652
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
ELEKTR VA MAGNITIZM BO‘LIMINI O‘QITISHDA EKSPERIMENTAL
YONDASHUVNING O‘QUVCHI KOMPETENSIYASIGA TA’SIRI
Xakimova Gulchehra Abdulla qizi
Farg‘ona davlat texnika universiteti
2-son akademik litseyi fizika fani o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17687944
Annotatsiya.
Mazkur maqolada akademik litseyda fizikaning murakkab bo‘limlaridan
biri bo‘lgan elektr va magnitizmni o‘qitishda eksperimental yondashuvdan foydalanishning
didaktik, metodik va amaliy afzalliklari ilmiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi hamda o‘quvchilar
kompetensiyalarini shakllantirishda tajriba asosidagi ta’limning ustuvor jihatlari chuqur
yoritiladi. Elektr maydoni kuchlanganligi, magnit induksiya chiziqlari, elektromagnit induksiya,
tok kuchining magnit ta’siri, zaryadlarning o‘zaro ta’siri kabi mavzularni laboratoriya
tajribalari orqali o‘rgatish natijasida o‘quvchilarda kuzatish, tahlil qilish, xulosa chiqarish,
modellashtirish va ilmiy fikrlash kabi ko‘nikmalar shakllanishi, ularda nazariy bilimlarning
amaliy mazmun bilan uyg‘unlashuvi hamda fizik jarayonlarga chuqurroq kirib borish
imkoniyatlarining kengayishi ko‘rsatib beriladi.
Kalit so‘zlar:
Elektr maydoni, magnitizm, eksperimental metod, o‘quvchi kompetensiyasi,
amaliy tajriba, laboratoriya mashg‘ulotlari, fizik modellashtirish, kuzatish, tahliliy fikrlash.
Kirish.
Fizika fanini zamonaviy metodlar asosida o‘qitish, ayniqsa akademik litsey bosqichida,
o‘quvchilarni chuqur ilmiy bilimga ega, analitik fikrlovchi, amaliy tajribalarni mustaqil
bajarishga qodir shaxs sifatida shakllantirishda muhim omil sanaladi, chunki aynan ushbu
bosqichda o‘quvchilar fundamental tushunchalarni anglash, murakkab qonuniyatlarni
modellashtirish va real hayotdagi fizik jarayonlar bilan bog‘lash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Elektr
va magnitizm bo‘limi o‘zining nazariy murakkabligi, abstrakt tasavvurlarni talab qilishi, ko‘p
bosqichli jarayonlardan iboratligi bilan ajralib turadi, shu sababli bu mavzularni faqat ma’ruza
yoki nazariy bayon orqali o‘zlashtirish ko‘p hollarda yetarli bo‘lmaydi va o‘quvchilar ongida
to‘liq, puxta tushuncha shakllanish imkonini kamaytiradi. Eksperimental yondashuv esa bu
bo‘limni o‘qitishda o‘quvchilarning bilish jarayonini faollashtiradi, ular fizik jarayonni nafaqat
eshitib, balki ko‘rib, kuzatib, o‘lchab, tahlil qilib, o‘z qo‘li bilan bajarish orqali idrok etadi, bu
esa o‘z navbatida bilimning mustahkamlanishi, mazmunan chuqurlashishi va amaliy
ko‘nikmalarning shakllanishiga olib keladi.
Asosiy qism.
Eksperimental yondashuvning nazariy asoslarini ko‘rib chiqishda avvalo o‘quvchi
faoliyati markazda bo‘lgan, tajriba asosidagi ta’limning kognitiv jarayonlarni faollashtirishdagi
o‘rni va uning didaktik ahamiyati alohida e’tiborni talab qiladi, chunki eksperiment o‘quvchini
oddiy axborot qabul qiluvchidan faol bilish sub’ektiga aylantiradi va u o‘z faoliyati orqali
jarayon mohiyatini anglaydi. Elektr maydonida zaryadlarning harakati, magnit induksiya
chiziqlarining yo‘nalishi, elektromagnit induksiyaning yuzaga kelishi kabi jarayonlar odatdagi
darslarda tasvirlar orqali berilsa, eksperimental darslarda o‘quvchi bu jarayonni ko‘zi bilan
ko‘radi, qo‘li bilan o‘lchaydi, magnit maydon kuchini o‘zgartiradi yoki tok kuchini oshirib-
kamaytirib, natijalarni solishtiradi, bu esa o‘quvchi tafakkurida sabablilik zanjirini shakllantiradi
va har bir fizik kattalikning o‘zgarishi jarayonga qanday ta’sir ko‘rsatishi haqida real tasavvur
hosil bo‘lishiga yordam beradi.
653
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Elektr va magnitizm bo‘limida qo‘llaniladigan eksperimentlar, jumladan elektroskop
yordamida zaryad ko‘chishini kuzatish, temir qirindilar orqali magnit induksiya chiziqlarini
ko‘rsatish, elektromagnit yasash, galvanometr yordamida induksion tokni aniqlash, o‘zgaruvchan
tokning magnit ta’sirini tajribada isbotlash kabi laboratoriya mashg‘ulotlari o‘quvchilarda
kuzatish, solishtirish, o‘lchash, tahlil qilish, faraz yaratish va xulosa chiqarish kabi ilmiy
kompetensiyalarni rivojlantiradi. Tajriba-sinov jarayonlarining umumiy natijalari shuni
ko‘rsatadiki, eksperimental yondashuv asosida o‘tilgan darslar o‘quvchilarning nazariy
bilimlarini mustahkamlabgina qolmay, balki ularning fanga bo‘lgan qiziqishini oshiradi,
masalalarni hal qilish jarayoniga ijodiy yondashuv paydo qiladi, fizik jarayonlarning mohiyatini
tushunish darajasini sezilarli ravishda yaxshilaydi va ularni real ilmiy tadqiqot faoliyatiga
yaqinlashtiradi.
Shuningdek, eksperimental yondashuv asosida tashkil etilgan darslar o‘quvchilarda o‘z
fikrini asoslash, natijalarni tahlil qilish, ilmiy xulosa chiqarish, jamoada ishlash va bosqichma-
bosqich rejalashtirilgan tadqiqot faoliyatini amalga oshirish kabi kompetensiyalarni
shakllantiradi, bu esa ularning nafaqat fizika fanidagi, balki umumiy o‘quv faoliyatidagi
muvaffaqiyatiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Xulosa.
Elektr va magnitizm bo‘limini eksperimental yondashuv asosida o‘qitish akademik litsey
o‘quvchilarida ilmiy kompetensiyalarni shakllantirishning eng samarali yo‘llaridan biri bo‘lib,
ushbu yondashuv fizik jarayonlarni chuqurroq anglash, nazariy ma’lumotlarni amaliy faoliyat
bilan bog‘lash, o‘quvchi tafakkurini faollashtirish, analitik fikrlashni rivojlantirish va
o‘zlashtirish samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Eksperiment asosida o‘tilgan darslar
ta’lim jarayonini jonlantiradi, o‘quvchini bilish jarayonining faol ishtirokchisiga aylantiradi, fizik
jarayonlarni modellashtirish va tahlil qilish ko‘nikmasini shakllantiradi hamda fanlararo
integratsiya imkoniyatlarini kengaytiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Ahmadaliyeva G. H. et al. YARIMO‘TKAZGICH MODDALAR VA ULARNING
XARAKTERISTIKALARI //Евразийский журнал академических исследований. –
2022. – Т. 2. – №. 1. – С. 91-93.
2.
Abdusubxon o‘g‘li U. S. REASONS AND SPECIFIC ADVANTAGES OF TEACHING
PHYSICS IN MEDICAL INSTITUTES //American Journal of Philological Sciences. –
2024. – Т. 4. – №. 12. – С. 26-31.
3.
Yusubjanovna A. M. BIRINCHI TIBBIY YORDAMNING AHAMIYATI VA UNI
BAJARISHNING UMUMIY QOIDAIARI //PRINCIPAL ISSUES OF SCIENTIFIC
RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 1.
4.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. YURAK ISHEMIK KASALLIKLARI VA ULARNI
OLDINI OLISHNING ZAMONAVIY USULLARI //PRINCIPAL ISSUES OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 6.
5.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. BUYRAK TOSH KASALLIKLARINI HOSIL
BO'LISHIDA
GIPODINAMIYANING
TA'SIRI
//PRINCIPAL
ISSUES
OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. – №. 6.
6.
Usmonov S., Alisherjonova F. INSON TANASIDA BO’LADIGAN ELEKTR
HODISALARI //Евразийский журнал академических исследований. – 2023. – Т. 3. –
№. 4 Part 2. – С. 200-203.
654
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
7.
Abdusubxon o‘g‘li U. S. REASONS AND SPECIFIC ADVANTAGES OF TEACHING
PHYSICS IN MEDICAL INSTITUTES //American Journal of Philological Sciences. –
2024. – Т. 4. – №. 12. – С. 26-31.
8.
Usmonov S., Isroilov S. CHAQALOQLARDA QORIN DAM BO’LISHINING
SABABLARI, DAVOLASH USULLARI //Евразийский журнал академических
исследований. – 2023. – Т. 3. – №. 4 Part 2. – С. 196-199.
9.
Soyibjonovna, Q. G. (2025). Jismoniy salomatlik darajasini baholash usullari va uni
nazorat qilishning asosiy bosqichlari. M
odels and Methods for Increasing the Efficiency
of
Innovative
Research
,
4
(41),
129-134.
https://interoncof.com/index.php/germany/article/view/7493
10.
Karabaev, M., K., Kosimova, G., S., & Sidikov, A., A. (2023). Логико-математические
Klinik va
profilaktik tibbiyot jurnali
11.
Karabaev, M., & Qosimova, G. (2023). Logical - mathematical models of quantitative
assessment of the integral level of individual physical health based on the adaptive
potential
of
the
div.
E3S
Web
of
Conferences
,
452
,
07004.
https://doi.org/10.1051/e3sconf/202345207004
12.
Karabayev, M., Gasanova, N., Batirov, M., & Kosimova, G. (2022). Principles and
constants of the golden proportion as a criterion in donosological diagnostics of the
functional states of the div and in the assessment of the probability of their
changes.
Norwegian Journal of Development of the International Science
, (77-1), 19-27.
https://doi.org/10.24412/3453-9875-2021-77-1-19-27
