480
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIGA RAQAMLI TA’LIM
TEXNOLOGIYALARINING O‘RNI VA AHAMIYATI
Ro‘zimatov Jamshid
Guliston Davlat Pedagogika Instituti
stajyor-o‘qituvchisi
Norboʻtayeva Ozodaxon, Savrullayeva Mehrinoz, Cho‘liyeva Afzuna, Usmonova Gulnoza
Guliston Davlat Pedagogika Instituti, Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.11091877
Annotasiya.
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinflarda dars o‘tish jarayonida mavjud
muammolarni bartaraf etish maqsadida turli xil va zamonaviy raqamli texnologik vositalarning
ahamiyati, ularning dars jarayoniga tadbiq qilish samaradorligi haqida fikrlar bayon etilgan.
Darslarni sifatli tashkil etilishning imkoniyatlarini kengaytirish maqsadida bir qancha metod va
vositalar tavsiya etilgan.
Kalit soʻzlar:
metod, sinf, dars, texnologiya, differensial, kompyuter, ijtimoiy, matematika,
multimedia, texnologiya, loyiha, kommunikatsiya.
THE ROLE AND IMPORTANCE OF DIGITAL EDUCATIONAL TECHNOLOGIES
FOR PRIMARY SCHOOL STUDENTS
Abstract.
This article describes the importance of various and modern digital
technological tools and the effectiveness of their application in the teaching process in order to
eliminate the existing problems in the course of teaching in primary classes. A number of methods
and tools have been recommended in order to expand the possibilities of quality organization of
lessons.
Keywords:
method, class, lesson, technology, differential, computer, social, mathematics,
multimedia, technology, project, communication.
РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ ЦИФРОВЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ТЕХНОЛОГИЙ ДЛЯ
УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ
Аннотация.
В данной статье описывается важность различных и современных
цифровых технологических средств и эффективность их применения в учебном процессе с
целью устранения существующих проблем в процессе обучения в начальных классах.
Рекомендован ряд методов и средств, позволяющих расширить возможности
качественной организации уроков.
Ключевые слова:
метод, класс, урок, технология, дифференциал, компьютер,
социальный, математика, мультимедиа, технология, проект, общение.
481
Bugungi shiddatli davr har bir ta’lim olayotgan shaxslardan bolalik chog‘idan boshlab qunt
bilan o‘qish, ilm va hunar o‘rganishni talab etmoqda. Ana shu talab asosida mamlakatimizda
o‘ziga xos ta’lim tizimi yaratildi: “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun va “Kadrlar tayyorlash Milliy
dasturi” qabul qilindi. Ularda ta’limning boshqa sohalari qatori boshlang‘ich ta’limiga ham alohida
o‘rin ajratilgan.
Erta bolalik davridagi ta'lim ularning aql-zakovati, ijtimoiy ko'nikmalari va hissiy
rivojlanishida muhim rol o'ynaydi. Samarali ta'lim uchun har xil usullar qo'llaniladi, ularning har
biri o'z roli va ahamiyatiga ega. Birinchidan, o'yin usuli bolaning rivojlanishida muhim rol
o'ynaydi. O'yin orqali bolalar bir-biri bilan muloqot qilishni, ijodiy fikrlashni rivojlantirishni va
muammolarni hal qilishni o'rganadilar. O‘yin usullaridan matematika, o‘qish, yozish va boshqa
fanlarni o‘rgatish, o‘quv jarayonini qiziqarli va qiziqarli qilish mumkin. Ikkinchidan, loyihaga
asoslangan o'qitish usuli bolalarga o'z bilimlarini amalda qo'llash imkonini beradi. Loyihalarni
ishlab chiqish va amalga oshirish bolalarda mustaqillik, tadqiqot qobiliyatlari va ijodiy fikrlashni
rivojlantirishga yordam beradi. Ular jamoada ishlashni, ma’lumotlarni tahlil qilishni va hayotiy
muammolarga yechim topishni o‘rganadilar. Ta'kidlash joizki, uchinchi usul - ta'limga
tabaqalashtirilgan yondashuv. Har bir bola o'ziga xosdir va o'rganish uchun individual
yondashuvlarga muhtoj. Differentsial yondashuv o‘qituvchilarga o‘quv jarayonini har bir
o‘quvchining bilim darajasi, qiziqishi va qobiliyatini hisobga olgan holda uning ehtiyojlariga
moslashtirish imkonini beradi. Va nihoyat, o'qitishning muhim usuli - texnologiyadan foydalanish.
Interfaol doska, kompyuter dasturlari va multimedia resurslari kabi zamonaviy texnologiyalar
ta’limni yanada qiziqarli va samaraliroq qilish imkonini beradi. Ular bolalarga materialni
yaxshiroq tushunishga, axborot ko'nikmalarini rivojlantirishga va raqamli asrga tayyorgarlik
ko'rishga yordam beradi.
Ta’lim o‘qituvchi va o‘quvchilarning hamkorlikdagi faoliyati bo‘lib, shu jarayonda
shaxsning taraqqiyoti, uning ma’lumoti va tarbiyasi ham amalga oshadi. Darslarda o‘qituvchi o‘z
bilimi, ko‘nikma va malakalarini mashg‘ulotlar vositasida o‘quvchilarga yetkazadi, o‘quvchilar
esa uni o‘zlashtirib borishi natijasida undan foydalanish qobiliyatiga ega bo‘ladi. O‘rganish
jarayonida o‘quvchilar o‘zlashtirishning turli ko‘rinishlaridan foydalanishadi, ya’ni
o‘zlashtirilayotgan ma’lumotlarni qabul qilish, qayta ishlash hamda amaliyotga tatbiq etishda
o‘ziga xos tafovutlarga tayanadi. Ta'lim jarayonida o‘qituvchi va o‘quvchilarlarning dars
paytidagi hamkorligi, o‘quvchilarning mustaqil ishlashi, sinfdan tashqari ishlar shaklida ta’lim va
tarbiyamasalalari hal etiladi.
482
Boshlang‘ich sinflarda o‘tiladigan ona tili, matematika, o‘qish, odobnoma, tabiatshunoslik
darslari o‘z mohiyati, maqsad va vazifalariga ko‘ra ta’lim tizimida alohida o‘rin tutadi. Negaki
ularning zaminida savodxonlik va axloqiy-ta’limiy tarbiya asoslari turadi. Shuning uchun ham
boshlang‘ich ta’lim darslariga o‘quvchilar qiziqishini oshirishga alohida e’tibor berish lozim.
Chunki bolalar boshlang‘ich sinflardanoq «dars» degan muqaddas so‘zdan bezib qolmasliklari
lozim. O‘quvchilarni darsga bo‘lgan qiziqishlarini oshirish uchun tajribali o‘qituvchilar turli
didaktik o‘yinlardan foydalanishmoqda.
Bugungi kunda ta’lim jarayonida interfaol metodlar va axborot texnologiyalarini o‘quv
jarayonida qo‘llashga bo‘lgan qiziqish kundan-kunga ortib bormoqda. Bunday bo‘lishining
sabablaridan biri, shu vaqtgacha an’anaviy ta’limda o‘quvchilar faqat tayyor bilimlarni egallashga
o‘rgatilgan bo‘lsa, zamonaviy texnologiyalardan foydalanish esa ularni egallayotgan bilimlarini
o‘zlari qidirib topish, mustaqil o‘rganish va fikrlash, tahlil qilish, hatto yakuniy xulosalarni ham
o‘zlari keltirib chiqarishga o‘rgatadi. O‘qituvchi bu jarayonda shaxs rivojlanishi, shakllanishi,
bilim olishi va tarbiyalanishiga sharoit yaratadi va shu bilan bir qatorda boshqaruvchilik,
yo‘naltiruvchilik funksiyasini bajaradi.
Hozirgi kunda pedagoglarga juda katta sharoitlar yaratib berilmoqda. Bu sharoitlardan
unumli foydalanga holda darslarni mazmunli va samarali tashkillash zarur. Shuning uchun
o‘qituvchilar doimo o‘z ustida ishlashi, innovatsion, noan’anaviy, interaktiv dars usullarini
muntazam o‘qib va o‘rganib borishi hamda o‘quv-tarbiya jarayoniga tatbiq qila olishi kerak.
O‘qituvchi dars jarayonida o‘quvchilarning badiiy, estetik, mantiqiy, jismoniy va ma’naviy
rivojlanishiga alohida e’tibor berishi kerak. Bunda o‘quvchi ham ko‘rsin, ham tinglasin, ham
gapirsin, ham mushohada qilsin, ham yozsin. Psihologlarning o‘tkazgan tahlillariga ko‘ra,
o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan axborotlar 2 hafta o‘tgach, mustaqil o‘qish orqali 10 foizi,
tinglash orqali 20 foizi, ko‘rish orqali 30 foizi, o‘zi namoyish etsa yoki so‘zlab bersa 50 foizi,
bahs-munozara, suhbat orqali 80 foizi, o‘zi amaliy bajarganda esa 90 foizi eslab qolinar ekan.
Shularni hisobga olsak, o‘quvchilarga dars berishda ko‘proq bahs-munozara, suhbat va amaliy
ishlarni dars davomida o‘z kuzatuvimiz va nazoratimiz ostida olib borishimiz kerak ekan. Bir xil
uslubda dars o‘tish bolalarda darsga qiziqmaslik holatlarini keltirib chiqarmoqda. Bu holatlarni
oldini olish uchun turli xil metodlardan foydalanish maqsadga muofiq.
Hozirgi kunda pedagogik faoliyatda turli axborot vositalari (kompyuter, televideniye,
radio, nusxa koʻchiruvchi qurilma, slayd, video va audio magnitofonlar) yordamida ta'lim jarayoni
tashkil etilishiga alohida e'tibor qaratilmoqda. Oʻqituvchilar oldida ta'lim jarayonida turli axborot
vositalaridan oʻrinli va maqsadga muvofiq foydalanish vazifasi turibdi. Misol sifatida "Video
483
topishmoq" metodini koʻrib chiqamiz. Videotopishmoq metodidan foydalanishda quyidagi
harakatlar amalga oshiriladi:
Oʻquvchilar e'tiboriga oʻrganilayotgan mavzu mohiyatini tasviriy yoritishga
yordam beruvchi izohlarsiz bir nechta videolavha namoyish etiladi;
Oʻquvchilar har bir lavhada qanday jarayon aks ettirilganini izohlashadi;
Jarayonlarning mohiyatini daftarlariga qayd etishadi;
Oʻqituvchi tomonidan berilgan savollarga javob qaytarishadi.
Mazkur metod asosida mavzuga doir kompyuter orqali videolavha namoyish etiladi.
Oʻquvchilar videolavha mavzusi, unda ifodalangan mavzu haqida oʻz fikr-mulohazalarini
bildirishadi. Masalan, «Elektr jihozlari» (1-sinf), «Yil fasllari» (2-sinf) kabilar asosida
oʻquvchilarga milliy an'analarimiz, urf-odatlarimiz, iqtisodiy munosabatlar haqida tushunchalar
beriladi. Boshlangich sinflarda interfaol metodlar va ta'limiy oʻyinlardan, zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish oʻquvchilarni mustaqil fikrlashga, ijodiy izlanish
va mantiqiy fikrlash doiralarini kengaytirish bilan birga ularni darslarda oʻrganganlarini hayot
bilan bogʻlashga, qiziqishlarini oshirishga yordam beradi. Oʻqituvchilarning bunday zamonaviy
talablar asosida yaratilgan sharoitlardan samarali foydalanib, darslarni ilgʻor pedagogik hamda
axborot kommunikatsiya texnologiyalari asosida tashkil etilishi ta'lim-tarbiya jarayonini sifatini
kafolatlaydi.
Bizningcha, ta'limiy oʻyinlarga qoʻyiladigan asosiy talablar quyidagilardan iborat:
1. Ta'limiy oʻyinlar oʻquvchilar yoshiga mos boʻlishi kerak;
2. Oʻyinlar oʻtilayotgan mavzu mazmun-mohiyatiga mutanosib boʻlishi lozim;
3. Ta'limiy oʻyinlarni oʻtkazish vaqti aniq belgilanishi shart;
4. Ta'limiy oʻyinlar ham ta'limiy, ham tarbiyaviy ahamiyatga ega boʻlishi kerak;
5. Ta'limiy oʻyinlarning oʻtkazilish maqsadi, ahamiyati belgilanishi lozim.
Xulosa qilib aytganda boshlang‘ich sinflarda interfaol va zamonaviy metodlardan
foydalanish o‘quv jarayonini samarali tashkil etishning asosidir. Zamonaviy axborot
kommunikatsiya texnalogiyalaridan foydalanish esa o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga ijodiy
izlanish va mantiqiy fikrlashni kengaytirish bilan birga ularni mdarslarda o‘rganganlarini hayot
bilan bog‘lash hamda darsga qiziqishlarini oshirishga yordam beradi. Zamonaviy ta‘lim
dasturlaridan xabardor bo‘lish imkonini beradi. O‘qituvchilarning bunday zamonaviy talablar
asosida yaratilgan sharoitlardan samarali foydalanib, darslarni ilg‘or pedagogik hamda axborot
kommunikatsiya texnalogiyalari asosida tashkil etilishi ta‘lim-tarbiya jarayonini sifatini
kafolatlaydi. Shunday qilib, boshlang'ich maktab yoshidagi bolalarning rivojlanishida turli xil
484
o'qitish usullari muhim rol o'ynaydi. Ular nafaqat bilimlarni egallashga, balki zamonaviy dunyoda
muvaffaqiyatli moslashish uchun zarur bo'lgan ko'nikmalarni rivojlantirishga ham hissa
qo'shadilar.
REFERENCES
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 5 sentyabrdagi ―Xalq ta‘limi tizimiga
boshqaruvning yangi tamoyillarini joriy etish chora-tadbirlari
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi ―Oʻzbekiston Respublikasi
Xalq ta‘limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisidagi
Farmoni.
3.
Ruzimatov, J. (2024). THE ROLE OF USING DIGITAL EDUCATIONAL TECHNOLOGIES
IN
METHODICAL
TRAINING
OF
FUTURE
PRIMARY
SCHOOL
TEACHERS.
Евразийский журнал академических исследований
,
4
(3 Part 2), 109-113.
4.
Rozimatov, J. (2023). ENHANCING THE METHODOLOGY FOR UTILIZING DIGITAL
EDUCATIONAL TECHNOLOGIES AMONG FUTURE PRIMARY SCHOOL TEACHERS
(USING NATURAL SCIENCE AS AN EXAMPLE).
Евразийский журнал академических
исследований
,
3
(12 Part 2), 11-13.
5.
Ravshan, A., Sirojiddin, G., Azamat, Z., & Gulizahro, T. (2023). DEVELOPING EFFECTIVE
APPROACHES TO THE USE OF MODERN INFORMATION TECHNOLOGY IN
EDUCATION.
Horizon: Journal of Humanity and Artificial Intelligence
,
2
(6), 53-55.
6.
Barkamol avlod -O`zbеkiston taraqqiyotining poydеvori.-T.: «Sharq» nashriyot-matbaa
kontsеrni, 1997.
7. "Boshlang`ich ta’lim” jurnali, 2017-yil, 7-soni, 20-bet.
8. Boshlang`ich sinflarda o`quv mativlarining xususiyatlari Бекмуродова, Ж. А.
