalliklari ajralib turadi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, postkovid sindromli bemorlarning 50%
dan ortig‘ida yurak-qon tomir tizimida turli buzilishlar aniqlangan. Shu bois yurak-qon tomir
kasalliklari fonida kechayotgan PKSni dori vositalarisiz, jismoniy reabilitatsiya orqali davolash
alohida ahamiyatga ega.
Materiallar va usullar
Tadqiqotga COVID-19 infeksiyasini o‘tkazgan va yurak kasalliklari mavjud bo‘lgan 128
nafar bemor jalb qilindi. Ular 12 haftalik kardiopulmonal reabilitatsiya dasturida ishtirok etdi.
Baholash mezonlari sifatida tinch holatda va jismoniy yuklama paytida nafas olish ko‘rsatkichlari,
nafas qisishini aniqlovchi mMRC (Modified Medical Research Council) so‘rovnomasi va
charchoqni aniqlovchi FAS (Fatigue Assessment Scale) mezonlaridan foydalanildi.
Natijalar
Reabilitatsiya dasturini to‘liq bajargan bemorlar orasida nafas qisishi mMRC shkalasi
bo‘yicha 1,0 [0,0– 0,1] ballni tashkil etdi. Bu nazorat guruhidagi 2,0 [2,0– 3,0] ballga nisbatan
ancha past (p<0,05). Jismoniy yuklamaga toqat darajasi (VO2max) 8,3±3,8% ga oshdi (p<0,05).
FAS bo‘yicha charchoq darajasi reabilitatsiya o‘tgach 27 ball bo‘ldi, bu nazorat guruhidagi 37
ballga nisbatan 32,5% ga kam (p<0,05).
Xulosa
Postkovid sindromi nafas olish va yurak-qon tomir tizimi funksiyalarining jiddiy
buzilishiga olib keladi. Yurak kasalligi mavjud bo‘lgan bemorlarda bu holat yanada og‘ir kechadi.
Ammo 12 haftalik kardiopulmonal reabilitatsiya dasturi nafaqat nafas qisishini kamaytiradi, balki
yurak faoliyatini tiklashga, charchoqni kamaytirishga va jismoniy faollikka bo‘lgan toqatni
oshirishga yordam beradi. Shuningdek, reabilitatsiya psixologik holatga ham ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi. Ushbu natijalar postkovid bemorlarda dori vositalarisiz, jismoniy reabilitatsiyani asosiy
muqobil yo‘nalish sifatida tavsiya etishga asos bo‘ladi.
Sentabr, 2025-Yil
151
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
JSST. Aholi uchun COVID-19 (koronavirus) bo‘yicha tavsiyalar. 2023.
2.
Mayo Klinika. COVID-19dan tiklanish: Nima kutish kerak. 2024.
3.
Yevropa Kardiologiya Jamiyati. Post-COVID yurak reabilitatsiyasi. 2024.
4.
Reabilitatsiya Tibbiyoti Jurnali. Post-COVID bemorlarda o‘pka va yurak reabilitatsiyasi.
5.
2023.
6.
Yaponiya Sog‘liqni Saqlash Agentligi. COVID-19dan so‘nggi tiklanish protokollari. 2024
