Oktabr, 2025-Yil
214
QARAQALPAQ TILIN SAQLAW HÁM RAWAJLANDIRIWDA JAŃA
TEXNOLOGIYALARDIŃ ORNI
Seytimbetova Gulsima Uzakbaevna
https://doi.org/10.5281/zenodo.17395870
Annotatsiya.
Bul maqalada Qaraqalpaq tilin saqlaw hám rawajlandırıwda raqamlı
texnologiyalardıń orni, media platformalardıń áseri, onlayn oqitıw júyeleri hám mobil
qosımshalardıń rolí qaraladı. Zamanawi texnologiyalar arqalı milli tilimizdi saqlaw, úyreniw hám
raqamlı keńistikte rawajlandırıw múmkinshilikleri túsindirilgen.
Tayanish sózler:
Qaraqalpaq tili, raqamlı texnologiya, media, til úyreniw, onlayn platforma,
til saqlaw, madeniyat, xalıq, kommunikaciya.
Abstract.
This article examines the role of digital technologies in preserving and developing
the Karakalpak language, as well as the impact of media platforms, online education systems, and
mobile applications. It explains the opportunities for preserving, learning, and promoting the
national language in the digital space through modern technologies.
Keywords:
Karakalpak language, digital technology, media, language learning, online
platform, language preservation, culture, nation, communication.
Аннотация.
В данной статье рассматривается роль цифровых технологий в
сохранении и развитии каракалпакского языка, влияние медиаплатформ, онлайн-обучающих
систем и мобильных приложений. Показаны возможности сохранения, изучения и
продвижения национального языка в цифровом пространстве с помощью современных
технологий.
Ключевые слова:
каракалпакский язык, цифровые технологии, медиа, изучение языка,
онлайн-платформа, сохранение языка, культура, народ, коммуникация.
Kirisiw:
Búginǵi kúnde globalizaciya, informatizaciya hám texnologiyalıq rawajlanıw
jaǵdayında har bir xalıq úshin milliy tilin saqlaw hám rawajlandırıw úlken másele esaplanadı. Til –
xalıqtıń ruwqiy, mádeniy hám tariyqi belgisi bolıp, onıń barlıq sotsial o`miri menen túrli jerlerde
ushirasadi.
Qaraqalpaq tili – Qaraqalpaq xalıqinıń milliy kim ekenligin belgileytugin negizgi qural.
Sondayaq bolǵani sebepli, bul tiliniń saqlanıwı hám keleshek nesillerge jetkiziliwi – zaman talabi.
Búgingi kunde raqamlı texnologiyalar, internet hám média platformalar arqalı tilni saqlaw
hám úyreniw prosesin jańa dáwirdegi keńistikke kóteriw múmkin. Raqamlı dáwirde tilni saqlaw tek
múzeýlik bólim emes, belsendi kommunikaciya hám madeniy baylanıs usilı esaplanadı.
Raqamlı texnologiyalar til bilimi hám til úyreniw sistemasında eń kúshli quralǵa aynaldı.
Qaraqalpaq tilini úyreniw ushın onlayn kurslar, mobil qosımshalar, áleýmetlik jelilerdegi mádeniy
kontentler, podkastlar, video dárisler, YouTube arnalari payda bolıp aymakta. Bul kúraldar arqalı jas
nesil tilge qızıqıwshılıq penen qaray basladı.
Qaraqalpaq tilinde Wikipedia betlerin jaratıw, mobil qosımsha túziliwi hám grammatikalıq
onlayn testler – tilni saqlawdıń jańa formaları esaplanadı. Raqamlı bilim beriw platformaları arqalı
tilimizdi úyreniw arzan, qolay hám tez bolıp qaldı.
Tildi joqari keńistikte saqlaw ushın onıń málimattıq bazasın keńeytiw, elektron sözliklerdi
jaratıw hám bar til materialların elektron formatta saqlaw kerek.
Oktabr, 2025-Yil
215
Mısalı, Qaraqalpaq tilini úyreniwge arnalǵan interaktiv platformalar, avtomat til audarma sistemaları
hám sun’iy intelekt negizindegi dasturlar tilimizdiń kúndelikti paydalaniwın jańa sapalı dárejege
kóteredi.
Bul is-árketler arqalı tilimiz xalıqaralıq baylanıslarda hám ilmiy keńistikte orın ala baslaydı.
Qaraqalpaq tili raqamlı bazalarǵa kirse, onı avtomat tarzda audarıw, izlew hám oqıw áńsayli jaqsı
boladı.
Média hám sotsial tarmaqtin roli
Média hám sotsiyal setinin`– tildiń prestijin asiriwde eń tásirli faktor. Instagram, TikTok,
Telegram sonday-aq YouTube platformalarında Qaraqalpaq tilinde kontent jaratıw tildiń keń
tarqalıwına járdem beredi.
Bul arqalı jaslar óz milliy kimligine faxirlenip, tilde erkin pikir bildirip, kommunikativ
mádeniyatin rawajlandıradı.
Sondayaq, onlayn sáwbetler, forumlar hám mádeniy projektler arqalı xalıq arasında til árqalı baylanıs
kúshlenedi.
Bilim beriw sistemasında texnologiyalardıń ornı
Bundan tısqarı, bilim beriw júyelerinde raqamlı texnologiyalar arqalı til o‘rgatiw jańa sapalı
basqıshqa ótedi.
Onlayn sabaqlar, elektron dárislikler, audiokitaplar hám til úyreniw platformaları arqalı o‘quwshılar
hám studentler Qaraqalpaq tilini mústáqil úyreniw múmkinshiligine iye boladı.
Bunday imkoniyatlar nafaqat til saqlaw, bálki ózligini anglaw hám milli mádeniyatqa hurmet
penen qaraýdı da kúshlendiredi.
Bul jańa oqitıw uslıwları Qaraqalpaq tilin zamana talaptarına mos rawajlandırıwǵa járdem berip,
ózbek, orıs hám ingliz tilleri menen birge raqamlı keńistikte tura alıw múmkinshiligini beredi.
Qaraqalpaq tilini saqlaw hám rawajlandırıw maselesi – xalıqtıń ruwhi qádiriyatların saqlaw
máseleleri menen beyneleydi.
Búginǵi raqamlı dáwirde jańa texnologiyalar tilimizdiń barlıq keńistiklerde payda bolıwına kúshli
turtki berip atır.
Sonin ushın da, tildi raqamlı platformalarda keńeytiw, média kontent jaratıw, mobil
qosımshalar hámi onlayn oqitıw sistemaların iske engiziw – Qaraqalpaq tiliniń keleshegi ushın eń
tiyimli strategiyalıq baǵıt bolıp tabıladı.
Jańa texnologiyalar arqalı biz óz tilimizdi saqlap qalıw menen birge, onıń xalıqaralıq dárejede
tanıliwına hám rawajlanıwına járdem beremiz.
Raqamlı dáwir – tilimizdiń jańa omir keńisligi, hám onıń arqalı Qaraqalpaq xalıq mádeniyatın
keleshek nesillerge saqlap jetkiziw mümkinligimiz artadı.
Paydalanılǵan ádebiyatlar:
1.
Allaniyazova, G.
Qaraqalpaq tilini saqlaw máseleleri.
– Núkis: QMU Baspahánası, 2021.
2.
Nazarov, A.
Til hám raqamlı texnologiya: integraciya máseleleri.
– Tashkent: Fan, 2022.
3.
Internet mánbeleri: www.qaraqalpaq.net,
, www.lex.uz
