60
SUG’URTA TASHKILOTLARIDA BIZNES JARAYONLARINI TASHKIL ETISH
Yòldosheva Mohinur Muzaffar qizi
Jizzax viloyati yuridik texnikumi òquvchisi
e-poshta:
mohinuryoldosheva427@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.11126696
Annotatsiya.
Ushbu tezisda sug’urta biznesini tashkil etishga davlat tomonidan
qo'yiladigan talablar, sug’urta biznesida ishtirok etuvchi sub’ektlar, sug’urta tashkilotlarida
biznes jarayonlarini tashkil etish, sug’urta tashkilotlarida zahiralarning shakllantirilishi va undan
foydalanish tartibi haqida nazariy bilimlar berish va amaliy ko’nikmalarni shakllantirish haqida
bir qancha ma`lumotlar berib o`tilgan.
Kalit so`zlar:
sug’urtaga qo'yiladigan talablar, sug’urta biznes, sug’urta zahira.
ORGANIZATION OF BUSINESS PROCESSES IN INSURANCE ORGANIZATIONS
Abstract.
In this thesis, the state requirements for the organization of insurance business,
entities participating in the insurance business, organization of business processes in insurance
organizations, formation of reserves in insurance organizations and the order of their use,
providing theoretical knowledge and practical some information about the formation of skills has
been given.
Key words:
insurance requirements, insurance business, insurance reserve.
ОРГАНИЗАЦИЯ БИЗНЕС-ПРОЦЕССОВ В СТРАХОВЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ
Аннотация.
В данной дипломной работе даны теоретические знания о
государственных требованиях к организации страхового дела, субъектах, участвующих в
страховом деле, организации бизнес-процессов в страховых организациях, формировании
резервов в страховых организациях и порядке их использования и некоторые сведения об
этом. дано формирование практических навыков.
Ключевые слова:
страховые требования, страхование бизнеса, страховой резерв.
Erkin bozorda iste'mol qilish uchun taklif etilishi mumkin bo'lgan va muayyan ehtiyojlami
qondirishga mo'ljallangan barcha narsalar mahsulot deb ataladi. Sug'urta mahsuloti -
sug'urtalanuvchiga sug'urta shartnomasi tuzish orqali taqdim etiladigan asosiy va yordamchi
xizmatlar yig'indisidir.
Sug'urta mahsuloti tarkibidan uning asosiy xususiyatlarini - beriladigan kafolatlar, sug'urta
summalari, franshizalar va narxni o'zida mujassam etgan “o'zak”ni shartli ravishda ajratib
ko'rsatish mumkin.
61
Kafolatlar muayyan hujjatlarda (sug'urta polisi, unga ilova qilingan izohlar) va reklamada
ifoda topadi. Xuddi shular orqali sug'urtalanuvchi sug'urta mahsulotining iste'mol xususiyatlari
to'g'risida, o'z xarididan qanday manfaat topishi mumkinligi to'g'risida ma'lumot oladi. Sug'urta
polisining va unga qo'shimcha hujjatlarning dizayni hamda sug'urta qiluvchining nomlanishi va
savdo markasi ham shu tarkibga kiradi.
Sug'urta mahsulotining yakuniy ifodasi kompaniya tomonidan mazkur sug'urta mahsuloti
doirasida taqdim etiladigan asosiy va qo'shimcha xizmat turlarida ifoda topadi.
Bu - sug'urta qoplamasini to'lash bilan bog'liq o'zi bajaradigan sug'urta amaliyotlari (asosiy
xizmatlar) va sug'urta hodisasini hal etish (shikastlangan avtomobilni ta'mirlash, yuridik maslahat
va yordam va h.k.) doirasidagi xizmatlardir.
Sug'urta xizmatining (sug'urta mahsulotining) sug'urtalanuvchi tomonidan xizmatni tanlab
olinishiga ta'sir ko'rsatadigan o'ziga xos xususiyatlari quyidagilar hisoblanadi:
texnik xususiyatlar - taqdim etiladigan kafolatlar (sug'urta qoplamasi, sug'urtalanayotgan
xatarlar),
kafolatlash darajasi (sug'urta summalari), franshizalar va h.k.;
iqtisodiy xususiyatlar - narxi, sug'urta summasining indeksatsiyalanishi,
sug'urta qiluvchining foydasiga sheriklik, ssuda olish imkoniyatining mavjudligi,
sug'urta qiluvchining ishonchliligi; ijtimoiy qiymati (iste'mol bahosi) - taqdim etilayotgan
xavfsizlik, daromadlilik, umidvorlilik, sotuv amalga oshirilgandan keyingi xizmatlar (sug'urta
hodisalarini tekshirish, qo'shimcha xizmatlar, sug'urtalanuvchiga nisbatan hurmat e'tibor) sifatini
baholash.
Sug'urta mahsulotining bu xususiyatlari iste'molchi tomonidan sug'urta kompaniyasini va
lining muayyan ko'rinishdagi xizmatlami tanlab olishi uchun mezon sifatida xizmat qiladi. Albatta
bu omillarning ahamiyati bir iste'mol segmentida boshqasinikidagidan farqlanadi. Masalan,
korxonalaming rahbarlari uchun sug'urta mahsulotining texnik va iqtisodiy xususiyatlari katta
ahamiyat kasb etgan holda, ijtimoiy baholash unchalik muhim hisoblanmaydi. Jismoniy shaxslar
uchun esa, savdo markasining obro'-e'tiborga egaligi va umidvorliligi ahamiyat kasb etadi.
Mutaxassislaming tadqiqotlari ko'rsatishicha, bugungi kunda iqtisodiy rivojlangan
mamalakatlarda sug'urta qoplamasi bir bo'lgan sharoitda sug'urta qiluvchini tanlashning muhim
omili sifatida quyidagilar yuz ko'rsatadi (ahamiyatliligi pasayib boradigan tartibda): o sug'urta
mahsulotining narxi (boshqa omillardan katta farq bilan oldinda turadi); sug'urta xizmatlar ining
sifati, ayniqsa sug'urta hodisalarini tekshirish va hal etish; o sug'urtalanuvchining sug'urta
62
qiluvchiga bo'lgan ishonchi (savdo markasining obro'-e'tibori) va ulaming o'rtasida o'zaro
chambarchas aloqa mavjudligi.
Bozorda raqobatdoshlik kuchaygani sari sug'urta qiluvchilar o'z sug'urta mahsulotlariga
yondashuvni quyidagi masalalarda o'zgartirib turishga majbur bo'ladilar: -o'z sug'urta xizmatlari
va raqobatchilaming sug'urta mahsulotlarining o'ziga xos xususiyatlarini aniqlash; -sug'urta
mahsulotining sifati; sug'urta mahsulotining moslanuvchanligi - shartnomalar va tariflar bo'yicha
belgilangan shartlaming bozor talablarining hamda xususiy iste'molchilarning talablari
o'zgarishiga qanchalik tez moslasha olishi.
Sug'urta mahsulotlari ulaming amalda bo'lib turishiga sababchi bo'lgan asosiy, eng muhim
talab nuqtai nazaridan katta guruhlarga ajratiladi. Umumiy ehtiyoj, sug'urtaning vujudga kelish
sababi - o'z shaxsiy iqtisodiy xavfsizligini ta'minlash istagini izohlaydi.
Uni bir necha o'ziga xos mayda talablarga ajratish mumlcin, ulardan eng asosiylari sifatida
quyidagilami ko'rsatish mumkin: tasodifiy noxush hodisa ro'y bergan taqdirda kafolatlanish talabi;
mehnatga layoqatlilik yoki o'lim yuz bergan holda o'zini va oilasini kafolatlash; muayyan muddat
ichida jamg'anma hosil qilish yoki o'ziga badavlat keksalikni ta'minlash. Muayyan talablar
bo'yicha sug'urta mahsulotlarini katta guruhlarga “oilalarga” ajratish mumkin va ularning har biri
bironta eng muhim ehtiyojni qondirishga xizmat qiladi.
Iqtisodiy xavfsizlikni ta'minlash uchun xizmat qiluvchi sug'urta mahsulotlari, xatarlilik
sug'urtalari sinfiga guruhlanadi va yuqorida sanab o'tilgan o'ziga xos ehtiyojlami qondirishga
yo'naltirilgan keyingi ikkitasi - hayotni sug'urtalash va pensiya sug'urtasi “oilasiga” bo'linadi.
Shundan keyin sug'urta mahsulotlari oilalari ular tomonidan qoplanadigan xatarlaming
o'xshashligi jihatidan bo'linadi. Masalan xatarlilik sifatidagi sug'urtalar ichidan mol-mulk
sug'urtasi va salomatlik sug'urtalarini alohida toifaga ajratib ko'rsatish mumkin. Ana shu toifalar
ichidan ham mutaxassislar ancha tor doiradagi sug'urta ehtiyojlarini qondirish va xatarlami
qoplashga qaratilgan sug'urta mahsulotlarining alohida turlarini ajratib chiqaradilar.
Xususan, mol-mulk sug'urtasi toifasini ko'chmas mullc sug'urtasi, avtomobil sug'urtasi,
yule sug'urtasi kabilarga bo'lish mumkin. O'z navbatida ana shu sug'urta turlari ham jamlanmalarga
ajratiladi. Mol-mulk sug'urtasi turar-joy sug'urtasi, ofislar sug'urtasi va sanoat inshootlari sug'urtasi
kabilarga bo'linadi. Bu jamlanmalar esa bevosita sug'urta mahsulotlaridan ya'ni mijozga taklif
etilayotgan xizmatlaridan tashkil topadi.
Har bir sug'urta kompaniyasi o'zi taklif etayotgan xizmatlar turlari ichida juda ko'p
mahsulotlar shahobchalariga ega bo'ladi. Sug'urta ehtiyojlarining barcha turlarini qondirish uchun
63
ularning miqdori ham anchagina bo'lishi talab etiladi. Ularning har biri muayyan bozorga yolci
uning yirik segmentiga yo'naltirilgan asosiy marketing birligi hisoblanadi.
Har bir jamlanma o'z dizayniga ega bo'lib, savdo markasi va sug'urta qiluvchining nomi
bilan javob beradi. Ehtimoldagi mijoz sug'urtalanuvchining vakiliga sug'urta shartnomasi tuzish
masalasida murojaat etgan chog'ida, unga mavjud sug'urta mahsulotlari jamlanmalari doirasida
tanlov imkoniyatini beradilar.
Har qanday sug'urta mahsuloti ikki usulda - marketing yondashuvi asosida va aktuar
texnika nuqtai nazaridan ifodalanishi mumkin.
Sug'urta mahsulotiga marketing yondashuvi bu - uning iste'molchining baholash atamalari
va qiziqishlari orqali ifodalanishi bo'Isa, texnilc aktuar yondashuvi esa, sug'urta qiluvchi
tomonidan berilayotgan kafolatlar ro'yxati, sug'urta summalari va tariflar, franshizalar va shu
kabilardan iborat.
Masalan bir yil davomida bosib o'tilgan yo'lga bog'liq ravishda tarif qo'yiladigan avtomobil
sug'urtasi mana bu ko'rinishda bo'ladi: bu shunday sug'urta xizmatlaridirki, unda siz faqat
foydalanish hajmiga mos ravishda pul to'laysiz va u mashinasidan kam foydalanadiganlar
(ikkinchi mashinaning mavjudligi, haydovchining keksa yoshda ekanligi va h.k.) uchun juda
qulay. Texnik ifodada esa, bu - kafolatlar va qalqib turuvchi tarif stavkalarini hisoblash uslublari
yig'indisidir.
Xulosa shuki sug`urta shakllarini rivojlantirish biznesga ham katta foyda keltiradi. Aynan
shuning uchun ham sug`urtani yanada rivojlantirishimiz va shakllantirishimiz lozimdir.
REFERENCES
1.
https://kutubxona.samduuf.uz/download/5264
2.
https://tiyin.uz/uz/news/sugurta-tarixi.html
3.
Малышенко А.В. Правовое регулирование экологического страхования в
Российской
4.
Бажайкин А.Л. Экологическое страхование: теория, практика правового
регулирования: Дисс. канд. юрид. наук. – . – М., 2002. – С.114.
5.
Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi – https://lex.uz/docs/-107115
