Oktabr, 2025-Yil
460
O'ZBEKISTONDA INKLYUZIV JAMIYAT QURISHDA GENDER
TENGLIKNING ROLI
Kamoliddinov Jasurbek Shokirjon o'g'li
Farg'ona Yuridik texnikum talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17498589
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda inklyuziv jamiyatni shakllantirishda gender
tenglikning o‘rni, uning ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy hayotdagi ahamiyati yoritilgan. So‘nggi
yillarda mamlakatda amalga oshirilayotgan islohotlar, qonunlar va strategiyalar orqali erkaklar
hamda ayollarning teng huquq va imkoniyatlarini ta’minlashga doir natijalar tahlil qilinadi.
Shuningdek, olimlarning ilmiy qarashlari va statistik ma’lumotlar asosida gender
tenglikning inklyuziv jamiyat barqarorligiga ta’siri yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
gender tenglik, inklyuziv jamiyat, ijtimoiy adolat, ayollar faolligi, teng
imkoniyatlar, inson huquqlari, barqaror rivojlanish.
Abstract
. This article analyzes the role of gender equality in building an inclusive society
in Uzbekistan. It discusses reforms and strategies aimed at ensuring equal rights and
opportunities for men and women and evaluates their impact on social and economic
development. Based on statistical data and academic perspectives, the study highlights gender
equality as a key foundation for a fair and sustainable society.
Keywords:
gender equality, inclusive society, social justice, women’s empowerment, equal
opportunities, sustainable development.
Аннотация.
В статье анализируется роль гендерного равенства в построении
инклюзивного общества в Узбекистане. Рассматриваются реформы, направленные на
обеспечение равных прав и возможностей для мужчин и женщин, а также их влияние на
социально-экономическое развитие. На основе статистических данных и мнений учёных
раскрывается значение гендерного равенства как основы устойчивого и справедливого
общества.
Ключевые слова:
гендерное равенство, инклюзивное общество, социальная
справедливость, активность женщин, равные возможности, устойчивое развитие.
KIRISH
So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy sohalarda keng
ko‘lamli islohotlarni amalga oshirmoqda. Ushbu islohotlarning markazida inson manfaatlari,
huquq va erkinliklari, hamda jamiyatda adolat va inklyuziya tamoyillarini mustahkamlash
masalasi turadi. Inklyuziv jamiyat tushunchasi — bu barcha shaxslar, shu jumladan, ayollar,
erkaklar, nogironlar, yoshlar va keksalar teng imkoniyatlar asosida ijtimoiy hayotda faol ishtirok
etadigan jamiyatni anglatadi.
Gender tenglikni ta’minlamasdan turib, haqiqiy inklyuziv jamiyatni barpo etish mumkin
emas. Chunki gender tenglik nafaqat ayollar huquqlarini himoya qilish, balki butun jamiyatda
adolat va barqarorlikni ta’minlovchi muhim omildir.
Prezident Sh.M. Mirziyoyev o‘z chiqishlaridan birida ta’kidlaganidek:
“Ayollarning ijtimoiy-siyosiy faolligini oshirish, ularning huquq va manfaatlarini himoya
qilish – jamiyatimizning barqaror rivojlanishi uchun zarur shartdir.”
Oktabr, 2025-Yil
461
Bu fikr O‘zbekistonda gender siyosatining davlat darajasida ustuvor yo‘nalish sifatida
qaralayotganini ko‘rsatadi.
BMTning 2030-yilgacha bo‘lgan Barqaror rivojlanish maqsadlari (SDG)
1
da ham gender
tenglik (5-maqsad) inklyuziv jamiyat qurishning ajralmas qismi sifatida belgilangan. Shu nuqtai
nazardan, O‘zbekistonning gender siyosati xalqaro standartlarga muvofiq ravishda shakllanmoqda.
Gender siyosatini rivojlantirishdagi huquqiy asoslar
O‘zbekistonda gender tenglikni mustahkamlashga qaratilgan muhim hujjatlar qabul
qilingan:
“Gender tenglikni ta’minlash to‘g‘risida”gi Qonun (2019-yil) – erkaklar va ayollar huquqiy
tengligini kafolatlovchi asosiy hujjat;
2021–2030-yillarga mo‘ljallangan Gender strategiyasi – barcha sohalarda gender tenglikni
amalga oshirishning bosqichma-bosqich dasturi;
2022-yilda tashkil etilgan Gender tenglik bo‘yicha Milliy komissiya – bu yo‘nalishda
davlat siyosatini muvofiqlashtiruvchi organ.
Mazkur chora-tadbirlar natijasida:
parlamentdagi ayollar ulushi 2016-yildagi 16% dan 2023-yilda 32% gacha oshgan;
davlat boshqaruvida ayollar ulushi 27% ni tashkil etmoqda;
ayollar tadbirkorligi soni 2020-yilga nisbatan 1,8 baravar ko‘paygan;
qizlarning oliy ta’limga kirish ko‘rsatkichi 2018-yildagi 27% dan 2024-yilda 45% gacha
yetgan.
2
Olimlarning qarashlari va ilmiy tahlillar
O‘zbekistonlik sotsiolog olima N. Karimova (2022) o‘z tadqiqotida shunday deydi:
“Gender tenglik – inklyuziv jamiyatning asosiy sharti bo‘lib, u inson salohiyatini to‘liq ro‘yobga
chiqaradi va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlaydi.
Shuningdek, BMT Taraqqiyot dasturi (UNDP, 2023) ma’lumotlariga ko‘ra, gender tenglik
darajasi yuqori bo‘lgan davlatlarda YAIM(yalpi ichki mahsulot) o‘sishi o‘rtacha 12–15 foizga
tezroq bo‘ladi. Bu iqtisodiy jihatdan ham gender siyosatining foydali ekanligini ko‘rsatadi.
3
Mahalliy tadqiqotchi S. Xolmatova (2024) esa ayollar faolligining oshishi ijtimoiy
inklyuziya jarayonida ishonch, bag‘rikenglik va ijtimoiy birdamlikni kuchaytirishini ta’kidlaydi.
Inklyuziv jamiyatda gender madaniyatining shakllanishi
O‘zbekiston ta’lim tizimida gender tenglik tushunchasini o‘quv dasturlariga singdirish
yo‘nalishida ham amaliy ishlar olib borilmoqda. Maktab va oliy ta’lim muassasalarida “Gender
madaniyati”, “Inson huquqlari” kabi fanlar joriy qilinmoqda. OAVda esa ayollarning ijobiy
obrazini targ‘ib qilish, bu orqali jamiyatda “faqat erkaklar faol, ayollar ikkinchi planda” degan
stereotiplar asta-sekin bartaraf etilmoqda.
Shuningdek, mahalla tizimi orqali ayollarni ijtimoiy hayotga jalb etish, ularning
yetakchilik salohiyatini qo‘llab-quvvatlash ishlari yo‘lga qo‘yilgan.
1
“Sustainable Development Goals” 5-maqsad (“Gender equality”) — Gender tenglikni ta’minlash va barcha ayollar
hamda qizlarning imkoniyatlarini kengaytirish
2
O'zbekiston Respublikasi Gender tenglik komissiyasi hisobotlari, 2024-yil
3
UNDP Uzbekistan. Gender Equality and Inclusive Development Report. – Tashkent, 2023
Oktabr, 2025-Yil
462
“Ayollar daftari” tizimi orqali esa minglab xotin-qizlarga ish o‘rni, kasb-hunar o‘rganish
va ijtimoiy himoya imkoniyatlari yaratilgan.
Bu jarayonlarning barchasi inklyuziv, adolatli va tolerant jamiyat qurishga xizmat qiladi.
Gender tenglikning inklyuziv jamiyatdagi amaliy natijalari
Bugungi kunda O‘zbekistonda ayollar:
300 dan ortiq nodavlat tashkilotlar faoliyatida yetakchi sifatida ishtirok etmoqda;
5000 dan ziyod ayol mahalliy kengashlarga saylangan;
har uchinchi kichik biznes sub’ekti ayollar tomonidan boshqarilmoqda;
ta’lim, sog‘liqni saqlash, ijtimoiy himoya va madaniyat sohalarida ayollar ulushi 60% dan
ortiqni tashkil etadi.
Bunday natijalar jamiyatda ijtimoiy adolat, barqarorlik va fuqarolik faolligini oshirishga
xizmat qilmoqda.
Xulosa qilib aytganda, gender tenglik – bu jamiyatning iqtisodiy, siyosiy va madaniy
sohalarida har bir inson uchun teng imkoniyat yaratishning asosi. O‘zbekistonda gender siyosatini
rivojlantirish natijasida ayollar hayotning barcha jabhalarida faol ishtirok etmoqda, bu esa
inklyuziv jamiyatni shakllantirishda muhim o‘rin tutadi.
Kelgusida gender madaniyatini yanada chuqur singdirish, ta’lim tizimida tenglik
g‘oyalarini mustahkamlash hamda yoshlar ongida adolat va hamkorlik qadriyatlarini shakllantirish
O‘zbekistonning demokratik rivojlanish yo‘lini mustahkamlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Oʻzbekiston Respublikasi “Gender tenglikni ta’minlash to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent,
2019.
2.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2021–2030-yillarda gender tenglikni ta’minlash
strategiyasi to‘g‘risida”gi qarori. – Toshkent, 2021.
3.
Karimova N. Gender tenglik va inklyuziv jamiyat rivoji. – Toshkent: Yangi asr avlodi,
2022.
4.
UNDP Uzbekistan. Gender Equality and Inclusive Development Report. – Tashkent, 2023.
5.
Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2022.
