2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 10
314
BOLALARDA IJTIMOIY KO’NIKMALARNI
SHAKLLANTIRISHDA O’YIN FAOLIYATINING AHAMIYATI
G.X. Roziqova
Samarqand davlat pedagogika instituti o‘qituvchisi.
Esonova Mohidil
Maktabgacha ta’lim yo’nalishi 2-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17497236
Annotatsiya.
Mazkur maqolada bolalarda ijtimoiy ko‘nikmalarni shakllantirish jarayonida
o‘yin faoliyatining o‘rni va ahamiyati ilmiy manbalar hamda zamonaviy statistik ma’lumotlar
asosida tahlil qilinadi. Maqolada o‘yin orqali ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishning psixologik
mexanizmlari, pedagogik sharoitlari hamda amaliy tavsiyalari yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
bolalar psixologiyasi, o‘yin faoliyati, ijtimoiy ko‘nikmalar, empatiya,
muloqot, hamkorlik, erta ta’lim, shaxs rivoji, tarbiya, rolli o‘yinlar.
Аннотация.
В статье анализируется роль и значение игры в процессе развития
социальных навыков у детей на основе научных источников и современных
статистических данных. Рассматриваются психологические механизмы, педагогические
условия и практические рекомендации по развитию социальных навыков через игру.
Ключевые слова:
психология детей, игровая деятельность, социальные навыки,
эмпатия, общение, сотрудничество, раннее обучение, развитие личности, воспитание,
ролевые игры.
Abstract.
This article analyzes the role and importance of play in the process of developing
social skills in children based on scientific sources and modern statistical data. The article
discusses the psychological mechanisms, pedagogical conditions, and practical recommendations
for developing social skills through play.
Keywords:
child psychology, play activity, social skills, empathy, communication,
cooperation, early education, personality development, upbringing, role play.
Oʻyin faoliyati bolalarda ijtimoiy koʻnikmalarni shakllantirishda hal qiluvchi ahamiyatga
ega, chunki u bolalarga muloqot qilish, hamkorlik qilish, muammolarni birgalikda hal qilish, oʻz-
oʻzini nazorat qilish va empatiyani rivojlantirishga yordam beradi
.
Oʻyin orqali bolalar ijtimoiy normalar, qoidalar va rollarni oʻrganadilar, bu esa ularning
jamiyatda muvaffaqiyatli boʻlishlari uchun muhimdir.
O‘yin faoliyati bolalarning ijtimoiy
ko‘nikmalarini shakllantirishda nafaqat tabiiy, balki empirik jihatdan ham eng samarali
vositalardan biridir.
Amerika Pediatriya Akademiyasining 2018-yildagi muhim klinik hisobotida ota-onalar va
tarbiyachilarga o‘yin orqali bolalarning ijtimoiy, hissiy va kognitiv rivojlanishini faollashtirish
maslahati berilgan; hisobot o‘ynash jarayonining bolalardagi muloqot, empatiya, muammolarni
birgalikda hal etish va hissiy o‘zini nazorat qilish kabi ijtimoiy ko‘nikmalarni mustahkamlashini
ta’kidlaydi.
Bu tavsiyalar klinik va ta’lim muassasalari uchun amaliy yo‘l-yo‘riqlarni ham o‘z ichiga
oladi: kattalar model qilib ko‘rsatishi, bevosita qo‘llab-quvvatlashi va bolalarga erkin, xavfsiz
o‘yin maydonini taqdim etishi kerak.
2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 10
315
3–8 yoshdagi bolalarning ijtimoiy kompetensiyasi o‘rtasidagi ijobiy bog‘liqlikni aniq
ko‘rsatdi; tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, rolli o‘yinlar bolalarga boshqa odamlarning nuqtayi
nazarini qabul qilish, rollarni almashish va ijtimoiy nizolarni o‘ynab ko‘rish orqali real hayotiy
munosabatlarni mashq qilish imkonini beradi.
Shu bilan birga, autizm spektridagi bolalar uchun mo‘ljallangan o‘yin asosidagi
aralashuvlar ham ijtimoiy kommunikatsiya va muloqot ko‘nikmalarini yaxshilashda istiqbolli
natijalar ko‘rsatgan (bir nechta tizimli sharhlar va tadqiqotlar mavjud). O‘yin va erkin o‘ynash
vaqti bilan bog‘liq tendensiyalar va natijalar ham muhim statistik kontekst beradi.
So‘nggi yillarda bolalarning erkin o‘ynash va tashqarida o‘ynashga ajratiladigan vaqti
kamaygani haqidagi dalillar to‘plangan; ayrim tadqiqotlar bolalar 1970-yillarga nisbatan ancha
kam erkin o‘ynashini, va bu tendensiya ularning ijtimoiy-hissiy rivojlanishiga salbiy taʼsir
ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Amaliy tadqiqotlardan biri bolalarning o‘ynashga ajratgan daqiqalari ko‘proq bo‘lsa, 4–5
yoshdagi bolaning kelajakdagi o‘qish va matematika ko‘nikmalari yaxshilanishini bashorat
qilishini aniqlagan.
Bu topilmalar o‘yinning faqat ijtimoiy emas, balki umumiy akademik istiqbolga ham ijobiy
taʼsir ko‘rsatishini tasdiqlaydi.
Oʻyinning ijtimoiy koʻnikmalarga taʼsiri:
Muloqot va hamkorlik:
Oʻyin jarayonida bolalar oʻz fikrlarini ifodalashni, boshqalarni
tinglashni va hamkasblari bilan muvaffaqiyatli hamkorlik qilishni oʻrganadilar.
Muammolarni hal qilish:
Oʻyin davomida yuzaga keladigan turli vaziyatlar va
muammolarni birgalikda hal qilish orqali bolalar ijodkorlik va tanqidiy fikrlashni rivojlantiradilar.
Oʻz-oʻzini nazorat qilish:
Oʻyin qoidalariga rioya qilish, navbatni kutish va oʻz
hissiyotlarini nazorat qilish koʻnikmalari shakllanadi.
Empatiya:
Boshqa personajlar yoki jamoadoshlar rollarini oʻz zimmalariga olgan holda,
bolalar boshqalarning tuygʻularini tushunishni va ularga nisbatan hamdardlik bildirishni
oʻrganadilar.
Ijtimoiylashuv:
Oʻyin orqali bolalar jamiyatning odatiy qoidalari, ijtimoiy rollar va
normalarini oʻrganadilar. Bu ularning kelajakda boshqa odamlar bilan muloqot qilishlari uchun
zaruriy asos boʻlib xizmat qiladi.
Ijtimoiy moslashuv:
Oʻyin faoliyati bolalarga oʻzini ijtimoiy muhitga moslashtirish,
boshqalar bilan birga yashashni va jamoa aʼzosi boʻlishni oʻrganishda yordam beradi.
Foydalangan adabiyotla:
1.
A.A. Turg’unov, D.SH.temirov: “Bolalarni maktabga psoxologik tayyorlash” Tashkent 2020
2.
R.G.Rahmonqulova: “Psixologlar uchun metodik qo’llanma” Tashkent 2016 4.
O.SH.Teshaboyeva: “Inson ruhiyatini o’rganamiz”
3.
Xalimjanovna, A. M. (2024). Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim-tarbiyaviy
faoliyatlarni tashkil etishga zamonaviy yondashuv ta’lim bilan amaliyot integratsiyasi.
Science and innovation
