276
MAQSET TARIXOVTIŃ QARAQALPAQ MÁDENIYATINDA TUTQAN ORNI
Saparova G.Sh.
Ózbekstan Mámleketlik Konservatoriyası Nókis filialı “Ulıwma kásiplik hám social gumanitar
pánler” kafedrası “Muzıkatanıw” qánigeligi 1-kurs studenti
Kamalova.G.M
Ilimiy basshı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10527131
Annotaciya. Bul maqalada Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen “Jaslar
Ustazı” húrmet ataǵınıń iyesi, “Ardaqlı Nuranıy” kókirek nıshanınıń iyesi Maqset Tarixovtıń ómir
jolı,islegen miynetleri haqqında sóz etilgen.
Gilt sózler: Muzıka, orkestr, skripka, pedogog, konservatoriya, oqıwshı, ansambl, mektep.
M.TARIKHOV'S ROLE IN THE KARAKALPAK MUSICAL CULTURE
Abstract. In this article, Maqset Tarikhov, the owner of the "Youth Teacher" honorary
label, the owner of the "Ardagli Nuraniy" badge, who worked hard for the Republic of
Karakalpakstan.
Keywords: Music, orchestra, the violin, conservatory, educationalist, student,
ensemble,school.
РОЛЬ М.ТАРИХОВА В КАРАКАЛПАКСКОЙ МУЗЫКАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЕ
Аннотация: В этой статье Максет Тарихов, обладатель почетного знака
“JASLAR USTAZÍ”, обладатель значка “ARDAQLÍ NURANÍY”, много работавший на благо
Республики Каракалпакстан.
Ключевые слова: Музыка, оркестр, скрипка, педагог, консерватория, студент,
ансамбль, школа.
Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen “JASLAR
USTAZÍ” húrmet ataǵınıń iyesi, “ARDAQLÍ NURANÍY” kókirek
nıshanınıń iyesi, Qaraqalpaq mádeniyatın, kórkem-ónerin tanıtıwǵa
úlken úles qosqan Tarixov Maqsetbay Ámetovich 1953-jıl 10-may
ayında Qaraqalpaqstan Respublikası Nókis qalasında tuwıldı.Ákesi
Ámet Tarixov Qaraqalpaqstan xalıq baqsısı,al anası bolsa
Palwaniyazova Raziyma kishkeneliginde qaytıs bolǵan. Jaslayınan
muzikaǵa qızıqqan Maqset jıl R.M.Glier atındaǵı muzika mektebinde Qurbanbay Nametullaevtan
skripka boyınsha tálim aladı.
277
M.Tarixov 1968-jılı “ВЛКСМ nıń 30-jıllıǵı” atındaǵı orta mekteptiń 8-klasın tamamlap,
Nókis Mámleketlik Muzika-хоrеоgrаfiya uchilishesiniń tarlı ásbaplar bólimine skripka klasına
oqıwǵa kiredi hám miynet jolın 1970-jılı Qaraqalpaq Mámleketlik Stаnislаvskiy atındaǵı teatrda
orkestr artisti bolıp islewden baslanadı. Maqset Tarixovtıń 1 inisi hám 1 qarındası bolıp, inisi ot
óshiriwshi bolıp isler edi, al házirde napaqada. Qarındası bolsa Nókis qániygelestirilgen mádeniyat
mektebinde 1972-jılı Tarixov Tashkent Mámleketlik konservatoriyasınıń orkestr fakultetiniń
skripka qánigeligi boyınsha oqıwǵa kiredi hám ol jerde Isak Nikolaevich Reyder klasında tálim
aladı.
Usı oqıw jılları Tashkent qalasındaǵı «Aydınlar» atındaǵı student jaslar ansambline
belsene qatnasıw menen birge Muqimiy atındaǵı teatrda orkestr artisti bolıp jumıs isledi. Jaslar
ansambli menen burıńǵı awqamnıń kóplegen Respublika hám qalalarında bolıp, Qaraqalpaq
mádeniyatın, kórkem-ónerin tanıtıwǵa úlken úles qostı.1977-jılı konservatoriyanı pitkerip Nókis
Mámleketlik kórkem-óner bilim jurtına skripka klası boyınsha oqıtıwshı bolıp keldi. 1978-80-
jılları Uzaq Shıǵıstaǵı áskeriy okrugta armiya qatarında áskeriy xizmette bolıp, keyin uchilishede
oqıtıwshılıq xızmetin dawam etti.1980-2000 jılları onıń Respublikamızdıń mádeniyatına qosqan
atqarıwshılıq xızmetin aytıp ótiw orınlı. Óziniń miynetiniń jolın teatrda baslap, kórkem-óner
uchilishesinde ustazlıq etiw menen qatar Qaraqalpaq Mámleketlik filarmoniyasında
shólkemlestirilgen birinshi simfoniyalıq orkestr artisti bolıp, Respublikamızda Moskva, Tashkent,
Qızıl-Orda, Alma-ata, Kazan hám basqa da burıńǵı Awqamnıń qalalarında ótkerilgen barlıq
mádeniy ilajlar, konsertler, yubileyler, Mádeniyat kúnleri, Dekadalardıń qatnasıwshısı boldı.
Sonıń menen qatar 1980-86-jılları Qaraqalpaqstan Mámleketlik teleradiosında dúzilgen 1
tarlı ásbaplar kvartetiniń solisti bolıp klassikalıq hám Qaraqalpaq kameralıq muzikasın xalıqqa
tanıtıw, rawajlandırıw ushın usı kvartet quramında Respublikamızdıń barlıq rayonlarında,
Tashkent, Rossiya qalalarında jaslarǵa rabochiy, kolxozshılarǵa, studentlerge, oqıwshılarǵa
lekciya-koncertler qoyıp xizmet isledi.
1982-jıldan 2016-jıldıń noyabr ayına shekem Tarixov М.А. Nókis qalalıq №1-sanlı Glier
atındaǵiı balalar kórkem-óner mektebinde (házirgi Esjan baqsı atındaǵı) direktor bolıp jumıs
isleydi.Usı jıldan baslap úlken jámáátke basshılıq etip, balalardıń kórkem-ónerge bolǵan birinshi
qádeminde olarǵa estetikalıq tárbiya beriwde,olardıń ruwxıy dúnyasın bayıtıp gózzallıqqа
qızıǵıwshılıǵın kúsheytip,hár bir balanıń ózine tán bolǵan uqıbın hám talantın óz waqtında bayqap
júzege shıǵarıwda tınbay xızmet etti Onıń mektepke basshılıq etken jılları 672 orınlı úlken tipovoy
jay qurıldı hám kerekli ábap-úskeneler menen támiyinlenip, muǵallimler hám oqıwshılar ushın
278
qolaylı sharayatlar jaratıldı. Bul mektepte jańadan bólimler,atap aytqanda milliy sazlar, xorda
qosıq aytıw, milliy estrada,teatr hám milliy qol óneri bólimleri ashıldı.
Usı mektep oqıwshıları hár jılı Ózbekstan,Qaraqalaqpaqstan hám xalıqaralıq jarıslarǵa,
kórik-tańlawlarǵa,festivallarǵa, kórgizbelerge qatnasıp jeńimpaz boldı.Qalamızda ótkeriletuǵın
Respublikalıq bayram hám merekelerge,belgili sánelerge arnalǵan úlken konsertlerge óz
baǵdarlamaları menen bárqulla belsendilik penen qatnastı.
Onıń basshılıǵında 2008-jılı dúzilgen «Ámiw gúlleri» balalar folklor-etnografiyalıq
ansambli xalqımızdıń milliy, zamanagóy qosıqların, oyınların saqlawǵa hám rawajlandırıwǵa úles
qosıp kiyatır. Bul ansambl 2008-jıl
1-7-avgust kúnleri Túrkmenstan Respublikasınıń Ashxabat
qalasında ótkerilgen «Altın ásirdiń altın áwladı», 2010-jıl hám 2013-jılı Túrkmenbashı qalasında
ótkerilgen «Avaza doslıq úlkesi» atamasındaǵı xalıq aralıq balalar festivalınıń ashılıw hám jabılıw
saltanatlarına, konsertlerge óz baǵdarlaması menen qatnasıp, festival diplom hám de estelik
sawǵalar menen sıylıqlanıp qayttı.2015-jıl 27-maydan 3-iyun aralıgında “Ámiw gúlleri» ansambli
Belarus Respublikasınıń Mogilyov oblastındaǵı Klimovichi qalasında ótkerilgen «Золатая
пчёлка»xalıq aralıq festivalda qatnasıp 3-orındı alıp, festival laureatı bolıp qayttı.
2016-jıl 27-31-mart kúnleri Rossiya Federaciyasınıń Sochi qalasında ótkerilgen V-
Xalıqaralıq «Народные истоки» milliy mádeniyat hám folklor festival tańlawında mektepten 15
adam quramında «Ámiw gúlleri» ansambli qatnasıp:
1.Sultanov Qıyas jıraw 1-orın laureatı
2.Oyınshılar ansabli 2-orın laureatı
3.Jádigerova Nurjahan baqsı 3-orın laureatı diplomları menen sıylıqlanıp tańlaw
jeńimpazları boldı.Oyınshılar ansambli 2016-jılı may ayında Rossiya Federaciyasınıń Moskva
qalasında ótkerilgen «DANCE CONTINENT» xalıqaralıq xoreografiya óneri tańlawına qatnasıw
huquqı hám 10000 rubl Grant sıylıǵın jeńip aldı. «Ámiw gúlleri» ansambliniń kórkemlik jaqtan
basshısı М.Тarixov xalıq folklorı hám milliy úrip-ádetlerin saqlawdaǵı xızmetleri ushın arnawlı
diplom hám sertifikat penen sıylıqlandı.
Tarixov.М.А.
mektep
jámáátinde
sázendeler
arasında
úlken
abroyǵa
iye
qániyge sıpatında joqarı kategoriyalı oqıtıwshı bolıp,skripka boyınsha kórkem-óner mektebinde,
mádeniyat hám kórkem-óner kollejinde ustazlıq etip 25 ten аslam shákirtler tayarlaw menen birge,
úzliksiz Berdaq аtındaǵı teatrda оrkestr аrtisti bolıp isledi.1989-1991-jılları Nókis qalalıq
mádeniyat bólimi Keńesiniń baslıǵı,1991-2009-jılları Qaraqalpaqstan Respublikası Mádeniyat
Ministrligindegi balalar muzika hám kórkem-óner mektepleriniń Direktorlarınıń Baǵdarlawshı
Keńesiniń baslıǵı boldı bolıp jumıs isledi.
279
Tarixov М.А tiń tikkeley basshılıǵında 1997-jılı 21-mayda mekteptiń 60 jıllıq, 2007-jılı
14-dekabrde 70 jıllıq, 2012-jılı 14-dekabrde 75 jıllıq yubeleyleri, 2000-jılı xoreografiya bóliminiń
25 jıllıǵı kóterińki ruwhta keń nıshanlandı.
Óziniń atqarıwshılıq,oqıtıwshılıq hám basshılıq xızmetleri ushın Tarixov М.А. bir neshe
ret Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Mádeniyat isleri boyınsha ministrliginiń, Ózbekstan hám
Qaraqalpaqstan bilimlendiriw ministrliginiń, Respublikalıq Kásiplik awqamınıń, Qala hákiminiń
húrmet jarlıqları,
2000-jılı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Joqrı Keńesiniń “Húrmet jarlıǵı”,
2004-jılı «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń xalıq bilimlendiriw аǵlası” nıshanı,
2008- «Ózbekstan Respublikasınıń xalıq bilimlendiriw aǵlası» nıshanı,
2017-jılı «Ózbekstan Konstituciyasına 25 jıl» estelik nıshanı menen,
2021-jılı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Joqarı Keńesi Prezidiumınıń «ARDAQLÍ
NURANÍY» kókirek belgisi menen sıylıqlandı.
2023-jılı 30-avgustta Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń qararına
múwapıq «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen “JASLAR USTAZÍ” húrmet
ataǵı berildi.
2009-jıldan baslap Qaraqalpaqstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministriniń 2009-jıl
12-yanvardan 8-sanlı buyrıǵı menen dúzilgen «Balalar muzika hám kórkem-óner mektepleriniń
Direktorlar Keńesiniń baslıǵı bolıp saylanıp, BMKÓMleriniń jumısların bunnan bılayda
jetilistiriw,olardı metodikalıq qollanbalar,sabaqlıqlar menen támiyinlew hámde oqıw-tárbiya
jumıslarınıń mazmunın jaqsılaw boyınsha ayanbay xizmetler isledi.
Tarixov М.А.tıń basshılıǵında 1982-2016-jıllar aralıǵında Nókis qalalıq 1-sanlı Esjan baqsı
atındaǵı balalar kórkem-óner mektebi jámááti Respublika Húkimeti qoyǵan barlıq wazıypalardı
orınlaw ushın awızbirshilik penen 34 jıl xızmet etti.
2016-jıl 10-noyabrde óz miynet jolın 1970-jılı baslaǵan Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq
muzikalı akademiyalıq teatrında orkestr artisti bolıp tiykarǵı jumısqa ótti.
2018-jılı 4-sentyabrde Nókis qánigelestirilgen mádeniyat hám kórkem-óner mektebine
оqıtıwshı bolıp jumısqa ótti. Házirgi kúnde M.Tarixov Ózbekstan Mámleketlik
Konservatoriyasınıń Nókis Filialında skripka klası oqıtıwshısı bolıp jumıs islep kelmekte.
280
REFERENCES
1.
Charshemov J. Problems of Using Karakalpak Folklore in Composers //Vital Annex:
International Journal of Novel Research in Advanced Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 3.
– С. 270-273.
2.
Charshemov J. A REVIEW OF MARKABAY JIEMURATOV'S WORK //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 818-821.
3.
Niyazbaeva A., Kamalova G. ÓZBEKISTON XALQ BAXSHISI QALLIEV
TEŃELBAY GENJEBAEVICH IJODI //Общественные науки в современном мире:
теоретические и практические исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 7. – С. 22-24.
4.
Begis P., Kamalova G. М. SÓNBES JULDIZ //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2023. – Т. 32. – №. 2. – С. 55-59.
5.
Aysawle J., Kamalova G. M. SAHRA BÚLBÚLI ROZA QUTEKEEVA
//ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2023. – Т.
32. – №. 2. – С. 60-66.
6.
Dauletbaeva G., Kamalova G. A SHINING STAR //Modern Science and Research. –
2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 880-884.
7.
Segizbaeva G., Kamalova G. M. DEVELOPMENT OF THE ORCHESTRA OF
MUSICAL INSTRUMENTS IN KARAKALPAKSTAN //Modern Science and
Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 875-879.
8.
Niyazbaeva A. J., Kamalova G. M. CHANQOVUZ MUSIQA ASBOBI VA UNING
TURLARI //Journal of Integrated Education and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 1. – С.
26-30.
9.
Kamalova G. M. et al. QARAQALPAQTIŃ BAY MIYRASI //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ.–2023. – Т. 32. – №. 2. – С. 52-54.
10.
Kamalova G. M., Axmetovna M. A. QOBIZ HÁM JIRAWSHILIQ DÁSTÚRLERIN
SAQLAW //Лучшие интеллектуальные исследования. – 2023. – Т. 9. – №. 1. – С.
123-126.
11.
Kamalova G., Akhmetovna M. A. THE LEGACY THAT HAS COME DOWN TO US
AS “JETI ASIRIM” //Лучшие интеллектуальные исследования. – 2023. – Т. 9. – №.
1. – С. 117-122.
12.
Kamalova G. M. et al. ÓZBEKSTAN XALIQ BAQSISI ǴAYRATDIN
ÓTEMURATOV //TADQIQOTLAR. – 2023. – Т. 25. – №. 1. – С. 40-42.
281
13.
Kamalova G. M. et al. ÓZBEK MUZIKASINDA BALALAR FOLKLORI //Journal of
new century innovations. – 2023. – Т. 39. – №. 2. – С. 85-87.
14.
Тажетдинова С. М., Худайбергенова Г. Ж. Формирование музыкальной культуры
студентов //Молодой ученый. – 2018. – №. 47. – С. 380-382.
15.
Тажетдинова С. М. Народные песни как фактор развития личности учащихся
//Вестник Курганского государственного университета. – 2018. – №. 3 (50). – С.
62-62.
16.
Guldana S., Kamalova G. M. J. CHARSHEMOVTIŃ DÓRETIWSHILIGINDE FUGA
JANRI //World scientific research journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 32-38.
17.
Gulxumar D., Gulmaryam K. BASHEROV DYNASTY //World scientific research
journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 26-31.
18.
Gúlmaryam K. QARAQALPAQ QIZ BAQSISI SAPARGÚL //World scientific
research journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 39-42.
19.
Kamalova G. M. et al. QARAQALPAQSTANDA AKADEMIYALIQ VOKAL
JÓNELISI //World scientific research journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 21-25.
20.
Kamalova G. M., Axmetovna M. A. QOBIZ HÁM JIRAWSHILIQ DÁSTÚRLERIN
SAQLAW //Лучшие интеллектуальные исследования. – 2023. – Т. 9. – №. 1. – С.
123-126.
21.
Kamalova G. M. et al. ÓZBEK MUZIKASINDA BALALAR FOLKLORI //Journal of
new century innovations. – 2023. – Т. 39. – №. 2. – С. 85-87.
22.
Kamalova, G. (2023). QÁLEMI ÓTKIR KOMPOZITOR (D.Djańabaeva dóretiwshilik
jolı).
Вестник
музыки
и
искусства
,
1
(2),
37–39.
извлечено
от
https://science.uzdknf.uz/index.php/science/article/view/104
23.
Begis P., Kamalova G. М. SÓNBES JULDIZ //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2023. – Т. 32. – №. 2. – С. 55-59.
24.
Niyazbaeva A., Kamalova G. ÓZBEKISTON XALQ BAXSHISI QALLIEV
TEŃELBAY GENJEBAEVICH IJODI //Общественные науки в современном мире:
теоретические и практические исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 7. – С. 22-24.
25.
Abdikarimova I. T., Kamalova G. M. QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNDAǴÍ
BIRINSHI FLEYTA ATQARÍWSHÍSÍ //Journal of new century innovations. – 2023. –
Т. 43. – №. 3. – С. 178-181.
282
26.
Segizbaeva G., Kamalova G. M. DEVELOPMENT OF THE ORCHESTRA OF
MUSICAL INSTRUMENTS IN KARAKALPAKSTAN //Modern Science and
Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 875-879.
27.
Abdikarimova I. T., Kamalova G. M. QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNDAǴÍ
BIRINSHI FLEYTA ATQARÍWSHÍSÍ //Journal of new century innovations. – 2023. –
Т. 43. – №. 3. – С. 178-181.
28.
Kamalova G. M. et al. ÓZBEKSTAN XALIQ BAQSISI ǴAYRATDIN
ÓTEMURATOV //TADQIQOTLAR. – 2023. – Т. 25. – №. 1. – С. 40-42.
29.
Kamalova G. M. et al. ÓZBEK MUZIKASINDA BALALAR FOLKLORI //Journal of
new century innovations. – 2023. – Т. 39. – №. 2. – С. 85-87.
30.
Kamalova G. M. et al. QARAQALPAQTIŃ BAY MIYRASI //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ.–2023. – Т. 32. – №. 2. – С. 52-54.
31.
Kamalova G. M. et al. QARAQALPAQSTANDA AKADEMIYALIQ VOKAL
JÓNELISI //World scientific research journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 21-25.
32.
Guldana S., Kamalova G. M. J. CHARSHEMOVTIŃ DÓRETIWSHILIGINDE FUGA
JANRI //World scientific research journal. – 2023. – Т. 22. – №. 2. – С. 32-38.
33.
Kamalova, G. (2023). QÁLEMI ÓTKIR KOMPOZITOR (D.Djańabaeva dóretiwshilik
jolı). Вестник музыки и искусства, 1(2), 37–39
