ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1020
UMUMQO‘SHIN TO‘SIQLAR YO‘LAKCHASINI YENGIB O`TISHNI O`RGATISH
METODIKASI
Khudayberganov Olimjon Komiljonovich
O'zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Akademiyasi
Jangovar va jismoniy tayorgarlik kafedrasi katta o'qituvchi-murabbiy.
E-mail:
https://doi.org/10.5281/zenodo.10693514
Annotatsiya.
Maqolada kursantlarning jismoniy tayyorgarlik jarayonida to‘siqlarni
yengib o‘tish bo‘yicha, mustaqil tayorgarlik mashg‘ulotlarni tashkil etish, mazmuni va o‘tkazish
usullari masalalari muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar:
kasbga yo‘naltirilgan amaliy jismoniy va jangovar tayyorgarlik, ko‘nikma
va malaka, salomatlik, kursantlar, jismoniy fazilatlar.
METHODOLOGY OF TRAINING TO OVERCOME COMMON OBSTACLES
Abstract.
The article discusses the issues of organization, content and methods of
conducting independent classes on overcoming obstacle courses in the process of physical training
of cadets.
Keywords:
professional physical and combat training, skills and abilities, health, cadets,
physical qualities.
МЕТОДИКА ОБУЧЕНИЯ ПРЕОДОЛЕНИЮ ОБЫЧНЫХ ПРЕПЯТСТВИЙ
Аннотация.
В статье рассматриваются вопросы организации, содержания и
методов проведения самостоятельных занятий по преодолению полосы препятствий в
процессе физической подготовки курсантов.
Ключевые слова:
профессиональная физическая и боевая подготовка, навыки и
умения, здоровье, курсанты, физические качества.
Kirish.
Har bir IIO xodimi zamonaviy texnika va qurollarni yaxshi bilishi, har qanday
jangovar vaziyatda mohirona harakat qilishi, yuqori darajadagi jismoniy va psixologik
tayyorgarlikni talab qiladigan, o‘z kuchlarning maksimal samaradorligi va intensivligi bilan
harakat qilishi kerak.
Mutaxassisligidan qat'i nazar, to‘siqlarni yengib o‘tishga yaxshi tayyorgarlik ko‘rgan
xodimlar jismoniy tayyorgarlik, o‘zini tuta bilish, huquqbuzar ustidan jismoniy va psixologik
ustunlik hissi, doimiy faollik va xizmatning barcha bosqichlarida o‘z funktsional vazifalarini
sitqidildan bajarish bilan ajralib turadi.
Ichki ishlar organlari xodimlarining kasbga tayyorlash jarayoni bu
- xar-xil ekstrimal
holatlarda to‘g‘ri qaror qabul qilish, shu bilan birga fuqarolarning shaxsiy xavfsizligini ta'minlash
uchun quyidagi ko‘nikma va qobiliyatlarni rivojlantirish o‘z ichiga oladi. Ushbu maqsadlar uchun
kursantlarning jismoniy fazilatlarini - kuch, tezlik, egiluvchanlik, harakatni muvofiqlashtirish
qobiliyatini, umumiy va o‘ziga xos chidamliligini rivojlantirish kerak. Bu vazifalarning barchasi,
to‘liq darajada “Umumqo‘shin to‘siqlar yo‘lakchasida tartibbuzarni qo‘lga olish xatti-harakatlari”
nomli mashg‘ulotda hal qilishga imkon beradi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1021
Kursantlarni to‘siqlarni yengib o‘tishga o‘rgatish metodologiyasining mazmuni tahlili shuni
ko‘rsatadiki, nazorat mashqlarini bajarishda "an'anaviy" usuldan foydalanishi, bu esa faqat
standart harakatlar ko‘nikmasini shakillantirishi. Kursantlarning jismoniy, jangovar va psixologik
tayyorgarligini yanada oshirish maqsida, to‘siqlarni yengib o‘tishni o‘rgatish jarayonida
nostandart yelementlardan foydalanish yuqori samaradorlikga olib kelishi mumkinligi taxmin
qilindi.
Tadqiqot 2023 yil sentyabrdan 2024 yil yanvar oyigacha O‘zbekiston Respublikasi ichki
ishlar vazirligi Akademiyasi sport majmuasida o‘tkazildi.
Eksperimental dastur Akademiya 3-o‘quv kursi kursantlari uchun to‘siqlarni yengib o‘tish
uchun o‘quv jarayonining sifati jismoniy va jangovar tayyorgarlikning turli shakllarini oqilona
birlashtirish va jismoniy tayyorgarlikning maxsus vositalaridan foydalangan holda tizimli bo‘lishi
sharti bilan ta'minlanishi mumkin degan gipotezaga asoslangan yedi.
Tadqiqotda ishtirok yetish uchun 22 kursantdan iborat nazorat 310-o‘quv guruhi va 22
kursantdan iborat eksperimental 319- o‘quv guruhi tanlandi.
Nazorat va eksperimental guruhlari jismoniy va jangovar tayyorgarlik mashg‘ulotlari
namunaviy va eksperimental o‘quv dasturlariga muvofiq o‘tkazildi. Shunga ko‘ra, eksperimentda
ishtirok etgan kursantlarning kun tartibi, o‘quv jarayon va moddiy baza bir xil edi.
Dastlab, nazorat va eksperimental guruhlarning barcha kursantlari jismoniy va kasbiy
tayyorgarlik, jismoniy rivojlanish, funktsional holat bo‘yicha IIV ning 383-son buyrug‘i
asosida sinovdan o‘tkazildi. Pedagogik eksperiment ishtirokchilarining dastlabki ko‘rsatkichlari
quydagi jadvalda keltirilgan.
Dastlabki ko‘rsatkichlar jadvali
№
Nazorat 310 -guruh
Familyasi va ismi
100 m.
yugurish
Tortilish,
kuch ishlatish
mashqi
3000/1000 m.
yugurish
Umumiy
baho
natija
bah
o
natija
baho natija
bah
o
1
Azimxo‘jayev X. S.
12,5
5
14
4
12,29
5
5
2
Buronboyev M. T.
14,2
4
4
2
12,52
3
3
3
G‘ulomov S. F.
14,1
4
12
3
13,20
3
3
4
Jumaniyozov M. A.
14,5
3
16
5
13,25
3
3
5
Imomov S. K.
13,8
5
16
5
12,30
5
5
6
Qadamboyeva S. J.
18,1
3
32
4
5,14
3
3
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1022
7
Qorjavov Z. V
13,8
5
16
5
12,40
4
5
8
Maxmudov O. Q.
15,0
3
16
5
13,09
3
3
9
Mengliyev Sh. I
14,01
4
14
4
13,25
3
4
10
Murotaliyev J.J.
13,6
5
11
2
13,20
3
3
11
Nuriddinov M. X.
13,4
5
14
4
12,48
4
4
12
Odilov X. X.
13,4
5
14
4
12,22
5
5
13
Raximov B. A.
13,5
5
15
4
13,00
3
4
14
Rahmonov S. S.
13,5
5
12
3
14,00
2
3
15
Sotvoldiyev O.J.
12,8
5
10
2
13,14
3
3
16
Suvonov S. E.
12,8
5
12
3
12,56
3
3
17
Xaitov A. M.
12,4
5
12
3
12,58
3
3
18
Xamdamov A. X.
13,8
5
12
3
13,17
3
3
19
Xasanov F. A.
14,3
4
7
2
12,30
5
3
20
Shavkatov Sh. M.
13,2
5
12
3
13,20
3
3
21
Ergashev U. U.
13,6
5
13
3
13,20
3
3
22
Yakupbayev A. M.
13,6
5
16
5
12,55
3
4
№
Eksperimintal
319-gurux
Familyasi va ismi
100 m.
yugurish
Tortilish,
kuch ishlatish
mashqi
3000/1000 m.
yugurish
Umumiy
baho
natija baho
natija
bah
o
natija baho
1
Abdirashidov D.M.
12,8
5
16
5
12,55
3
4
2
Abdullayev R.T.
14,2
4
16
5
12,14
5
5
3
Abdullayev Sh. X.
15,1
2
10
2
13,12
3
2
4
Abdurasulov Sh.R.
13,8
5
16
5
13,23
3
4
5
Allanazarov A.I.
13,6
5
16
5
12,33
4
5
6
Ahmadjonov I.I.
14,6
3
14
4
12,28
5
4
7
Ahmadov A.A.
13,8
5
16
5
11,32
5
5
8
Boltaboyev A.F.
12,8
5
11
2
13,15
3
3
9
Valiyev B.B.
14,7
3
16
5
13,03
3
3
10
G‘ulomov B.N.
12,9
5
16
5
12,38
4
5
11
Xudoyberdiyev A.A.
13,1
5
16
5
13,25
3
4
12
Qo‘ldoshev F.B.
15,1
2
14
4
12,46
4
3
13
Mahmudov J.Sh.
14,8
3
16
5
12,36
4
4
14
Musayeva Sh.I.
17,5
4
32
4
5,15
3
4
15
Nagimov R.D.
14,2
4
10
2
12,42
4
3
16
Olimjonov A.L.
13,5
5
16
5
12,35
4
5
17
Ravshanov A.M.
13,7
5
12
3
12,46
4
4
18
Raimov T.Sh.
13,5
5
17
5
13,20
3
4
19
Sagdulloyev A.A.
12,8
5
16
5
12,42
4
5
20
Sayfiyev X.X.
14,5
3
10
2
13,25
3
2
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1023
21
To‘libayev M.A.
13,8
5
12
3
13,22
3
3
22
Usmonova Yu.U.
19,3
2
32
4
4,57
3
3
Tajribaning dastlabki davrida eksperimental va nazorat guruhlari kursantlarining jismoniy
tayyorgarligi, jismoniy rivojlanishi va funktsional holati deyarli bir xil edi va sezilarli farqlarga
ega emas edi.
Rejalashtirilgan (80 daqiqa) va mustaqil tayyorgarlik (40 daqiqa) barcha mashg‘ulotlar
Jangovar va jismoniy tayyorgarlik kafedrasi professor - o‘qituvchilari tomonidan bir xil olib
borildi.
Ikkala guruhda ham davomat taxminan bir xil 73% -75% teng edi.
Nazorat guruhiga kiruvchi kursantlar uchun o‘quv mashg‘ulotlar tasdiqlangan o‘quv
dasturiga muvofiq o‘tkazildi.
Umumiy ball
baxo
vaqt
ball
vaqt
ball
vaqt
ball
15
3
2.25
5
2.20
5
2.15
5
21
4
2.20
7
2.15
7
2.10
7
30
5
2.15
10
2.10
10
2.05
10
Eksperimental guruhda, nazorat guruhidan farqli o‘laroq, "To‘siqlarni yengib o‘tish"
mavzusini o‘rganish uchun soatlar soni o‘zgartirildi. Mashg‘ulotlarning mazmuni, an'anaviy
dasturdan farqli o‘laroq, jismoniy zo‘riqishdan keyin, zirhli himoya vositalarida: yugurish,
emaklash, qo‘l jangi va kurash usullari texnikasini bajarish mashqlari qo‘shildi.
№
Nazorat 310 -guruh
Familyasi va ismi
тўсиқларни енгиб ўтиш
natija
baho
1
Azimxo‘jayev X. S.
2.02
5
2
Buronboyev M. T.
2.15
4
3
G‘ulomov S. F.
2.14
4
4
Jumaniyozov M. A.
2.29
2
5
Imomov S. K.
2.00
5
6
Qadamboyeva S. J.
2.45
4
7
Qorjavov Z. V
2.05
5
8
Maxmudov O. Q.
2.25
3
9
Mengliyev Sh. I
2.30
2
10
Murotaliyev J.J.
2.24
3
11
Nuriddinov M. X.
2.12
4
12
Odilov X. X.
1.58
5
13
Raximov B. A.
2.18
3
14
Rahmonov S. S.
2.40
2
15
Sotvoldiyev O.J.
2.25
3
16
Suvonov S. E.
2.22
3
17
Xaitov A. M.
2.23
3
18
Xamdamov A. X.
2.25
3
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1024
19
Xasanov F. A.
2.04
5
20
Shavkatov Sh. M.
2.20
3
21
Ergashev U. U.
2.24
3
22
Yakupbayev A. M.
2.11
4
Ertalabki badan tarbiya vaqtida eksperimental guruhda haftasiga 3 marotaba (to‘siqlarni
yengib o‘tish uchun 30 daqiqagacha) qo‘shimcha vaqt ajratilgan.
№
Eksperimintal
319-gurux
Familyasi va ismi
to‘siqlarni yengib o‘tish
natija
baho
1
Abdirashidov D.M.
2.02
5
2
Abdullayev R.T.
2.15
5
3
Abdullayev Sh. X.
2.25
3
4
Abdurasulov Sh.R.
2.10
4
5
Allanazarov A.I.
2.00
5
6
Ahmadjonov I.I.
2.12
4
7
Ahmadov A.A.
2.05
5
8
Boltaboyev A.F.
2.25
3
9
Valiyev B.B.
2.28
3
10
G‘ulomov B.N.
2.04
5
11
Xudoyberdiyev
A.A.
2.02
5
12
Qo‘ldoshev F.B.
2.28
3
13
Mahmudov J.Sh.
2.14
4
14
Musayeva Sh.I.
2.40
4
15
Nagimov R.D.
2.25
3
16
Olimjonov A.L.
2.01
5
17
Ravshanov A.M.
2.12
4
18
Raimov T.Sh.
2.10
4
19
Sagdulloyev A.A.
2.04
5
20
Sayfiyev X.X.
2.20
3
21
To‘libayev M.A.
2.24
3
22
Usmonova Yu.U.
2.50
3
Guruhlar bo‘yicha umumiy ko‘rsatkich
№ Guruh turi
“2”
“3”
“4”
“5”
1
Nazorat
3
9
5
5
2
Eksperimintal
-
8
6
8
Xulosa.
An'anaviy usullarga nisbatan, tadbiq etilgan yangi metodika jiddiy jismoniy
zo‘riqish fonida kursantlarni to‘siqlar yo‘lagida mashqlardan foydalanish samaradorligi aniqlandi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1025
Kursantlarning to‘siqlarni yengishga tayyorgarligini oshirish uchun qo‘shimcha
mashqlardan foydalangan xolda zo‘riqish sharoitida (qo‘l jangi, kurash va qurollangan raqibga
qarshi ximoya) usullarni shaxsiy zirhli himoya kiymida harakatlar texnikasini to‘g‘ri bajarishga
erishilgan.
REFERENCES
1.
Ўзбекистон Республикасининг “Жисмоний тарбия ва спорт тўғрисида”ги 394-сон
қонуни – Lex.uz.
2.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йилнинг 20 январдаги “Ички ишлар
органларини халқчил профессионал тузилмага айлантириш ва аҳоли билан янада
яқин ҳамкорликда ишлашга йўналтириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар
тўғрисида”ги №10-сон қарори.
3.
Yunusova Yu.M. Theory and methods of physical culture: Textbook. - T., 2007.
4.
Salamov R.S. Physical education and methodology, vol. 1, 2. T.: ITA-press. 2018-296 pp.
5.
Khudaiberganov O. K. Features of preparation of runners for middle and long distances,
cadets studying in academies of the mia of the republic of Uzbekistan, vol. 3,Issue 3, March
2023-308 pp.
6.
А.А. Аташайхов, О.К. Ҳудайберганов
Жисмоний тайёргарлик. Ўқув қўлланма. –
Академия МВД Республики Узбекистан. – Тошкент 2013.
7.
Кочкаров А.А.
Технология профессионально-прикладной подготовки курсантов
образовательных учреждений МВД Республики Узбекистан: Дисс. докт. пед. наук. –
Чирчик. 2022 – 225 с.
8.
Кочкаров А.А.
Совершенствование общей и специальной физической подготовки
курсантов образовательных учреждений МВД Республики Узбекистан:
Монография. – Академия МВД Республики Узбекистан. – Ташкент, 2023. – 141 с.
9.
Khudaiberganov
O. K.
Features of preparation of runners for middle and long distances,
cadets studying in Academies of the MIA of the Republic of Uzbekistan. IBAST
https://doi.org/10.5281/zenodo.7758691
10.
G‘aniboyev I. D. et al. YOSH YENGIL ATLETIKACHI SPORTCHILARNI
UZUNLIKKA SAKRASH TURIGA SARALASHDA JISMONIY SIFATLARINI
RIVОJLANTIRISH //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №.
14. – С. 736-741.
11.
G‘aniboyev I. D. et al. UZUNLIKKA SAKROVCHILARNI TAYYORLASH
SAMARADORLIGINI OSHIRISH //Educational Research in Universal Sciences. – 2023.
– Т. 2. – №. 14. – С. 725-729.
12.
G‘aniboyev I. D. et al. QISQA MASOFAGA YUGURISH TEXNIKASINI BOSHLANG
‘ICH
TAYYORGARLIK
BOSQICHI
SPORTCHILARIGA
O
‘RGATISH
SAMARADORLIGI //Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №.
14. – С. 730-735.
13.
G‘aniboyev I. D. et al. G ‘OVLAR OSHA YUGURUVCHILARNI MUSOBOQALARGA
TAYYORLASH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH //Educational Research in
Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 718-724.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1026
14.
Ziyayev C., Sapayeva M. IMPROVING THE EFFECTIVENESS OF TRAINING
MIDDLE DISTANCE RUNNERS USING INNOVATIVE TECHNOLOGY USING THE
FARTLEK METHOD //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 5. – С. 28-35.
15.
Ziyayev F. C. et al. YENGIL ATLETIKA SPORT TURINI RIVOJLANTIRISHDA
UMUMIY
O’RTA
T’ALIM
MAKTABLARINING
JISMONIY
TARBIYA
DARSLARIDA YENGIL ATLETIKA TURLARINI O ‘RGATISH METODIKASINI
TAKOMILLASHTIRISH SAMARADORLIGI //Central Asian Research Journal for
Interdisciplinary Studies (CARJIS). – 2021. – Т. 1. – №. 3. – С. 348-355.
16.
Xoʻjamkeldiyev G. S. et al. KICHIK RAZRYADLI O’RTA MASOFALARGA
YUGURUVCHILARNING MUSOBAQA OLDI TAYYORGARLIGI //Central Asian
Research Journal For Interdisciplinary Studies (CARJIS).
– 2021. – Т. 1. – №. 3. – С. 270-274.
17.
Каримов Ф. М. и др. БОШЛАНҒИЧ ИХТИСОСЛИК ГУРУҲИДАГИ УЗУНЛИККА
САКРОВЧИ ҚИЗЛАРНИНГ ДЕПСИНИШ КУЧИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ //Central
Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). – 2021. – Т. 1. – №. 4. –
С. 119-125.
18.
Xoʻjamkeldiyev G. S. et al. AHOLI OʻRTASIDA OMMAVIY YUGURISHNING
AHAMIYATI //Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). –
2022. – Т. 2. – №. 10. – С. 120-125.
19.
Ғанибоев И. Д. и др. МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИДА ЕНГИЛ
АТЛЕТИКА МАШҚЛАРИНИ ЎЗИДА МУЖАССАМЛАШТИРГАН ХАРАКАТЛИ
ЎЙИНЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ ОРҚАЛИ БОЛАЛАРНИ ЖИСМОНИЙ
СИФАТЛАРНИ ТАРБИЯЛАШ //Central Asian Research Journal for Interdisciplinary
Studies (CARJIS). – 2022. – Т. 2. – №. 10. – С. 286-293.
20.
Yusupov I. A. et al. O’ZBEKISTONDA YENGIL ATLETIKA BO’YICHA YOPIQ
INSHOATLARDA
O’TKAZILGAN
2021-2022-YILDAGI
O’ZBEKISTON
CHEMPIONATI MUSOBAQALARINING TAHLILI //Central Asian Research Journal
for Interdisciplinary Studies (CARJIS). – 2022. – Т. 2. – №. 10. – С. 293-300.
21.
Gʻaniboyev I. D. et al. UZUNLIKKA SAKROVCHILARNI CHIDAMLIK SIFATINI
RIVOJLANTIRISH ME’ZONLARI //Central Asian Research Journal for Interdisciplinary
Studies (CARJIS). – 2022. – Т. 2. – №. 10. – С. 306-312.
22.
Ziyayev F. C. et al. O ‘RTA MASOFAGA YUGURUVCHI YENGIL
ATLETIKACHILARNI MUSOBAQA OLDI TAYYORGARLIGI SAMRADORLIGINI
OSHIRISH //Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). –
2021. – Т. 1. – №. 4. – С. 78-90.
23.
Ziyayev F. C. et al. BOSQON ULOQTIRUVCHI SPORTCHILARNI TAYYORLASHDA
MODELLASHTIRISH ORQALI SAMARADORLIGINI ANIQLASH //Central Asian
Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). – 2022. – Т. 2. – №. 10. – С. 280-
285.
