2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 10
158
JAHON MAMLAKATLARIDA TAʼLIM TIZIMINING INTEGRATSIYALASHUVI
Abduqodirova Gulxumor
Pedagogika yoʻnalishi talabasi, 9.23- guruh
https://doi.org/10.5281/zenodo.17406415
Annotatsiya.
ushbu maqola bugungi jahon mamlakatlari taʼlim-tarbiya sohasidagi
islohotlar, jahon mamlakatlarida pedagogikaning faoliyati va vazifalari haqida.
Tayanch soʻzlar:
integratsiya, taʼlim tizimi, tarbiya, taʼlim, islohotlar, dolzarb
muammolar, funksiyalar.
Pedagogik jarayonga integratsiyalashgan holda rivojlanish jarayoni - ilgari bir-biridan farq
qiladigan qismlarni bir butunga birlashtirish bilan bog’liq jihatlaridan birini tushunishdir. Bu
jarayon allaqachon tuzilgan tizim doirasida ham, yangi tizim doirasida ham amalga oshishi
mumkin. Integratsiya jarayonining mohiyati tizimga kiritilgan har bir element ichidagi sifat
o’zgarishlaridir...
Pedagogikadagi integratsiya muammolari ko’plab tadqiqotchilarning ishlarida turli
jihatlarda ko’rib chiqiladi. V.V.Kraevskiy, A.V.Petrovskiy, N.F.Talizinalar asarlarida
pedagogikaning boshqa fanlar bilan integratsiyalashuvi masalalari muhokama qilinadi. G. D.
Gleyzer va V. S. Lednev ta’lim mazmuniga integratsiyalashuv yo’llarini ochib beradilar. L. I.
Novikova va V. A. Karakovskiyning asarlari bolaga tarbiyaviy ta’sirlarni birlashtirish
muammolarini ochib beradi. O’qitishni tashkil etishda integratsiya S. M. Gapeenkov va G. F.
Fedorets ishlarida ko’rib chiqilgan.
Bu va boshqa olimlar pedagogikada integratsiyaning metodologik asoslarini belgilab
berdilar: bola rivojlanishidagi faoliyatning yetakchi roli haqidagi falsafiy konsepsiya; pedagogik
hodisalarga tizimli va yaxlit yondashuv haqidagi qoidalar; ta’lim va rivojlanish jarayonlari
o’rtasidagi bog’liqlik haqidagi psixologik nazariyalar. Belgilangan uslubiy qoidalarga asoslanib,
olimlar bir qator tushunchalarni aniqlaydilar: integratsiya jarayoni, integratsiya tamoyili,
integratsiya jarayonlari, integrativ yondashuv.
Integratsiya printsipi o’quv jarayonining barcha tarkibiy qismlarining, tizimning barcha
elementlarining o’zaro bog’liqligini va tizimlar o’rtasidagi aloqani nazarda tutadi. U maqsadni
belgilash, o’qitish mazmunini, uning shakllari va usullarini belgilashda etakchi hisoblanadi.
Tadqiqotlarga ko’ra, global ta’limdagi integratsiya tendentsiyalari mutaxassislar tomonidan
juda faol o’rganilmoqda va biz ularni baholashning turli xil yondashuvlari haqida gapirishimiz
mumkin. Ta’lim sohasidagi davlatlararo hamkorlikning kelajagi bo’yicha ikki nuqtai nazar
mavjud.
Tadqiqotlarga ko’ra global ta’limdagi integratsiya tendentsiyalari mutaxassislar tomonidan
juda faol o’rganilmoqda va biz ularni baholashning turli xil yondashuvlari haqida gapirishimiz
mumkin. Ta’lim sohasidagi davlatlararo hamkorlikning kelajagi bo’yicha ikki nuqtai nazar
mavjud.
Ulardan birinchisining tarafdorlari insonparvarlikning umumbashariy mulkiga, zamonaviy
ta’limning bir qator eng muhim muammolari mushtarakligiga tayanib, asosiy yo‘nalishlarni,
faoliyat ko‘rsatishni birlashtirish asosida baynalmilallashtirish jarayonini tezlashtirishni maqsadga
muvofiq deb hisoblaydilar. milliy ta’lim tizimlari va zamonaviy texnologiyalar. Biroq, ta’limda
2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 10
159
universalizm turli mamlakatlarning ijtimoiy, siyosiy tizimlari, madaniy va til an’analarining
xilma-xilligi saqlanib qolgan taqdirdagina mumkin, degan fikr hukmronlik qilmoqda. Shu bilan
birga, biz ularning tez o’zgaruvchan va tobora o’zaro bog’liq bo’lgan dunyo ehtiyojlariga ko’proq
e’tibor qaratishlari zarurligi haqida gapiramiz.
Xalqarolashuv jarayoni turli intensivlik bilan ta’limning barcha darajalarini qamrab oldi va
oliy ta’limda maksimal darajaga yetdi. Dunyoning ayrim mintaqalariga (G’arbiy Evropa) nisbatan
oliy ta’limda baynalmilallashuv jarayoni sifat jihatidan yangi bosqich integratsiya xususiyatlariga
ega bo’lmoqda, deb ta’kidlash uchun asoslar mavjud, bu tegishli siyosiy va huquqiy ustki
tuzilmaning paydo bo’lishidan dalolat beradi. Albatta, hayotning boshqa sohalarida bo‘lgani kabi
ta’lim sohasida ham xalqaro integratsiya murakkab, ziddiyatli va uzoq davom etadigan jarayondir.
Jahon ta’limini xalqarolashtirish jarayonlarini, shu jumladan ularning eng yuqori shakli
integratsiyani rivojlantirishda ikkita asosiy darajadagi maqsadlarni ajratib ko’rsatish mumkin:
-global - ta’lim, umumiy ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot va barqaror rivojlanish sohasidagi
hamkorlikni chuqurlashtirish orqali global rag’batlantirish.
- jahon hamjamiyatining, global muammolar bosimini yumshatish va xalqlar o’rtasidagi
o’zaro tushunishni mustahkamlash;
-tizim ichidagi (ta’lim) - alohida mamlakat imkoniyatlaridan tashqariga chiqadigan
muammolarni hal qilish uchun milliy ta’lim tizimlarining imkoniyatlarini birlashtiradi.Integrasiya
yo‘lida erishish mumkin bo‘lgan asosiy maqsadlardan biri ta’lim sifatini oshirish, bilimlarni
dunyoning bir qismidan boshqasiga samarali o‘tkazishni ta’minlash, global ta’lim makonini
(WES) yaratishdir.
Global ta’limga integratsiya 20-asr oxiri - 21-asr boshlarida paydo bo’lgan tendentsiyadir.
Zamonaviy pedagogikaning asosiy kategoriyalaridan biriga aylanadi. U alohida mamlakatlarda
ham, mintaqaviy va global miqyosda ham rivojlanmoqda. Ta’limdagi integratsiya milliy
tuzilmalarning yaqinlashishi, o’zaro ta’siri va o’zaro kirib borishining murakkab va keng qamrovli
jarayonining bir qismidir. Albatta, bu global ta’limdagi integratsiya muammolarini o’rganishga
«katta tizimlar» tahlilining murakkabligi va qarama-qarshiligini kiritadi. Shu bilan birga,
ta’limdagi integratsiya turli darajadagi integratsiya birlashmalarini shakllantirishning o’ziga xos
xususiyatlari, dinamikasi, maqsad va usullariga ega.
Ta’limdagi xalqaro integratsiya – baynalmilallashuv jarayonining rivojlanishi va
chuqurlashishi va uni milliy ta’lim tizimlarining integratsiyalashuv darajasiga olib chiqish
natijasidir. Integratsiya muvofiqlashtirilgan xalqaro ta’lim siyosati, harakatlarni sinxronlashtirish
va vazifalarni amalga oshirishning eng samarali shakli sifatida yagona ta’lim makonini
shakllantirish tendentsiyalarining paydo bo’lishi tufayli o’zaro yaqinlashuvning kuchayishi bilan
tavsiflanadi.
Jahonda zamon talablariga mos metodik tayyorgarlikka ega boʻlgan pedagogik kadrlarni
tayyorlash boʻlajak oʻqituvchilarining metodik tayyorgarligini takomillashtirish mexanizmlarini
ishlab chiqish, metodik tayyorgarlikni takomillashtirish modellarini, metodik tizimi, multimediali
elektron resurslar yaratish boʻyicha keng koʻlamli ishlar olib borilmoqda. Shu bilan birgalikda
“taʼlim sifatini baholash jarayoni va vositalarini takomillashtirish, erishilgan natijalarni aniqlash
imkonini beruvchi mexanizmlarni amaliyotga joriy etish” ga zarurat borligi qayd etilmoqda.
Bugungi kunning zamonaviy oʻqituvchi nafaqat sohasi boʻyicha bilimli, balki, birinchi oʻrinda
2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 10
160
tashabbuskor bo’lishi ayniqsa bugungi kun oʻqituvchisi kuchli nazariy bilimga ega, yangilikka
intiluvchan,oʻz gʻoyalarini amaliyotga tadbiq eta oladigan, jahon tajribasiga qiziqadigan va yangi
andozadagi oʻqitish tizimini taʼlimga olib kirishga qodir boʻlishi lozim. Davlatimiz rahbari
“O‘qituvchi va murabbiylar” kuni munosabati bilan soha vakillariga yo‘llagan tabrik nutqida
ta’kidlaganidek, taraqqiyotning tamal toshi ham, mamlakatni qudratli, millatni buyuk qiladigan
kuch ham ilm-fan, ta’lim va tarbiyadir. Aynan, shuning uchun ham, prezident: “Maktabda o‘qitish
metodikasi o‘zgarmasa, ta’lim sifati ham, mazmuni ham, muhit ham o‘zgarmaydi”,–deb
ta’kidlaganlarida “Uchinchi Renessans poydevori”ni ta’lim islohotlarida ko‘rdi. Bu vazifalarni
bajarishda qiyosiy pedagogika fani maydonga chiqadi. Chunki, jahon ta’lim tizimini qiyosiy
o’rganish va ilg’or tajribalarni respublikamizda ommalashtirish samarali natija bermoqda.
Ko‘pgina rivojlanyotgan davlatlarda masalan, Singapur, Janubiy Koreya, Yaponiya,
Malayziya, AQSh va boshqa davlatlar ya’nada rivojlanishi uchun ta’lim tizimigi o‘zgartirishlar
kiritildi. Barcha davlatlar tarixida davlatning ta’lim tizimini qanday, qanchalik rivojlanyotganligi
hozirgi fikrimizning yorqin isboti bo‘ladi. Masalan, Koreyadagi ta’lim tarixi Koreyaning Uch
Qirolligiga yoki hatto ibtidoiy jamiyatga davriga borib taqaladi. O‘sha paytda xususiy maktablar
ham, davlat maktablari ham juda mashhur edi. Koreyada xalq ta’limi milodiy 400- yillardayoq
tashkil etilgan. Koreya ta’limga tarixiy jihatdan konfutsiylik va buddizm ta’sir ko‘rsatgan.
Koreyada yaxshi ta’lim olish har qanday koreysning martabasini shakilantirish uchun hal qiluvchi
ahamiyatga ega. Zamonaviy ta’lim tizimi Koreyada rasman Yaponiya mustamlakasidan ozod
bo‘lgan 1945- yildan boshlanadi. 1894- yilgi islohotlardan keyin yuzaga kelgan deyish mumkin
koreyslar ta’lim tizimini. Koreyadagi Choson hukumati mamlakati mamlakat xavfsizligini
kuchaytirish rejasida maxsus armiya tuzadi. Keyin esa g'arbliklar harbiy san'atda dars berishni
boshlashadilar. Shu bilan bir qatorda chet tili va boshqa fanlar yuzaga kela boshlaydi. 1894-yili
shaxsiy bilim maskanlari birlashtiriladi. Institutlar ta’lim tizimi tashkil etiladi. 1895-yili esa
boshlang'ich maktablar va kadirlar tayyorlaydigan pedagogika maktablari tuziladi. Koreyada
ta’lim tizimiga asos qilib an'anaviy g'arb modeli olingan.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 26.05.2023 yildagi PF-79-son
2.
B.Xodjayev “Umumiy pedagogika” 1992-y. T. 416 b.
3.
G.N.Najmiddinova. Pedagogik mahorat kursining texnologiyalari ma’ruza matnlari.12-13-
betlar.
4.
Аzizxo`jaeva N.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat. ТDPU-2023.
5.
"Integratsiyalashgan taʼlim" A. Zunnunov, “Sharq” nashriyoti, T: 2004, 332b.
6.
A.Xoliqov.Pedagogik mahorat. Toshkent 2021
7.
N.N. AZIZXO' JAYEVA.. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. Toshkent-
2020
2025
OKTABR
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 10
161
Elektron resurslari:
8.
www.tdpu.uz
9.
www.pedagog.uz
10.
www.ziyonet.uz
11.
www.lex.uz
12.
www.bilim.uz
13.
www.gov.uz
14.
https://daryo.uz/2023/05/30/yangi-ozbekistonning-asosiy-ustuni-bilim-talim-va-tarbiya-
boladi
15.
https://prep.uz/news/umumiy/koreya-respublikasi-ta-lim-tizimi
