655
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
“YANGI O’ZBEKISTON-2030” STRATEGIYASIDA DINIY-HUQUQIY MASALALAR
TALQINI VA ULARNING IJTIMOIY AHAMIYATI
Mamatkulov Eldor Safarovich
Falsafa kafedrasi katta o’qituvchisi Falsafa doktori PhD.
Ibragimova Gulsanam Quvonch qizi
Termiz davlat universiteti Yuridik fakulteti Yurisprudensiya yo’nalishi 1-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17687983
Annotatsiya.
“Yangi O’zbekiston-2030” strategiyasa diniy-huquqiy masalalarning
talqini, ularning tarixiy ildizi, amaldagi qonunchigilikdagi o’zgarishlar va xalqaro standartlar
bilan uyg’unligi tahlil etildi.
Kalit so’zlar:
Yangi O’zbekiston, 2030, strategiya diniy erkinlik, ekstremizim, huquqiy
siyosat, sekulyarlik, vijdon erkinligi, yoshlar siyosati, tolerantlik, huquqiy islohotlar.
Yangi O‘zbekiston taraqqiyotining strategik yo‘nalishi sifatida 2023-yil 11-sentabr kuni
Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan tasdiqlangan “O‘zbekiston – 2030 strategiyasi”
mamlakatning siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va ma’naviy hayotida yangi davrni boshlab berdi.
Ushbu hujjatda jamiyatning barcha sohalarida, jumladan, huquqiy tizim va diniy hayotda
adolat, qonun ustuvorligi, inson qadri va vijdon erkinligini ta’minlashga qaratilgan maqsadlar
belgilangan.
Diniy-huquqiy masalalar har bir davlat uchun dolzarb, chunki ular nafaqat e’tiqod, balki
tinchlik, xavfsizlik, ma’naviyat va huquqiy barqarorlik bilan chambarchas bog‘liqdir.
O‘zbekiston–2030 strategiyasi diniy erkinlikni kafolatlash bilan bir qatorda, diniy
ekstremizm va radikalizmga qarshi huquqiy mexanizmlarni kuchaytirishga ham yo‘naltirilgan.
O’zbekiston Konstitutsiyasi 31-moddasi “Har kim vijdon erkinligiga haqli. Har bir inson
o‘z e’tiqodini tanlashda erkindir,”— deb belgilangan.2030 strategiyasida aynan shu prinsip
“Qonun ustuvorligi va inson qadri” yo‘nalishining markazida turadi. Strategiyada barcha
fuqarolarning millati, tili va dinidan qat’i nazar, teng huquqli bo‘lishi asosiy g‘oya sifatida
ko‘rsatilgan. 2023-yilgi BMT Inson huquqlari bo‘yicha hisobotida O‘zbekiston diniy erkinlik
sohasida ilg‘or o‘zgarishlar amalga oshirayotgan Markaziy Osiyodagi yagona davlat sifatida
qayd etildi. (Manba: United Nations Human Rights Report 2023). Bu strategiyada davlatning din
bilan muvozanatli siyosat yuritishi, dindorlar huquqlarini himoya qilish, bir vaqtning o‘zida diniy
manipulyatsiya va radikalizmga yo‘l qo‘ymaslik zarurligi ta’minlanadi.Diniy qonunchilikdagi
islohotlar va ularning strategik ahamiyati ,So‘nggi yillarda diniy huquq sohasida bir qator
qonunlar yangilandi. Eng muhimlaridan biri — “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar
to‘g‘risida”gi Qonunning 2021-yil 5-iyuldagi yangi tahriri bo‘lib, u diniy faoliyatni qonuniy
asosda tartibga solishning zamonaviy shaklini belgiladi. 2024-yil holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda
16 ta diniy konfessiya mavjud, ular 2 370 dan ortiq diniy tashkilotlarni birlashtiradi. Qonunga
ko‘ra, diniy ta’lim faqat ro‘yxatdan o‘tgan diniy muassasalarda olib borilishi mumkin. Diniy
tashkilotlar ro‘yxatdan o‘tish uchun kamida 50 nafar tashabbuskor a’zoga ega bo‘lishi lozim.
Mazkur me’yorlar orqali davlat diniy faoliyat ustidan qonuniy nazoratni amalga oshiradi, lekin
dindorlarning shaxsiy e’tiqod huquqiga aralashmaydi.
Diniy bag‘rikenglik va millatlararo totuvlik siyosatida,O‘zbekiston–2030 strategiyasida
“Tinchlik, bag‘rikenglik va millatlararo totuvlikni mustahkamlash” yo‘nalishi e’tiqod erkinligi
bilan bevosita bog‘liq. 2023-yilgi Pew Research Center hisobotida O‘zbekiston diniy
bag‘rikenglik indeksi bo‘yicha 197 davlat ichida 38-o‘rinni egallagan.
656
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Bu Markaziy Osiyo miqyosida eng yuqori ko‘rsatkichdir. Bundan tashqari, yurtimizda
140 dan ortiq millat va elat vakillari tinch-totuv yashamoqda. Ularning aksariyati turli
konfessiyalarga mansub bo‘lsa-da, davlat ularning diniy urf-odatlariga hurmat bilan qaraydi.Bu
strategik siyosat dinlararo murosani mustahkamlash, diniy adovatning oldini olish va jamiyatda
totuvlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Strategiyada bu ikki yondashuvning muvozanati muhim
o‘rin tutadi.
Davlat: diniy tashkilotlarning siyosiylashuviga yo‘l qo‘ymaydi;
Din erkinligi bilan xavfsizlik o‘rtasidagi muvozanatni saqlaydi;
Diniy bilimlarni sog‘lom shaklda targ‘ib qilishga ko‘maklashadi.
Masalan, Islom Sivilizatsiyasi markazi, Imom Termiziy xalqaro ilmiy markazi,
Ma’naviyat va ma’rifat markazi kabi muassasalar davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi. Ular
diniy ma’rifatni ilmiy asosda rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi.
“Yangi O‘zbekiston – 2030” strategiyasida yoshlarning ma’naviy immunitetini
kuchaytirish, ularni milliy va diniy qadriyatlar ruhida tarbiyalash eng muhim yo‘nalishlardan biri
sifatida belgilangan.
2022-yildan boshlab “Ma’rifat va bag‘rikenglik” dasturi doirasida 14–30 yosh
oralig‘idagi 200 mingdan ortiq yoshlar uchun trening va seminarlar tashkil etildi.
Diniy ekstremizmning oldini olish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi huzurida Diniy-ma’rifiy faoliyatni muvofiqlashtirish kengashi tashkil etildi. Bu
kengash yoshlar bilan ishlashda ijtimoiy, huquqiy va psixologik yondashuvni uyg‘unlashtiradi.
Shuningdek, diniy fanlar oliygohlarda “Dinshunoslik”, “Huquq va din” fanlari sifatida
o‘qitila boshlandi.
Strategiya 2030-yilgacha bo‘lgan davr uchun diniy-huquqiy sohada quyidagi strategik
maqsadlarni belgilaydi:Diniy tashkilotlar faoliyatini raqamlashtirish va shaffof qilish;
Xalqaro huquq normalariga mos qonunchilikni takomillashtirish;
Diniy ekstremizmga qarshi kurashni ilmiy, ta’limiy va profilaktik yo‘nalishda olib
borish;
Fuqarolarning vijdon erkinligini to‘liq kafolatlovchi mustaqil monitoring tizimini
yaratish. Shu bilan birga, ekspertlar diniy sohadagi ayrim normativ-huquqiy hujjatlarda aniqlik
kiritish zarurligini ta’kidlaydilar. Masalan, “fundamentalizm” va “missionerlik” atamalarining
huquqiy talqini hamon aniq belgilanmagan.
Biroq umumiy ma’noda O‘zbekistonning diniy-huquqiy siyosati 2017–2025-yillar
davomida sezilarli darajada liberal va insonparvar yo‘nalishga ega bo‘ldi.
Xulosa qilib aytganda, “Yangi O‘zbekiston – 2030” strategiyasi diniy-huquqiy
masalalarni davlat siyosatining markaziga olib chiqdi. Strategiyada din erkinligi, sekulyarlik,
bag‘rikenglik va huquqiy islohotlar bir-biri bilan uyg‘unlashgan.
O‘zbekiston tajribasi shuni ko‘rsatadiki, diniy qadriyatlarni asrab-avaylagan holda
zamonaviy huquqiy davlatni qurish mumkin. Kelgusi yillarda bu yo‘nalishda xalqaro hamkorlik,
ilmiy tadqiqotlar va qonunchilikni takomillashtirish ustuvor vazifalardan biri bo‘lib qoladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston – 2030 strategiyasi. Prezident.uz, 2023.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: Adolat, 2023.
3.
“Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida”gi Qonun, 2021-yil.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Diniy ishlar qo‘mitasi – rasmiy hisobot, 2024.
657
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
5.
United Nations Human Rights Report, 2023.
6.
Pew Research Center. Global Religious Tolerance Index, 2023.
7.
USCIRF Annual Report, 2023.
8.
Human Rights Watch Report, 2023.
9.
Yuz.uz – Diniy sohadagi davlat siyosati kontseptsiyasi, 2024.
10.
O‘zbekiston IIV – Reabilitatsiya dasturi ma’lumotlari, 2024.
