327
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
INTERFAOL METODLAR YORDAMIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLALARDA NUTQNI RIVOJLANTIRISH
Sanayeva Lola
Samarqand Davlat Pedagogika Instituti
Pedagogika fakulteti, Maktabgacha ta'lim yo'nalishi 2-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17368534
Annotatsiya.
Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda nutqni rivojlantirish
jarayonida interfaol metodlardan foydalanishning o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Bolaning
og‘zaki nutqini boyitish, to‘g‘ri talaffuzni shakllantirish hamda muloqot ko‘nikmalarini
rivojlantirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalarning samaradorligi tahlil qilinadi.
Tarbiyachining nutq madaniyati, o‘yin asosidagi mashg‘ulotlar va innovatsion
yondashuvlar orqali bolalarda nutq faolligini oshirishning muhim jihatlari ochib berilgan.
Kalit so‘zlar
: nutq rivoji, interfaol metodlar, maktabgacha ta’lim, kommunikativ
ko‘nikma, muloqot madaniyati, tarbiyachi, o‘yin faoliyati.
DEVELOPING SPEECH IN PRESCHOOL CHILDREN USING INTERACTIVE
METHODS
Annotation
. This article explores the role and importance of using interactive methods in
the development of speech in preschool children. The effectiveness of modern pedagogical
technologies in enriching children's verbal skills, improving pronunciation, and fostering
communication abilities is analyzed. The paper also highlights the significance of the educator’s
speech culture, play-based learning, and innovative approaches in enhancing children’s speech
activity and linguistic competence.
Keywords
:
speech
development,
interactive
methods,
preschool
education,
communication skills, speech culture, educator, play-based learning.
РАЗВИТИЕ РЕЧИ У ДОШКОЛЬНИКОВ С ПОМОЩЬЮ ИНТЕРАКТИВНЫХ
МЕТОДОВ
Аннотация.
В данной статье рассматривается роль и значение использования
интерактивных методов в развитии речи у детей дошкольного возраста. Анализируется
эффективность современных педагогических технологий в обогащении словарного запаса
детей, формировании правильного произношения и коммуникативных навыков. Также
освещаются важные аспекты речевой культуры воспитателя, игровых форм обучения и
инновационных подходов, способствующих развитию речевой активности у детей.
Ключевые слова:
развитие речи, интерактивные методы, дошкольное
образование, коммуникативные навыки, культура речи, воспитатель, игровая
деятельность.
Maktabgacha ta’lim tizimi bola shaxsining har tomonlama shakllanishida muhim
bosqichdir. Ayniqsa, bu davrda bolaning nutqini rivojlantirish — uning fikrlash, tushunish va
muloqot qilish qobiliyatlarini belgilovchi asosiy omildir. Bolaning nutqi uning ijtimoiylashuvi,
atrofdagilar bilan aloqasi va o‘qishga tayyorgarlik darajasini ko‘rsatadi. Shu bois, bugungi kunda
maktabgacha ta’lim muassasalarida nutq rivojlantirishga qaratilgan zamonaviy interfaol
metodlardan foydalanish dolzarb masalaga aylangan.
Interfaol metodlar — bu ta’lim jarayonida bola faol ishtirok etadigan, o‘z fikrini erkin
bayon qila oladigan, suhbat, o‘yin, mashq yoki ijodiy faoliyat orqali nutqini boyitadigan
usullardir.
328
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Bunday metodlar orqali tarbiyachi bolada nafaqat so‘z boyligini oshiradi, balki muloqot
madaniyatini, diqqatni jamlash va fikrni izchil ifodalash qobiliyatini ham rivojlantiradi.
Nutq — bu bolaning tafakkuri va ruhiy dunyosini aks ettiruvchi asosiy ko‘rsatkichdir.
Maktabgacha yosh davrida bola so‘z boyligini kengaytiradi, tovushlarni to‘g‘ri talaffuz
qilishni o‘rganadi, gap tuzilishini anglaydi. Agar bu jarayon yetarli darajada qo‘llab-
quvvatlanmasa, bola keyingi bosqichlarda fikrini to‘liq ifoda etishda qiyinchilikka duch keladi.
Shu sababli nutqni rivojlantirish faqat logopedik mashg‘ulot emas, balki har bir
pedagogik faoliyatning ajralmas qismiga aylanishi zarur.
Interfaol metodlar — bu o‘quvchi (bola)ning faolligiga asoslangan o‘qitish uslublari
bo‘lib, ular jarayonda o‘zaro muloqot, fikr almashish va ijodiy ishtirokni talab qiladi.
Maktabgacha ta’limda quyidagi interfaol metodlar eng samarali hisoblanadi: 1.“Aqliy
hujum” – bolalar bir mavzu bo‘yicha turli fikrlarni aytadi, bu esa ularning lug‘at boyligini
kengaytiradi. 2.“Rasm asosida hikoya tuzish” – rasm yoki suratga qarab voqeani so‘zlab berish,
nutqni izchillik bilan shakllantirishga yordam beradi. 3. “Savol-javob” – tarbiyachi va bolalar
o‘rtasidagi faol muloqot, diqqatni oshiradi. 4. “Rolli o‘yinlar” – bolalar turli rollarga kirib, nutqni
tabiiy sharoitda mashq qilishadi. “Zanjirli hikoya” – har bir bola navbat bilan bir jumla aytib,
umumiy hikoyani davom ettiradi. Bu usullar bolalarda mustaqil fikrlash, so‘z tanlash, grammatik
tuzilmani his qilish, mantiqiy bog‘liqlikni anglash ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Nutqni rivojlantirish jarayonida tarbiyachi faqat yo‘naltiruvchi emas, balki faol
ishtirokchi bo‘lishi zarur. Tarbiyachining o‘z nutqi ifodali, toza, grammatik jihatdan to‘g‘ri
bo‘lishi bolalarga bevosita ta’sir qiladi. Bola tarbiyachining talaffuzini takrorlaydi, so‘zlarni
o‘rganadi, gap tuzilmasini o‘zlashtiradi. Shu sababli tarbiyachining nutq madaniyati,
intonatsiyasi, mimikasi, hatto tana tili ham o‘rnak bo‘lishi kerak.
O‘yin — maktabgacha yoshdagi bolalar uchun asosiy faoliyat turi bo‘lib, u orqali bola
o‘zini ifoda etadi, nutqni tabiiy sharoitda mashq qiladi. “Kim tez aytadi?”, “Top, bu nima?”,
“Ertakni davom ettir” kabi o‘yinlar bolalarda so‘zlashuv, eslab qolish va tafakkur qilish
ko‘nikmalarini oshiradi. O‘yinli darslarda bola erkin bo‘ladi, xato qilishdan qo‘rqmaydi, bu esa
tabiiy muloqot muhiti yaratadi.
Bugungi kunda interfaol doskalar, audio-video vositalar, animatsion hikoyalar,
multimediali topshiriqlar nutqni rivojlantirishda keng qo‘llanilmoqda. Masalan, bolalar “virtual
hikoya yaratish”, “ovozni tanish” yoki “qahramon bilan suhbat” kabi mashg‘ulotlar orqali o‘yin
bilan birga so‘zlashuvni o‘rganishadi. Texnologiyalar o‘quv jarayonini jonlantiradi, bolalarning
e’tiborini jalb qiladi va nutq faoliyatini rag‘batlantiradi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda nutqni rivojlantirish jarayoni doimiy e’tibor va yangicha
yondashuvni talab etadi. Interfaol metodlardan foydalanish bolaning faolligini oshiradi, uning
nutqini boyitadi, mustaqil fikrlash va o‘z fikrini erkin ifoda etish imkonini yaratadi.
Tarbiyachining pedagogik mahorati, nutq madaniyati va o‘yin asosidagi mashg‘ulotlarni
to‘g‘ri tashkil etishi natijasida bola shaxs sifatida shakllanadi, jamiyatda o‘z fikrini aniq va
ishonchli ifoda eta oladigan darajaga yetadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi “Maktabgacha ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent: Adolat,
2019. – 8–12-betlar.
2.
Mirziyoyev Sh.M. “Yangi O‘zbekiston – yangi ta’lim” konsepsiyasi. – Toshkent, 2021. –
4–7-betlar.
329
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
3.
Zunnunov A. Maktabgacha ta’lim pedagogikasi. – Toshkent: Fan, 2020. – 65–72-betlar.
4.
Qodirova N. Bolalarda nutqni rivojlantirish metodikasi. – Toshkent: TDPU, 2021. – 40–
55-betlar.
5.
G‘aybullayeva N. Interfaol o‘yinlar orqali nutqni rivojlantirish. – “Pedagogika va
psixologiya” jurnali, №2, 2022. – 33–38-betlar.
6.
Usmonova D. Muloqot madaniyatini shakllantirishda pedagogning o‘rni. – Toshkent,
2020. – 21–27-betlar.
7.
Hasanov A. Ta’lim jarayonida interfaol metodlarning samarasi. – “Ta’lim islohotlari”
jurnali, 2019. – 14–19-betlar.
8.
Karimova M. O‘yin texnologiyalari asosida bolalar nutqini rivojlantirish. – Namangan,
2022. – 44–50-betlar.
9.
Xolmurodova S. Maktabgacha ta’limda multimedia vositalaridan foydalanish. –
Samarqand, 2021. – 37–42-betlar.
10.
Montessori M. The Absorbent Mind. – New York: Holt, 1988. – p. 98–104.
11.
Vygotsky L.S. Psixologiya razvitiya rebenka. – Moskva: Pedagogika, 1984. – 55–63-стр.
12.
Leontyev A.N. Deяtel’nost, soznanie, lichnost. – Moskva: Nauka, 1977. – 70–76-стр.
13.
Piaget J. The Language and Thought of the Child. – London: Routledge, 2002. – p. 41–49.
14.
Bruner J. Child’s Talk: Learning to Use Language. – New York: Norton, 1983. – p. 85–91.
15.
Yuldasheva M. Nutqni rivojlantirishda o‘yinli darslarning ahamiyati. – “Ta’lim
taraqqiyoti” jurnali, №1, 2023. – 22–27-betlar.
