PARA UZUNLIKKA SAKROVCHI QIZLARDA CHIDAMLILIK, KUCH VA KOORDINATSIYA SIFATLARINI TAKOMILLASHTIRISH USULLARI

152

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11

PARA UZUNLIKKA SAKROVCHI QIZLARDA CHIDAMLILIK, KUCH VA

KOORDINATSIYA SIFATLARINI TAKOMILLASHTIRISH USULLARI

Xolbekova D.N.

O‘zDJTSU dotsenti.

https://doi.org/10.5281/zenodo.17553609

Annotatsiya.

Ushbu maqolada para uzunlikka sakrovchi qizlarda jismoniy sifatlar

chidamlilik, kuch va koordinatsiyani takomillashtirish usullari yoritilgan. Tadqiqotda maxsus
mashg‘ulotlar, kuch-quvvat mashqlari hamda muvofiqlashtiruvchi harakatlar orqali
sportchilarning sakrash texnikasi va umumiy tayyorgarligini oshirish yo‘llari ko‘rsatib o‘tiladi.

Shuningdek, mashg‘ulot jarayonida yuklama miqdorini to‘g‘ri taqsimlash va individual

yondashuvning ahamiyati tahlil qilinadi. Natijada, takomillashtirilgan mashg‘ulot tizimi
sportchilarning natijalarini barqaror oshirishga xizmat qiladi.

Kalit so‘zlar

. Para atletika, uzunlikka sakrash, para uzunlikka sakrovchi qizlar, jismoniy

tayyorgarlik, chidamlilik, kuch sifatlari, koordinatsiya, texnik tayyorgarlik, maxsus
mashg‘ulotlar, reabilitatsion mashqlar, adaptiv sport mashg‘ulotlari, trening usullari, jismoniy,
sifatlarni rivojlantirish, harakat ko‘nikmalari, mushak kuchi, sakrash texnikasi, sportchilarni
tayyorlash metodikasi, para sportchilar uchun mashg‘ulot dasturi, jismoniy yuklama, sportda
motivatsiya.

Аннотация.

В статье рассматриваются методы совершенствования физических

качеств – выносливости, силы и координации – у прыгуний в длину с паралимпийцев.

Показаны пути совершенствования техники прыжков и общей физической

подготовки спортсменок посредством специальной подготовки, силовых упражнений и
координационных движений. Также анализируется важность правильного распределения
нагрузки и индивидуального подхода в процессе тренировки. В результате
усовершенствованная система подготовки будет способствовать устойчивому
улучшению результатов спортсменок.

Ключевые слова:

Паралимпийская легкая атлетика, прыжки в длину, прыгуньи в

длину с паралимпийцами, физическая подготовка, выносливость, силовые качества,
координация, техническая подготовка, специальная подготовка, восстановительные
упражнения, адаптивная спортивная тренировка, методы тренировки, развитие
физических качеств, двигательные навыки, мышечная сила, техника прыжков, методика
подготовки

спортсменов,

программа

подготовки

спортсменок-паралимпийцев,

физическая нагрузка, мотивация в спорте.

Ключевые слова:

прыжки в длину с паралимпийцами, физические качества, сила,

скорость, выносливость, координация, методика тренировки, факторы развития.

Annotation.

This article examines methods for improving physical qualities endurance,

strength, and coordination—in Paralympic long jumpers. It demonstrates ways to improve
jumping technique and overall fitness through specialized training, strength exercises, and
coordination exercises. The importance of proper load distribution and an individualized
approach during training is also analyzed. As a result, an improved training system will
contribute to sustainable improvement in athletes' performance.

Keywords:

Paralympic athletics, long jump, Paralympic long jumpers, physical fitness,

endurance, strength, coordination, technical training, specialized training, recovery exercises,
adaptive sports training, training methods, physical development, motor skills, muscle strength,

153

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11

jumping technique, athlete training methods, training program for female Paralympic athletes,
physical activity, motivation in sport.

№

Test turi

O‘lchov

birligi

Boshlang‘ich

natija

(O‘rtacha)

8-haftadan so‘ng

natija

O‘sish

(%)

1

30 m yugurish

soniya

6.5 s

5.8 s

10.7 %

2

Vertikal sakrash

sm

32 sm

39 sm

21.8 %

3

Uzunlikka sakrash (joyidan)

sm

148 sm

165 sm

11.5 %

4

Arqon sakrash (30 sek.)

marotaba

48

60

25 %

5

Koordinatsion test (to‘siqlar

orasida yugurish)

soniya

12.3 s

10.9 s

11.4 %

Para uzunlikka sakrovchi qizlarda jismoniy sifatlarni rivojlantirishning ilmiy-

metodik asoslari.

Para yengil atletika turlari orasida uzunlikka sakrash jismoniy

tayyorgarlikning murakkab ko‘rinishlaridan biridir. Bu sport turi sportchidan yuqori darajadagi

kuch

,

koordinatsiya

va

chidamlilik

ni talab etadi. Ayniqsa, jismoniy imkoniyati cheklangan

sportchilar uchun har bir sifatni individual yondashuv asosida shakllantirish muhim ahamiyat
kasb etadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, para uzunlikka sakrovchi qizlarda bu sifatlarni
rivojlantirishda maxsus moslashtirilgan mashg‘ulot tizimi samarali natija beradi.

Chidamlilik sifatini takomillashtirish

.

Para sportchilarda chidamlilikni rivojlantirishda

aerob mashqlar, uzluksiz past intensivlikdagi ish va intervallar asosidagi mashg‘ulotlar

muhim rol o‘ynaydi. Mashg‘ulot dasturiga yugurishning o‘rnini bosuvchi harakat turlari —
masalan, aravachada yurish mashqlari, suzish elementlari va statik mashqlar kiritiladi.

Shuningdek, har bir sportchining sog‘lig‘i holatiga qarab mashg‘ulot intensivligi

bosqichma-bosqich oshiriladi.

Amaliy kuzatuvlarga ko‘ra, haftasiga 3–4 marotaba 30–40 daqiqalik o‘rtacha yuklamali

mashg‘ulotlar chidamlilikni 12–15% ga oshiradi. Bu esa sakrash masofasining barqarorligini
ta’minlaydi hamda sportchining musobaqa davomida kuchni to‘g‘ri taqsimlashiga yordam
beradi.

Kuch sifatini oshirish usullari

Kuchni rivojlantirishda asosiy e’tibor

oyoqlarning portlovchi kuchi

,

bel va yadro

mushaklari

faoliyatini kuchaytirishga qaratiladi. Para sportchilarda bu mashqlar individual

imkoniyatlarga moslashtirilgan holda bajariladi. Masalan:

Rezina lentalar yordamida oyoq mushaklarini kuchaytirish;
Yengil og‘irliklar bilan yarim o‘tirish mashqlari;
“Step-up” va “box jump” turidagi past balandlikdagi sakrash mashqlari;
Harakatlanish imkoniyati cheklangan sportchilar uchun aravachada bosim mashqlari.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, kuch mashg‘ulotlarini 6–8 haftalik siklda qo‘llash

natijasida sportchilarning sakrash oldi tezlanishi 8–10% ga, uchish fazasidagi barqarorlik esa 6%
ga yaxshilangan.

Koordinatsiya sifatini rivojlantirish

Koordinatsiya — harakatlarning aniqligi va uyg‘unligini belgilovchi muhim sifat bo‘lib,

para uzunlikka sakrashda uchish, turtinish va qo‘nish fazalarida katta ahamiyatga ega. Uni
rivojlantirish uchun quyidagi mashqlar tavsiya etiladi:

154

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11

Ritmik mashqlar va muvozanat doskalarida bajariladigan mashg‘ulotlar;
Ko‘zlarni yopib yoki bir oyoqda bajariladigan muvozanat mashqlari;
Harakat yo‘nalishini tez-tez o‘zgartirishga asoslangan o‘yinli mashg‘ulotlar.
Koordinatsiyani rivojlantirish natijasida sportchilar turtinish burchagini aniqroq nazorat

qiladi, bu esa sakrashning optimal traektoriyasini ta’minlaydi.

O‘tkazilgan tajriba asosida aniqlanishicha, maxsus moslashtirilgan mashg‘ulot dasturi

para uzunlikka sakrovchi qizlarda:

chidamlilik ko‘rsatkichlarini

12–15%

,

kuch ko‘rsatkichlarini

10%

,

koordinatsiya aniqligini esa

8–9%

ga yaxshilagan.

Bu esa para yengil atletika musobaqalarida natijalarni barqaror oshirish uchun ilmiy

asoslangan mashg‘ulot tizimini qo‘llash zarurligini ko‘rsatadi.

Xulosa

Para uzunlikka sakrovchi qizlarda chidamlilik, kuch va koordinatsiya sifatlarini

takomillashtirish ularning sport natijalarini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Tadqiqotlar
shuni ko‘rsatadiki, maxsus mashg‘ulot tizimini to‘g‘ri tashkil etish, individual yondashuv va
yuklamalarni bosqichma-bosqich oshirish orqali ushbu sifatlarni samarali rivojlantirish mumkin.

Chidamlilikni oshirish mashqlari sportchining uzoq muddatli faoliyatini ta’minlasa,

kuchni rivojlantirish mashqlari sakrash amplitudasini va itarilish kuchini yaxshilaydi.

Koordinatsiya mashqlari esa harakatlarni aniqlik bilan boshqarish va texnikani

mukammallashtirishga yordam beradi.

Shunday qilib, para uzunlikka sakrovchi qizlar tayyorgarligida jismoniy sifatlarni

kompleks rivojlantirishga qaratilgan tizimli mashg‘ulotlar, zamonaviy metodik yondashuvlar va
individual dasturlarni qo‘llash yuqori sport natijalariga erishishda asosiy omil hisoblanadi.

Para uzunlikka sakrovchi qizlarda jismoniy sifatlarni — chidamlilik, kuch va

koordinatsiyani — kompleks tarzda rivojlantirish ularning sport tayyorgarligi samaradorligini
oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, maxsus
mashg‘ulot dasturlarini tuzishda individual yondashuv, yuklamalarni bosqichma-bosqich
oshirish, texnik va funksional tayyorgarlikni uyg‘unlashtirish orqali sportchi organizmining
funksional imkoniyatlari sezilarli darajada yaxshilanadi.

Chidamlilikni rivojlantirish mashqlari mushak faoliyatining barqarorligini ta’minlaydi,

kuch sifatini oshirish mashqlari esa sakrash amplitudasi va itarilish kuchini kuchaytiradi.
Koordinatsion mashqlar esa harakatlar aniqligi, muvozanatni saqlash va texnikani to‘g‘ri bajarish
ko‘nikmalarini mustahkamlaydi.

Xulosa qilib aytganda, para uzunlikka sakrovchi qizlarda chidamlilik, kuch va

koordinatsiya sifatlarini takomillashtirishga qaratilgan tizimli, ilmiy asoslangan mashg‘ulot
metodikasini ishlab chiqish va amaliyotga tatbiq etish yuqori sport natijalariga erishishning
muhim omillaridan biridir.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

1.

Солиев И. Р. и др. Ўрта масофага югурувчиларни мусобақаларга тайёрлаш

технологияси //Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). –
2021. – Т. 1. – №. 2. – С. 100-109.

2.

Xoʻjamkeldiyev G. S. et al. KICHIK RAZRYADLI O’RTA MASOFALARGA

YUGURUVCHILARNING MUSOBAQA OLDI TAYYORGARLIGI //Central Asian

155

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11

Research Journal For Interdisciplinary Studies (CARJIS). – 2021. – Т. 1. – №. 3. – С.
270-274.

3.

Ziyayev F. C. et al. YENGIL ATLETIKA SPORT TURINI RIVOJLANTIRISHDA

UMUMIY

O’RTA

T’ALIM

MAKTABLARINING

JISMONIY

TARBIYA

DARSLARIDA YENGIL ATLETIKA TURLARINI O ‘RGATISH METODIKASINI
TAKOMILLASHTIRISH SAMARADORLIGI //Central Asian Research Journal for
Interdisciplinary Studies (CARJIS). – 2021. – Т. 1. – №. 3. – С. 348-355.

4.

Ортиқов М. и др. Биатлончиларни мусобақаларга тайёрлашда машғулот

юкламалари воситаларининг оптималалштириш //Central Asian Research Journal for
Interdisciplinary Studies (CARJIS). – 2021. – Т. 1. – №. 4. – С. 156-163.

5.

Каримов Ф. М. и др. БОШЛАНҒИЧ ИХТИСОСЛИК ГУРУҲИДАГИ УЗУНЛИККА

САКРОВЧИ ҚИЗЛАРНИНГ ДЕПСИНИШ КУЧИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ
//Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). – 2021. – Т. 1.
– №. 4. – С. 119-125.

6.

Ziyayev F. C. et al. O ‘RTA MASOFAGA YUGURUVCHI YENGIL

ATLETIKACHILARNI MUSOBAQA OLDI TAYYORGARLIGI SAMRADORLIGINI
OSHIRISH //Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). –
2021. – Т. 1. – №. 4. – С. 78-90.

7.

Ch Z. F. YENGIL ATLETIKACHILARNI UZUNLIKKA SAKROVCHANLIGINI

MAXSUS MASHQLAR YORDAMIDA RIVOJLANTIRISH //PEDAGOGS jurnali. –
2022. – Т. 18. – №. 1. – С. 183-185.

8.

Karimov F. M. UZUNLIKKA SAKROVCHILARNI CHIDAMLIK SIFATINI

RIVOJLANTIRISH ME’ZONLARI //Educational Research in Universal Sciences. –
2023. – Т. 2. – №. 1 SPECIAL. – С. 269-273.

9.

Karimov F. M. UZUNLIKKA SAKROVCHILARNI CHIDAMLIK SIFATINI

RIVOJLANTIRISH ME’ZONLARI //Educational Research in Universal Sciences. –
2023. – Т. 2. – №. 1 SPECIAL. – С. 269-273.

10.

Ziyayev

F.

C.

et

al.

BOSQON

ULOQTIRUVCHI

SPORTCHILARNI

TAYYORLASHDA

MODELLASHTIRISH

ORQALI

SAMARADORLIGINI

ANIQLASH //Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). –
2022. – Т. 2. – №. 10. – С. 280-285.