Oktabr, 2025-Yil
76
ESHKAK ESISHNING SO‘G‘LOMLASHTIRUVCHI AHAMIYATI
Yuldashov U.K.
Berdaq nomidagi QDU
Jismoniy madaniyat nazaryasi va metodikasi kafedrasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.17331065
Annotatsiya.
Ushbu tezisda Eshkak esish sportining inson sog‘lig‘iga foydasi, jismoniy
rivojlanishga ta’siri, yurak-qon tomir va mushak tizimlarini chiniqtirishdagi o‘rni yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
Eshkak esish, jismoniy rivojlanish, chiniqish, sog‘lomlashtirish,
koordinatsiya, mushak kuchi.
Eshkak esish — suv sport turlari orasida eng ko‘p jismoniy kuch, muvofiqlik va sabr-toqat
talab etuvchi sport turi hisoblanadi. Bu mashg‘ulot nafaqat sportchilarni musobaqalarga
tayyorlashda, balki keng aholi qatlamining sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda ham muhim
rol o‘ynaydi. Eshkak esish paytida inson tanasining deyarli barcha mushaklari birgalikda ishlaydi.
Ayniqsa, yelka, qo‘l, bel, orqa va oyoq mushaklari faol harakatda bo‘ladi. Bu esa tananing
kuchayishiga, mushaklarning uyg‘un rivojlanishiga yordam beradi. Shuningdek, suvda
harakatlanish jarayoni yurak-qon tomir va nafas olish tizimlarini chiniqtiradi. Mazkur sport turi
organizmning umumiy chidamliligini oshiradi, stressni kamaytiradi va ruhiy barqarorlikni
ta’minlaydi. Eshkak esish vaqtida nafas olish va harakat uyg‘unligi o‘pka hajmini kengaytiradi
hamda kislorod almashinuvini yaxshilaydi.O‘zbekiston sharoitida Eshkak esish turlarini
rivojlantirish sog‘lom avlodni tarbiyalashda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Yosh sportchilar
uchun bu mashg‘ulot nafaqat jismoniy kuch, balki iroda, jamoaviylik va mas’uliyat tuyg‘usini
ham rivojlantirish
Eshkak esish — inson salomatligini mustahkamlovchi, jismoniy va ruhiy barqarorlikni
oshiruvchi samarali sport turidir. Uni sog‘lomlashtiruvchi mashg‘ulot sifatida muntazam ravishda
bajarish har bir inson uchun foydalidir.
Baydarka usuli (Kayak eshish usuli) nima?
Baydarka
— bu
bir yoki ikki o‘rindiqli
suv kemasi (kayak) bo‘lib, sportchi
ikki tomoni
pichoqli eshkak
(ya’ni har ikki uchida pala bo‘lgan eshkak) bilan eshadi.
Bu usul
kanoy usulidan
farq qiladi — kanoyda eshkak faqat bitta tomondan pala bo‘ladi.
1.
Pozitsiya (o‘tirish holati):
Sportchi baydarka ichida oyoqlarini oldinga cho‘zgan holda o‘tiradi. Gavda biroz oldinga
egilgan bo‘ladi, bu harakatni muvozanatli bajarishga yordam beradi.
2.
Eshkak tutish:
Eshkak ikki uchi pala shaklida bo‘ladi. Har bir harakatda sportchi navbatma-navbat o‘ng
va chap tomondan eshadi.
3.
Harakat texnikasi:
o
Eshkak suvga kiritilganda yelkadan kuch olinadi.
o
Gavda va bel aylanishi harakat kuchini oshiradi.
o
Oyoqlar orqa tomonga tayanib, harakatni muvofiqlashtiradi.
o
Har bir eshishdan so‘ng sportchi suvda tekis harakatlanishi uchun muvozanatni saqlaydi.
4.
Muvozanat va ritm:
Oktabr, 2025-Yil
77
Baydarka eshishda eng muhim jihat —
harakat ritmi va muvozanatni saqlash
. Eshkak
suvga chuqur kiritilmasligi va har ikki tomondan bir xil kuch bilan eshilishi kerak.
Sog‘lomlashtiruvchi foydasi:
Gavda, yelka, bel, oyoq va qo‘l mushaklarini kuchaytiradi.
Yurak-qon tomir tizimini chiniqtiradi.
Nafas olishni yaxshilaydi.
Koordinatsiya, sabr va diqqatni rivojlantiradi.
Asab tizimini tinchlantiradi va stressni kamaytiradi.
Baydarka turlari:
K-1 (bir kishilik baydarka)
K-2 (ikki kishilik baydarka)
K-4 (to‘rt kishilik baydarka)
Bu turlar bo‘yicha xalqaro musobaqalar o‘tkaziladi (masalan, Olimpiada o‘yinlarida).
Kanoy usuli (Canoe eshish usuli)
Kanoy
— bu suv kemasining bir turi bo‘lib, sportchi unda
tizzalab yoki bir tizzada turib
,
bir tomoni pala (bitta uchi pala shaklidagi)
eshkak bilan eshadi.
Bu usul
baydarka (kayak)
usulidan farqli, chunki baydarkada sportchi o‘tirib,
ikki
tomoni pala bo‘lgan
eshkak bilan eshadi.
Kanoy eshishning asosiy xususiyatlari:
1.
Pozitsiya (holat):
o
Sportchi
kanoy ichida bir tizzasini tizzalab
, ikkinchi oyog‘ini oldinga cho‘zgan holda
joylashadi.
o
Gavda biroz oldinga egilgan bo‘ladi.
o
Bu holat eshkakni kuchliroq eshishga imkon beradi.
2.
Eshkak ushlash:
o
Eshkak
faqat bitta uchi pala
bo‘ladi.
o
Sportchi
bir tomondan
eshadi (odatda o‘ng yoki chap tomonni tanlaydi).
o
Eshkakning yuqori qismi bir qo‘l bilan, pastki qismi esa ikkinchi qo‘l bilan ushlanadi.
3.
Harakat texnikasi:
o
Eshkak suvga chuqurroq kiritiladi va gavda burilishi orqali kuch hosil qilinadi.
o
Har bir harakatda tananing muvozanati saqlanadi.
o
Eshkak suvdan chiqarilgach, harakat muvofiq ravishda qayta boshlanadi.
4.
Muvozanat:
Kanoy juda tor bo‘lganligi sababli, sportchidan
balansni saqlash
va
harakatni
muvofiqlashtirish
talab qilinadi
Kanoy usulining sog‘lomlashtiruvchi foydasi:
Yelka, qo‘l, bel va oyoq mushaklarini
bir maromda ishlaydi.
Tana koordinatsiyasi va kuch muvozanatini
rivojlantiradi.
Yurak-qon tomir tizimini
mustahkamlaydi.
Nafas olish jarayonini
yaxshilaydi.
Ruhiy barqarorlik va diqqatni
kuchaytiradi.
🏅
Kanoy sport turlari:
C-1
— bir kishilik kanoy
C-2
— ikki kishilik kanoy
C-4
— to‘rt kishilik kanoy
Oktabr, 2025-Yil
78
Bu turlar Olimpiya o‘yinlari va jahon chempionatlari dasturiga kiritilgan.
Belgilar
Baydarka (Kayak)
Kanoy (Canoe)
Holat
O‘tirib eshiladi
Tizzalab yoki bir tizzada turib eshiladi
Eshkak turi
Ikki pala (ikkala tomoni suvga
kiradi)
Bir pala (faqat bitta tomondan eshiladi)
Harakat
yo‘nalishi
Navbatma-navbat o‘ng va chap
tomondan
Odatda faqat bir tomondan
Barqarorlik
Nisbatan barqaror
Muvozanat talab qiladi
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 24 yanvardagi PF-5924- son
“O‘zbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni yanada takomillashtirish va
ommalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 3 iyundagi PQ-3031-son «Jismoniy
tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora- tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 2 oktyabrdagi PQ-3306-son «Kurash
milliy sport turini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 4-noyabrdagi PQ-4881 sonli «Kurash
milliy sport turini rivojlantirish va uning xalqaro nufuzini yanada oshirish chora tadbirlari
to‘g‘risida»gi qarori.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 13 fevraldagi 118-son «2019-
2023 yillar davomida jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish
konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi qarori.
6.
Caudron S. Attenuation of the tvoked responses with repeated exposure to proprioceptive
distrubaces is muscle specific /Caudron S. L Langlois and other 2010, №2 – P. 161-168.
7.
Jumaniyazov, D., & Jumanov, B. (2024). MEKTEPKE SHEKEMGI BALALARǴA
HÁREKETLI OYINLARDAN PAYDALANIW ZÁRÚRLIGI HÁM ONIŃ MAQSETI,
WAZIYPALARI.
Modern Science and Research
,
3
(11), 546-550.
8.
Jumaniyazov, D., & Yuldashov, U. (2024). TÁJIRIYBELI BASKETBOLSHILARDIN
JARÍS
ISKERLIGINE
TEXNIKALÍQ
TAYARLÍǴÍ.
Modern
Science
and
Research
,
3
(12), 664-666.
9.
Jumaniyazov, D. (2024). DENE TÁRBIYASI SISTEMASINDA HÁR TÁREPLEME
TÁLIM HÁM TÁRBIYA BERIW USILLARI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 396-
400.
10.
Yuldashov, U. K., & Jumanıyazov, D. Q. (2024). FIZIKALIQ SAPALAR HÁM
OLARDIŃ BIR-BIRI MENEN FIZIOLOGIYALIQ BAYLANISLIǴINA SIPATLAMA.
