79
TALABALARDA KOUCHING KOMPITENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH
Bazarov Sardor
Guliston davlat pedagogika instituti stajor-o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10826235
Annotatsiya.
Ushbu maqolada pedagogik kompetentsiyani oshirishning tobora ko‘proq
foydalanilayotgan shakli kouching texnologiyasi va uni tarbiyachilarning shaxsiy va
kommunikativ rivojlanishiga hissa qo‘shadigan kuchli vosita bo‘lib xizmat qilishi haqida
muallifning fikrlari bayon etilgan.
Kalit so‘zlar:
kouching texnologiyasi, tarbiyachilarning kasbiy rivojlanishi, texnologiyalar
integratsiyasi, koucherlik, kouching kompitensiyasi.
DEVELOPMENT OF COACHING COMPETENCIES IN STUDENTS
Abstract.
This article describes the author's opinion about coaching technology, which is
increasingly used as a form of increasing pedagogical competence, and how it serves as a powerful
tool that contributes to the personal and communicative development of educators.
Key words:
coaching technology, professional development of educators, integration of
technologies, communication, coaching competence.
РАЗВИТИЕ ТРЕНЕРСКИХ КОМПЕТЕНЦИЙ У СТУДЕНТОВ
Аннотация.
В данной статье изложено мнение автора о технологии коучинга, все
более используемой форме повышения педагогической компетентности, и о том, как она
служит мощным инструментом, способствующим личностному и коммуникативному
развитию педагогов.
Ключевые слова:
технология коучинга, профессиональное развитие педагогов,
интеграция технологий, коммуникация, коучинговая компетентность.
Kouching kompetensiyasining bilim komponenti kouching bilan bog’liq nazariyalar,
modellar va amaliyotlarni mustahkam tushunishga ishora qiladi. Bunga o’rganish va motivats
ya bilan bog’liq psixologik nazariyalar, turli xil kouching modellari va turli xil o’quv uslublari va
ularning couching ta’siri haqidagi bilimlar (Teylor, 2020) kiradi. Ushbu sohalarni har tomonlama
tushunish kouch - murabbiylarga o’zlari kouching qilayotgan shaxslarning ehtiyojlariga mos
ravishda o’z strategiyalarini moslashtirishga imkon beradi va shu bilan ularning kouching
samaradorligini oshiradi. Bundan tashqari, kouch-murabbiylar ular faoliyat ko’rsatayotgan
kontekstni yaxshi tushunishlari ham muhimdir. Bunga tashkilot, ta’lim muassasasi, sanoat va
kouching amaliyotiga ta’sir ko’rsatishi mumkin bo’lgan tegishli qonunlar yoki yo'riqnomalar
80
haqidagi bilimlar kiradi. Kouching kompetensiyasining malaka komponenti kouch - murabbiylar
o’z bilimlarini real hayot sharoitlarida samarali qo’llash uchun zarur bo’lgan qobiliyatlarni o’z
ichiga oladi. Bunga muloqot qobiliyatlari, savol berish qobiliyatlari faol tinglash qobiliyatlari,
munosabatlarni boshqarish qobiliyatlari va qulay o’rganishni yaratish qobiliyati kiradi. Bundan
tashqari, muammolarni hal qilish va qaror qabul qilish kabi amaliy ko’nikmalar ham juda muhim,
chunki ular murabbiylarga dinamik va murakkab vaziyatlarga samarali javob berishga yordam
beradi.
Ta’lim sohasidagi koucherlikga hayotning barcha sohalarida, shu jumladan ta’lim sohasida
ham yuqori natijalarga erishishga yordam beradigan ta’lim jarayoni sub’ektlari o‘rtasidagi uzoq
muddatli hamkorlik sifatida qaraladi. Koucherlik - bu pedagogik faoliyat samaradorligini oshirish,
o‘z-o‘zini tarbiyalash, tarbiyachilarning o‘z-o‘zini rivojlantirishga ko‘maklashish, maslahat
(treninglar, suhbatlar, seminarlar) orqali sharoitlar yaratish usuli.
Koucherlik o‘rgatish, ko‘rsatma berish, ilhomlantirish demakdir.
Kouching – esa rivojlanish bo‘yicha maslahat. An’anaviy maslahat va koucherlik
o‘rtasidagi farq shundaki, koucherlik kasbiy faoliyatni shaxsiy qo‘llabquvvatlashga qaratilgan faol
ta’lim shaklidir. Ushbu uslubning asosi interaktiv muloqot, munozara (savol-javob, bu erda
tarbiyachi maslahat va tavsiyalar olmaydi, faqat koucher unga bergan savollariga javob beradi va
tarbiyachi o‘z muammolarini hal qilish uchun zaxira va yo‘llarni topadi.
Koucherlik - bu rahbarlikning uchta asosiy yo‘nalishini ta’minlashda professional va
pedagogik kompetentsiya va samaradorlikni oshirish jarayonida qo‘llaniladi:
a) tashkilotning ustavlari, qarashlari va maqsadlarini ta’minlaydigan kommunikativ soha;
b) yuqori samarali jamoaviy ish olib boradigan munosabatlarni o‘rnatish va o‘zaro
hamkorlikni osonlashtirish;
v) bajarish va natijalarni olishning yuqori samaradorligini ta’minlash.
Kouching texnologoiyasi – koucherning (katta o‘qituvchi, tajribali o‘qituvchi,) mijoz
(tarbiyachi) bilan maqsadga qaratilgan suhbati. Mashg‘ulotlar davomida koucher tarbiyachini
faollashtiradigan, o‘qituvchiga haqiqatni tahlil qilish va maqsadga erishish variantlarini tanlash
orqali maqsadni belgilashdan yakuniy natijaga o‘tishga yordam beradigan usullardan foydalanadi.
Koucherlikning umumiy asoslarini quyidagi tushunchalar bilan ifodalash mumkin:
1) sheriklik;
2) potentsialni ochish;
3) natija.
81
Koucher (maslahatchi) yechimlar uchun ijodiy izlanishni rag‘batlantiradi va maqsadlarga
erishish va o‘zgarishlarni amalga oshirish uchun tarbiyachilarning qat’iyatliligini qo‘llab-
quvvatlaydi ularning kasbiy faoliyatida motivatsiya beradi.
Boshqacha aytganda, koucherlik jarayonida tarbiyachilar maqsadga erishishning o‘ziga
xos yo‘lini topadilar va murabbiy yaratadi;
ijodiy muhit, muqobillarni topish uchun maxsus maydon(atmosfera) yaratadi;
ishonch, bu yerda tarbiyachi o‘z g‘oyalari va takliflari befarq qolmasligini his qiladi.
Kouching bir necha bosqichlardan o‘tadi:
1-bosqich - koucher va tarbiyachi o‘rtasida hamkorlikni o‘rnatish;
2-bosqich - aniq maqsadga erishish uchun vazifalarni birgalikda belgilash;
3-bosqich - mavjud muammoni (vaziyatni) o‘rganish;
4-bosqich - natijaga erishish yo‘lidagi ichki va tashqi to‘siqlarni aniqlash;
5-bosqich - qiyinchiliklarni engish imkoniyatlarini ishlab chiqish va tahlil qilish
muammoni hal qilish;
6-bosqich - harakatning aniq variantini tanlash va harakatlar rejasini tuzish;
7-bosqich - ma’lum bir sanaga qadar nima qilish kerakligi to‘g‘risida kelishuv.
Shunday qilib, koucherlik koucher va tarbiyachilar o‘rtasidagi g‘ayratli o‘zaro
munosabatlarga asoslangan texnologiya, bunda koucher har bir tarbiyachining ma’lum bir fan
sohasida optimal vaqt oralig‘ida muhim maqsadlarga erishish uchun har bir tarbiyachining shaxsiy
salohiyatini ochishga qaratilgan maxsus shartsharoitlarni yaratadi.
Har bir koucher har xil, lekin odatda yuqorida sanab o‘tilgan barcha qadamlar koucherlik
texnologiyasining har bir bosqichida mavjud.Har bir koucherlik sessiyasi tarbiyachi uchun
maqsadga erishish uchun hal qilinishi kerak bo‘lgan ba’zi bir vazifa bilan keladi va shuning uchun
mavjud vaziyat, mavjud resurslar va nima yaxshi bo‘lishini bilish uchun reja tuzilishi muhimdir.
Kouching texnologiyasining asosiy xususiyatlari:
- davri (haftada 1-2 marta, koucherlik mashg‘ulotlarining davomiyligi o‘rtacha 30 dan 90
minutgacha, koucherning o‘zi o‘rtacha 2 oydan 1 yilgacha, ba’zan uzoqroq maqsad va vazifalarga
qarab)
- sessiyalar oralig‘ida mijozning mustaqil ishi (uy vazifasi)
- koucherlar tomonidan nazorat qilinadigan muayyan suhbat rejasi mavjud, agar tarbiyachi
mavzudan chetga chiqsa, koucher suhbatni to‘g‘ri yo‘lga qaytaradi.
- har bir koucherlik mashg‘ulotidan so‘ng xulosa tuziladi, ushbu mashg‘ulotdan keyingi
mashg‘ulot oralig‘idagi davr uchun chora-tadbirlar rejasi tuziladi. Koucher shunchaki savol
82
bermaydi balkim, u so‘raydi, fikr bildiradi va tarbiyachiga hali so‘ramagan yoki berishni
istamagan savollariga javob topishga yordam beradi, shuningdek, tarbiyachi tomonidan ilgari
o‘rganilgan muammoga boshqa tomondan yondashishga yordam beradi. Koucherlik san’ati -
tarbiyachining ijodiy salohiyatini rivojlantirishga yordam berishdir.
Koucherlik pedagogik faoliyatni tashkil etish uchun tarbiyachilarni tayyorlash shakli
sifatida tarbiyachilarga;
- o‘qituvchilarning samarali yo‘nalishdagi qobiliyatlarini rivojlantirishga imkon beradi
bolalar, ota-onalar va hamkasblar bilan o‘zaro munosabatlarni yaxshilaydi;
- ularda belgilangan maqsadlarga erishishda samarali yordam ko‘rsatadi
- kasbiy faoliyatda o‘sish imkonini beradi.
Ushbu yuqorida keltirilgan fikrlarga tayanib shunday xulosa qilish mumkin; koucherlik bu
inson salohiyatini ochish san’atidir. Hozirgi davr talabi bo‘lgan kretiv fikrlovchi yosh avlodni
kamolga yetqizishda xizmat qiladigan tarbiyachilar bilan kouching texnologiya asosida ish olib
boish uning ilmiy salohiyatini ochishga va komil insonlarni tarbiyalashdek mashaqqatli
mehnatlarida ildam harakat qilishga yordam beradi. Maqolani buyuk faylasuf olim Konfutsiyning
quyidagi fkrlari bilan yakunlamoxchiman: “Faqat ilm izlaganlarga ko‘rsatma bering. Faqat o‘z
fikrlarini aniq ifoda etishni bilmaganlarga yordam bering. Maydonning bir burchagini o‘rganib,
qolgan uchtasini tasavvur qilishga qodir bo‘lganlarga o‘rgating”.
XULOSA
o‘rnida aytish mumkinki, ushbu jarayonda o‘z oldiga kasbiy va shaxsiy o‘sish,
shaxsiy kompetentsiyani oshirish vazifasini qo‘ygan tarbichilarga individual yordam ko‘rsatiladi.
Kouching texnologiyasi tarbiyachilarni ijtimoiy tashabbuskor, faol, kretiv, o‘z fikrini erkin
bayon eta olishlari uchun asosiy daturul amal bo‘la oladi deb xisoblaymiz. Shunday ekan
zamonaviy maktabgacha ta’lim tizimiga ushbu texnologiyani jadallik bilan olib kirib, amaliyotga
qo‘llash ta’lim sifatini oshirishga samarali xissa qo‘shadi.
REFERENCES
1.
Shabanov, A.G. Yoshlarning ijtimoiy faolligi ijtimoiy-pedagogik hodisa / A.G. Shabanov
// Sibir pedagogikasi jurnal. - 2010. - No 2. - B. 384–393. - 0,7 p.l.
2.
“Coaching to support teacher technology integration in elementary classrooms” Yin-Chan
Liao
3.
Дарибаева Р.Д., Толегенова К.К., Толегенова С.С. Научно-теоретические основы
использования коучинговой технологий в социальной работе // Молодой ученый.
2016. № 9 (113). С. 1101-1103.
83
4.
Ganiyeva, M. (2023). Mantiqiy tafakkurni rivojlantirishda TRIZ ning imkoniyatlari.
Scienceweb academic papers collection.
5.
Maftuna, G. (2023). SCIENTIFIC AND THEORETICAL FOUNDATIONS OF
METHODICAL TRAINING OF PRIMARY SCHOOL TEACHERS FOR LOGICAL
THINKING. Modern Science and Research, 2(10), 91-94.
