237
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
ESHKAK ESHISHNING OʻZBEKISTONDA RIVOJLANISHI VA BUGUNGI
KUNDAGI AHAMIYATI
Yuldashov U.K.
Berdaq nomidagi QDU
Jismoniy madaniyat nazaryasi va metodikasi kafedrasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17334542
Annotatsiya.
Maqolada eshkak eshish (baydarka/kanoe va anʼanaviy vesloviy sportlar)
Oʻzbekistonda qanday rivojlanganligi, qaysi turlari (kayak — baydarka, canoe — kanoy, canoe
sprint, canoe slalom, paracanoe hamda veslo turlari) ommalashgani, soha infratuzilmasi,
xalqaro musobaqalar oʻtkazilishi va soʻnggi yillardagi natijalar orqali uning jamiyat va
sogʻliqni saqlashdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Xulosa va takliflar keltiriladi.
Kalit soʻzlar:
eshkak eshish, baydarka (kayak), kanoy (canoe), canoe sprint, slalom,
Oʻzbekiston, Rowing & Canoe Federation.
THE DEVELOPMENT OF ROWING IN UZBEKISTAN AND ITS IMPORTANCE
TODAY
Annotation.
The article analyzes how eshkak eshish (kayak/canoeing and traditional
veslovy Sports) has developed in Uzbekistan, which types (kayak — kayak, canoe — canoe,
canoe sprint, canoe slalom, paracanoe and veslo types) have become popular, industry
infrastructure, international competitions have taken place and its importance in society and
health through the results of recent years. Conclusions and suggestions are brought.
Keywords:
eshkak eshish, kayak (kayak), canoe (canoe), canoe sprint, slalom,
Uzbekistan, Rowing & Canoe Federation.
РАЗВИТИЕ И ЗНАЧЕНИЕ ГРЕБЛИ В УЗБЕКИСТАНЕ НА СЕГОДНЯШНИЙ ДЕНЬ
Аннотация.
В статье будет проанализировано, как в Узбекистане развивалась
Гребля (каяк/каноэ и традиционные весловые виды спорта), какие виды (каяк — байдарка,
каноэ — каноэ, каноэ-спринт, каноэ-слалом, параканоэ и весло) стали популярными,
инфраструктура отрасли, проведение международных соревнований и их значение для
общества и здравоохранения благодаря результатам последних лет. Приводятся выводы
и предложения.
Ключевые слова:
Гребля на байдарках, каякинг (каяк), каноэ (каноэ), спринт на
каноэ, слалом, Узбекистан, Федерация гребли на каноэ и каноэ.
Kirish
Tarixiy manbalarda eshkak eshishning ilk ko‘rinishlari
miloddan avvalgi 4000–3000
yillarda
qadimgi Misr, Gretsiya, Xitoy va Skandinaviya hududlarida paydo bo‘lgan deb qayd
etilgan. Qadimgi xalqlar daryo va dengizlarda harakatlanish uchun yog‘ochdan yasalgan qayiq
va eshkaklardan foydalanganlar.
Skandinav xalqlari
(vikinglar) esa uzun kemalarda jangovar va savdo yurishlari uchun
eshkak eshish texnikasini mukammal darajaga olib chiqishgan.
Shimoliy Amerikaning inuit va
eskimos
xalqlari esa muzli suvlar uchun maxsus yopiq kajaklarni yaratishgan — bu hozirgi
baydarka turlarining dastlabki ko‘rinishlaridir.
Eshkak eshish suv sporti turi sifatida jismoniy tarbiya, sogʻlomlashtirish va xalqaro sport
qatnovlarida muhim oʻrin egallaydi. Soʻnggi o‘n yilliklarda Oʻzbekistonda ushbu sport turlariga
eʼtibor oshib, milliy federatsiya faoliyati, infratuzilma qurilishi va sportchilarning xalqaro
maydonlarda ishtiroki orqali rivojlanish dinamigi kuzatildi.
238
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Zamonaviy sport sifatida eshkak eshish XIX asrda shakllandi.
1840-yillarda
Yevropada, xususan
Angliya va Fransiyada
, ilk eshkak eshish
musobaqalari o‘tkazila boshlandi.
1860-yilda
Londonda birinchi rasmiy “Canoe Club” tashkil etildi.
1871-yilda
ingliz sayyohi Jon Makgregor “Rob Roy Canoe Club”ni tashkil etib, Yevropa
bo‘ylab safarlari orqali bu sport turini ommalashtirdi.
Bu davrda
baydarka (kayak)
va
kanoy (canoe)
turlari ajratib ko‘rsatilgan:
Baydarka (kayak)
— o‘tirib, ikki pala eshkak bilan eshish;
Kanoy (canoe)
— tizzalab, bir pala eshkak bilan eshish.
3. Olimpiya o‘yinlarida eshkak eshish
Eshkak eshish ilk bor
1924-yilda Parij Olimpiadasida namoyish turi
sifatida
o‘tkazilgan, biroq rasmiy sport turi sifatida
1936-yil Berlin Olimpiadasidan
boshlab kiritilgan.
Dastlab erkaklar o‘rtasida 9 ta tur bo‘yicha bahs o‘tkazilgan, 1948-yildan boshlab esa
ayollar ham ishtirok eta boshlagan.
Bugungi kunda Olimpiya dasturiga quyidagi yo‘nalishlar kiradi:
Canoe Sprint (tezlik bo‘yicha eshish)
Canoe Slalom (to‘siqlar orasida eshish)
Paracanoe (nogironlar uchun yo‘nalish)
Ushbu yo‘nalishlarni xalqaro miqyosda
ICF — International Canoe Federation
boshqaradi.
4. Xalqaro rivojlanish bosqichlari
XX asrda eshkak eshish sporti Yevropa, Shimoliy Amerika va Osiyo mamlakatlarida tez
rivojlandi. 1950–1980-yillarda Germaniya, Vengriya, Chexoslovakiya, Polsha va Rossiya kabi
mamlakatlar dunyo miqyosida yetakchilik qila boshladilar.
Hozirgi kunda esa
Xitoy, Yaponiya, Kanada, O‘zbekiston, Ozarbayjon va Koreya
Respublikasi
singari mamlakatlar ham yuqori natijalarni qayd etmoqda.
5. Eshkak eshishning jismoniy va sog‘lomlashtiruvchi ahamiyati
Eshkak eshish inson organizmini har tomonlama chiniqtiradi:
barcha asosiy mushak guruhlarini rivojlantiradi;
yurak-qon tomir va nafas olish tizimini mustahkamlaydi;
ruhiy barqarorlikni ta’minlaydi;
jamoaviy ishlash va muvozanatni o‘rgatadi.
Shu bois, hozirgi kunda ko‘plab davlatlarda eshkak eshish sog‘lomlashtiruvchi sport turi
sifatida maktablar, kollejlar va universitetlarda o‘qitilmoqda.Eshkak eshishning Oʻzbekistonda
ilk ildizlari XX asrning oʻrta yillariga borib taqaladi; rasmiy hisob-kitoblarga koʻra baydarka va
kanoy sporti 1930–1950 yillardan boshlab taraqqiy etgan, soʻngra respublika darajasida tartibga
solinib borilgan. Keyingi bosqich — mustaqillikdan soʻng milliy federatsiyaning shakllanishi va
xalqaro federatsiyalar bilan aloqalarning mustahkamlanishi
Tashkilot va infratuzilma
Rowing & Canoe Federation of Uzbekistan (Rowing & Canoe Uzbekistan)
— milliy
boshqaruvchi organ, sportni rivojlantirish, terma jamoalarni tayyorlash va xalqaro musobaqalarni
qabul qilish funksiyalarini bajaradi. Federatsiya va milliy idora maʼlumotlari mavjud.
Xalqliq
infratuzilma:
soʻnggi yillarda Samarqand shahridagi Rowing and Canoeing Race Course singari
zamonaviy maydonchalar qurilgan va xalqaro tadbirlar uchun tayyorlangan (jumladan 2024 ICF
239
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Canoe Sprint World Championships joylashuvi va tekshiruvlari). Bunday obyektlar milliy
sportni va mintaqaviy turizmni rivojlantirishga xizmat qiladi.
Oʻzbekistonda ayniqsa quyidagi yoʻnalishlar faol rivojlanmoqda:
1.
Canoe Sprint (canoe / kayak — sprint turlari, K- va C- sinflari: K-1, K-2, K-4; C-1,
C-2 va boshqalar)
— tezlik va kuch talab qiluvchi musobaqalar; milliy terma jamoa bu
yoʻnalishda faol ishtirok etmoqda.
Kayak (baydarka) va Canoe (kanoy) usullari
— ommaviy
tayyorgarlikdan tortib elita sportgacha.
2.
Canoe Slalom va Kayak Cross
— slalom yoʻnalishi ham eʼtibor qozonmoqda,
federatsiya dasturlarida mavjud.
Paracanoe
— nogiron sportchilarga moʻljallangan turlarni ham
rivojlantirishga qiziqish bor.
Bu turlar ichida eng tezkor professional yutuqlar qayd etilayotgan yoʻnalish — canoe
sprint va kayak sprint hisoblanadi
Xalqaro musobaqalar va soʻnggi natijalar
Oʻzbekiston soʻnggi yillarda Osiyo va jahon turnirlarida muvaffaqiyatga erishmoqda:
milliy terma jamoa Osiyo chempionatlari/Osiyo oʻyinlarida medal(lar) qo‘lga kiritgan va yoshlar
darajasida jahon miqyosida medal olgan sportchilari bor. Shu bilan birga, 2024 yilda
Samarqanddagi Rowing and Canoeing Race Course ICF tomonidan katta xalqaro tadbirlar uchun
qabul qilingan — bu mamlakat sport infratuzilmasining xalqaro standartlarga mos kelishini
koʻrsatadi
Eshkak eshishning jismoniy-sog‘lomlashtiruvchi va ijtimoiy ahamiyati
Sogʻlomlashtirish:
eshkak eshish barcha asosiy mushaklarni bir maromda ishlatadi,
yurak-qon tomir va nafas tizimini rivojlantiradi, ortopedik yuklamani kamaytiradi — shuning
uchun reabilitatsiya va profilaktika bo‘limlarida ham qo‘llaniladi.
Ijtimoiy va tarbiyaviy rol:
jamoaviy turlar (K-2, K-4, C-2) yoshlar orasida hamjihatlik,
masʼuliyat va intizomni shakllantiradi.
Ekoturizm va viloyat iqtisodiyoti:
zamonaviy regatalar va xalqaro musobaqalar
mahalliy infratuzilmaga investitsiya jalb qiladi hamda turizmni rivojlantiradi.
Muammolar va cheklovlar
Hududlardagi barcha suv ob’ektlari raqobatbardosh infratuzilmaga ega emas; malakali
murabbiylar va texnik jihozlar yetishmaydi baʼzi joylarda.
Moliyalashtirish va sportni ommalashtirish bo‘yicha barqaror strategiya kerak.
Federatsiya va hukumat darajasida dastur va grantlar bilan ish olib borilmoqda, ammo
ularni kengaytirish zarur.
Tavsiyalar (ilmiy-amaliy yo‘nalishlar)
1.
Viloyatlarda yoshlar va maktab sport klublariga yo‘naltirilgan dasturlarni kengaytirish.
2.
Murabbiylar tayyorlash tizimini (malaka oshirish kurslari, xalqaro trenerlar bilan
almashuv) rivojlantirish.
3.
Mahalliy musobaqalar sonini ko‘paytirish, xalqaro regatalarni muntazam qabul qilish
orqali tajriba va imijni oshirish.
4.
Sogʻliqni saqlash bilan integratsiyalashgan dasturlar (rehabilitatsiya va paracanoe
bo‘limlarini kengaytirish).
Xulosa
Oʻzbekistonda eshkak eshish sohasida sezilarli ijobiy oʻzgarishlar kuzatilmoqda: milliy
federatsiyaning faollashuvi, yangi maydonchalar (masalan Samarqand regatasi uchun maydon)
va xalqaro musobaqalarni qabul qilish imkoniyati sohani yangi bosqichga olib chiqmoqda.
240
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Eng rivojlangan yoʻnalishlar — canoe/kayak sprint turlari; shuningdek slalom va
paracanoe ham asta-sekin rivojlanmoqda. Bu sport nafaqat yuqori natijalar uchun, balki
sogʻlomlashtirish va ijtimoiy barqarorlik uchun ham muhimdir. Davlat, federatsiya va mahalliy
jamiyat hamkorligi orqali sohani yanada mustahkamlash mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar va manbalar
1.
Rowing & Canoe Uzbekistan — rasmiy sayt (taʼrif, tarix, turlar).
2.
International Canoe Federation — Samarqand (ICF Canoe Sprint World Championships
2024) va ICF yangiliklari.
3.
ICF federation page — Rowing and Canoeing Federation of Uzbekistan (maʼlumotlar,
rahbariyat).
4.
Olympic.uz — Oʻzbekiston sport federatsiyalari haqida maʼlumot.
5.
Kursiv (uz) — Soʻnggi Osiyo musobaqalari va medallar haqida yangiliklar (2025 misoli).
6.
Jumaniyazov, D., & Jumanov, B. (2024). MEKTEPKE SHEKEMGI BALALARǴA
HÁREKETLI OYINLARDAN PAYDALANIW ZÁRÚRLIGI HÁM ONIŃ MAQSETI,
WAZIYPALARI.
Modern Science and Research
,
3
(11), 546-550.
7.
Jumaniyazov, D., & Yuldashov, U. (2024). TÁJIRIYBELI BASKETBOLSHILARDIN
JARÍS
ISKERLIGINE
TEXNIKALÍQ
TAYARLÍǴÍ.
Modern
Science
and
Research
,
3
(12), 664-666.
8.
Jumaniyazov, D. (2024). DENE TÁRBIYASI SISTEMASINDA HÁR TÁREPLEME
TÁLIM HÁM TÁRBIYA BERIW USILLARI.
Modern Science and Research
,
3
(12),
396-400.
9.
Yuldashov, U. K., & Jumanıyazov, D. Q. (2024). FIZIKALIQ SAPALAR HÁM
OLARDIŃ BIR-BIRI MENEN FIZIOLOGIYALIQ BAYLANISLIǴINA SIPATLAMA.
