240
OʻZBEKISTON VA AQSH XALQLARINING KOʻP QIRRALI MADANIYAT
SOXASIDAGI ALOQALARI
Saydullayeva Xadicha Abdunarzullayevna
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat
pedagogika universiteti doktoranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11180314
Annotatsiya.
Ushbu maqolada O‘zbekiston va AQShning madaniyat sohadagi hamkorlik
aloqalari yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
diplomatiya, tashqi siyosat, xalqaro hamkorlik, elchi, mintaqaviy hamkorlik,
xalqaro tashkilot, ko‘p tomonlama hamkorlik, xalqaro tashkilot, ikki tomonlama hamkorlik,
shartnoma, bitim, kelishuv, nizom, reglament.
MULTICULTURAL RELATIONS BETWEEN THE PEOPLE OF UZBEKISTAN AND
THE USA
Abstract.
This article describes the cooperation between Uzbekistan and the USA in the
field of culture.
Key words:
diplomacy, foreign policy, international cooperation, ambassador, regional
cooperation, international organization, multilateral cooperation, international organization,
bilateral cooperation, treaty, agreement, agreement, statute, regulation.
МУЛЬТИКУЛЬТУРНЫЕ ОТНОШЕНИЯ МЕЖДУ НАРОДАМИ УЗБЕКИСТАНА И
США
Аннотация.
В данной статье описывается сотрудничество Узбекистана и США в
сфере культуры.
Ключевые
слова:
дипломатия,
внешняя
политика,
международное
сотрудничество, посол, региональное сотрудничество, международная организация,
многостороннее
сотрудничество,
международная
организация,
двустороннее
сотрудничество, договор, соглашение, соглашение, статут, регулирование.
Oʻzbekiston Respublikasi 1991-yilda mustaqillikka erishgach tarixiy taraqqiyotida yangi
bosqichga qadam qoʻydi. Oʻzbekistonning geosiyosiy maqomi va milliy-tarixiy anʼanalari bois,
davlat tashqi siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri madaniy aloqalarni, yaʼni madaniy
diplomatiya deb ataluvchi fenomen asosidagi munosabatlarni yoʻlga qoʻyish va rivojlantirishdir.
241
Madaniy diplomatiya, bir tomondan, bugungi oʻzaro bogʻliq dunyoning globallashuvi,
unda ommaviy muloqot texnologiyasining tarqalishi sharoitlarida turli mamlakatlar aholisining
muloqoti jadallashib borishini taʼminlaydi, tinchlik va barqarorlikni saqlashning muhim jihati
hisoblanadi
1
.
Shundan kelib chiqib mustaqillikning dastlabki yillaridan boshlab Oʻzbekiston koʻplab
rivojlangan mamlakatlar bilan, jumladan AQSH bilan madaniy aloqalar oʻrnatdi. Bu, eng avvalo,
audiovizual soha, kinofilmlar, shuningdek multiplikatsion filmlar bozori boʻlib, ushbu mahsulotlar
nafaqat kinoteatrlarni, balki televideniyeni ham toʻldirib tashladi. Turli xususiyatga ega boʻlgan
madaniyatning umumiy mezonlarini targʻib qiluvchi va shakllantiruvchi AQSH filmlari haddan
ziyod koʻpaydi. Ushbu hodisa bilan bir qatorda ikki davlat oʻrtasida madaniygumanitar sohadagi
ikki tomonlama aloqalar jadal rivojlana boshladi.
Xususan, ushbu faollik taʼlim va fan sohasida yaqqol koʻzga tashlandi. 1992-yil 20-aprelda
Amerika Xalqaro tadqiqotlar va ilmiy almashuvlar kengashining Toshkentdagi vakolatxonasi
AYREKS (IREX – International Research&Exchanges Board), soʻngra nufuzli xalqaro tashkilot
– Amerika xalqaro taʼlim kengashi (ACCELS-American Councils for International Education)
vakolatxonasi ochildi. Oʻzbekistondagi AQSH elchixonasining axborot, madaniyat va maorif
boʻlimi taʼlim sohasidagi almashuvlar boʻyicha qator dasturlarni, masalan, Uilyam Fulbrayt
dasturi, Xyubert Xamfri dasturi, kichik oʻqituvchilar tarkibini rivojlantirish dasturi, OTM
bitiruvchilari uchun Edmund Mask stipendiyalar dasturi (har yili 250 dan ortiqroq stipendiantlari
bor) va boshqa dasturlarni amalga oshirmoqda.
2
Vazirlar Mahkamasiiing 1992-yil 25-martdagi 142-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston
Respublikasi Xalqaro madaniy-maʼrifiy aloqa milliy uyushmasi Oʻzbekiston Respublikasi
Prezidenti huzuridagi tashkil etildi. Tashkilotning asosiy faoliyat yoʻnalishi xalqaro
insonparvarlik, madaniy va iqtisodkiy aloqalarni, xorijiy mamlakatlar bilan oʻzaro bir-birini
tushunish, doʻstlik va hamkorlikni shakllantirish, rivojlantirish va mustahkamlash, shuningdek,
xorijda yashovchi vatandoshlar bilan aloqalarni kengaytirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi
fuqarolarining jamiyatlari, uyushmalari, klublari, harakatlari hamda boshqa shakllardagi
birlashmalarini faoliyatini birlashtirish etib belgilandi. Uyushma 1992-yil 16-iyunda qayta tashkil
topib, 1997-yil 26-maydan 2017-yilga qadar oʻz 29 faoliyatini Oʻzbekiston Xorijiy mamlakatlar
1
D.B. Sayfullayev. Oʻzbekiston respublikasi madaniy diplomatiyasining shakllanishi va rivojlanishi. Tarix fanlari
doktori (DSc) dissertatsiyasi Avtoreferati. Toshkent – 2020
2
Yuldasheva
G.
SSHA
Uzbekistan
– obzor proydennogo put voprosы buduщego // URL:
242
bilan doʻstlik va madaniy-maʼrifiy aloqalar jamiyatlari kengashi sifatida davom ettirdi. Oʻz
XAMU ixtiyoriy ravishda mamlakatimiz fuqarolarining uyushmalari, klublari, harakatlari va
boshqa birlashmalarining xalqaro madaniy aloqalarini muvofiqlashtirgan holda birlashtiradi.
Ayrim maʼlumotlarga qaraganda, 1990-yillarda ular qatorida “Oʻzbekiston – AQSH”,
“Oʻzbekiston – Fransiya”, “Oʻzbekiston – Turkiya”, “Oʻzbekiston – Germaniya” kabi 30 dan ortiq
jamiyatlar faoliyat koʻrsatgan
3
.
1999-yil 15 okyabrda Amerika qoʻshma shtatlarida “Oʻzbekiston madaniyati haftaligi”ni
oʻtkazish toʻgʻrisida Oʻzbekiston respublikasi vazirlar mahkamasining qarori eʼlon qilindi
4
.
Unga koʻra Oʻzbekiston Respublikasi va Amerika Qoʻshma Shtatlari oʻrtasidagi madaniy,
doʻstlik munosabatlarini yanada mustahkamlash, milliy madaniyat yutuqlarini xalqaro miqyosda
keng targʻib etish maqsadida qoʻydagi tadbirlar amalga oshirdi:
Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirligi, Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi,
“Oʻzbekmuzey” jamgʻarmasi hamda Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi tadbirkor va jamoat
guruhlari hamkorlikda 1999-yil 2—12-noyabr kunlari Amerika Qoʻshma Shtatlarida «Oʻzbekiston
madaniyati haftaligini oʻtkazildi.
-
AQSHda “Oʻzbekiston madaniyati haftaligi” doirasidagi “Buyuk Ipak yoʻli” nomli badiiy
koʻrgazma Filadelfiya va Nyu-York shaharlarida 2000-yil 15-yanvarga qadar davom etdi.
-
Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirligi haftalik davomida oʻzbek milliy
folklor sanʼati namunalaridan iborat konsert dasturlarini namoyish etishni tashkil etildi.
-
“Oʻzbeksavdo” kompaniyasi, “Usto” birlashmasi va “Musavvir” ilmiy-ishlab chiqarish
markazi haftalik davomida oʻzbek milliy taomlari va xalq amaliy sanʼati namunalarining savdo-
koʻrgazmasini tashkil qilindi
5
.
Mamlakatimizda faol “xalq diplomatiyasi” asosida xorijiy davlatlar bilan doʻstona
aloqalarni rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratildi. Oʻzbekiston va AQSH oʻrtasidagi madaniy
aloqalarning rivojlanishi va samarali natijalarida bir qator jamoat tashkilotlari, jamgʻarmalar va
fondlarning ahamiyati yuqori hisoblanadi.
Oʻzbekistonning mustaqilligi AQSH bilan madaniy hamkorligiga kuchli turtki berdi.
Mafkuradan xoli tashqi siyosat AQSH bilan hamkorlikda turli qoʻshma koʻrgazmalar tashkil etish,
musiqa va kinofestivallar oʻtkazish, teatr truppalarining gastrol safarlarida oʻzining aniq ifodasini
3
Nuriddinov E. Mejdunarodnoye sotrudnichestvo Respubliki Uzbekistan so stranami Yevropы. – T., 2002. – S. 156.
4
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori, 15.10.1999-yildagi 464-son.
5
Uzbekistonning xorijiy mamlakatlar bilan iktisodiy-texnikaviy va madaniy alokalari (AKD1 va Angliya misolida)
"Nauchnыe problemы sotsialno-ekonomicheskogo, istoriko-filosofskogo i kulturnogo razvitiya Respubliki
Uzbekistan", (sbornik nauchnыx trudov). Tashkent, TGTU. 1996. 0,5 pl.
243
topdi. Amerikadagi oʻzbek diasporasi vakillari AQSHda Oʻzbekiston sanʼati va madaniyatini
targʻib etish borasida samarali ishlarni amalga oshirildi. Buning natijasida koʻproq amerikaliklar
oʻzbek xalqining maʼnaviy yutuqlari va tarixi bilan, Oʻzbekiston aholisi esa AQSH madaniyati
bilan tanishmoqda
6
.
Mustaqilligimizning dastlabki yillaridan, aniqrogʻi 1992-yil 20-apreldayoq Toshkentda
xalqaro tadqiqotlar va ilmiy almashuvlar boʻyicha Amerika Kengashi (IREX)ning
vakolatxonasi ochildi. Mazkur xalqaro notijorat tashkiloti oʻz faoliyatida innovatsion
dasturlarni taraqqiy ettirishga, mazkur yoʻnalishda tadqiqotchilarni moliyaviy jihatdan qoʻllab-
quvvatlash bilan shugʻullanadi. Mazkur sanadan 5 kun oʻtib, yaʼni 25-aprelda Toshkentda Xalqaro
taʼlim boʻyichaAmerika kengashi (ACCELS)ning ofisi ochildi. Aynan shu davrdan boshlab ikki
davlatning fan taʼlim sohasida oʻzaro hamkorligi qisqa muddatlarda rivojlanib ketdi
7
. 1993-yil 28-
avgustda AQSH va Oʻzbekiston talabalari oʻrtasida almashuvlar amaliyotiga muvofiq bir guruh
amerikalik talabalar (32 nafar) Toshkentga keldi.
Talabalar respublikaning diqqatga sazovor joylariga tashrif buyurdi va mamlakatimizning
yirik shaharlari Samarqand, Buxoro va Fargʻonadan tashqari Qashqadaryo va Surxondaryo,
shuningdek Orolboʻyi mintaqasidagi bir qancha hududlarga borib u yerdagi vaziyat bilan tanishdi.
Mazkur almashuv dasturi eng birinchi navbatda ingliz tilini oʻrganish, oʻqituvchilarga
amaliy ingliz tilini oʻqitish metodikasi boʻyicha bilimlarini oshirishga yordam berdi. Mazkur
oʻzaro almashuv dasturi doirasida Oʻzbekiston Xalq taʼlimivazirligidamamlakatning barcha
viloyatlari va Qoraqalpogʻiston Respublikasidan toʻplangan 55 nafar yuqri sinf oʻquvchilari
AQSHga oʻqishga yoʻl olishi munosabati bilan 1994-yil 27-sentyabrda tantanali marosim boʻlib
oʻtdi. Mazkur oʻqishni tashkil etishni ACCELS Xalqaro taʼlim boʻyicha Amerika kengashi
oʻz zimmasiga oldi
8
.
Fan-taʼlim sohasidagi oʻzaro aloqalari rivojida 1994-yil 20-noyabrda Oʻzbekiston
Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi delegatsiyasining AQSHga tashrifini alohida aytib oʻtish
kerak. Taʼlim boʻyicha Amerika departamentining taklifiga binoan Oʻzbekiston Xalq taʼlimi
vaziri Sh.Yoʻldoshev boshchiligidagi delegatsiya AQSHga tashrif buyurgan edi va mazkur
tashrifdan koʻzlangan asosiy maqsad taʼlim sohasida uzviy aloqalar oʻrnatish, AQSHdagi mavjud
taʼlim tizimi bilan tanishish va ikki tomonlama qoʻshma dasturlarni amalga oshirishdan iborat
6
Xolliyev A.G. Ekonomicheskiye, nauchno-texnicheskiye i kulturnыe svyazi nezavisimogo Uzbekistana s
Velikobritaniyey i SSHA: Avtoref. dis. kand. ist. nauk.-Tashkent 1998. S.3.
7
IREX 1992-1996-yillar. AnnualReport//IREX papers/List of Uzbekistan IREX Alumni including current
Participants. 1992-1996.
8
244
boʻlgan. Aynan shu tashrif davomidaACCELS Xalqaro taʼlim boʻyicha Amerika kengashi bilan
uzoq muddatli uzviy aloqalar oʻrnatildi.Taʼlim sohasida AQSH bilan Oʻzbekiston Respublikasi
oʻrtasidagi aloqalar fan sohasida ham davom ettirildi. Xususan 1995-yil 10-martda bir guruh
oʻzbek olimlari Nyu-York fanlari akademiyasining aʼzoligiga saylandi. Oʻzbekiston Respublikasi
Fanlar akademiyasi akademigi, Beruniy nomidagi Davlat mukofoti sovrindori, fizika-
matematikafanlari doktori, professor Rahim Bekjonov Oʻzbekistonliklardan birinchi boʻlib
Nyu-York fanlari akademiyasining aʼzoligiga saylandi. Nyu-York Fanlar Akademiyasi
mamlakatimizdagi bir guruh olimlarni ham oliy darajadagi olimlar deb eʼtirof etdi va ular
orasida tibbiyot fanlari doktori, professor S.Z.Kostko, Toshkent Davlat Sharqshunoslik instituti
rektori, akademik N.I.Ibroximov, tibbiyot fanlari doktori A.V.Voxidov, Zoologiya instituti
professori I.I.Mirabdullayev,Oʻzbekiston geologiya davlat qoʻmitasi oʻquv markazi direktori,
professor R.Yusupov va boshqalar bor edi. Shuningdek Nyu-York Fanlari Akademiyasining
haqiqiy aʼzosi Nabi Majidovning nomi “Dunyoning yetuk insonlari” Xalqaro maʼlumotnomasiga
kiritildi. Undan tashqari 1996-yil 10-dekabrda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi
bioorganik kimyo institutining ikki peshqadam olimi-fan doktorlari Tohir Oripov va Baxtiyor
Ibrohimov AQSHda ilmiy safarda boʻldi. Mazkur safar davomida ular Nyu-Yorkning peshqadam
kimyo laboratoriyasiga tashrif buyurdi va bu yerda ularga mashhur olim Sheldon Segal rhbarlik
qildi. Mazkur laboratoriyada gossipola-gʻoʻzada va chigitda boʻladigan moddani oʻrganish ishlari
olib borilar edi. Mazkur hamkorlik natijasida Toshkentdagi bioorganik kimyo institutiga
AQSHning Rokfeller jamgʻarmasidan 50 ming dollar mablagʻ ajratildi.
9
AQSHdagi “Amerika-Turkiston” oʻzbek jamiyati
– Jamiyat birinchi bor oʻtgan asrning 50-
yillari soʻnggida Amerikaga koʻchib oʻtgan oʻzbeklar tashabbusi bilan tashkil qilingan. Bu
nodavlat notijorat tashkilot maqomiga ega boʻlib turkistonlik vatandoshlarni birlashtiradi. Uning
faoliyati vatandoshlarimizga koʻmaklashish, ona tilimiz, milliy urf-odatlarimizni saqlash, joylarda
maʼrifiy-madaniy, mehr-muruvvat tadbirlarini tashkil qilishga yoʻnaltirilgan. Mazkur tashkilot
Roʻzi Nazar ismli oʻz yurtining fidoyi farzandi tashabbusi bilan va u kishini qoʻllab-quvvatlagan
bir necha amerikalik oʻzbeklar ishtirokida 1958-yil Nyu-Yorkning Bruklin degan hududida tashkil
etilgan edi. Bugungi kunda jamiyat Amerikada oʻz nufuzi va obroʻ eʼtiboriga ega yirik nodavlat
tashkilotlardan hisoblanadi. Ayniqsa Oʻzbekiston va AQSH mamlakatlarining mustaqillik kunlari,
Navroʻz, roʻzaramazon, hayit va boshqa bayramlar keng nishonlanadi. Jamiyat Oʻzbekistonning
AQSHdagi elchixonasi, BMTdagi vakolatxonasi va Nyu-Yorkdagi Bosh Konsulligi bilan 1991-
9
Tengdoshlar davrasida bir yil. “Xalq soʻzi”, 2000-yil 6-iyul.
245
yildan beri yaqin hamkorlik aloqalarini oʻrnatib, birgalikda madaniy-maʼrifiy va boshqa
tadbirlarni tashkil etib kelmoqda. Elchixonada va Bosh konsullikda tashkil qilinadigan barcha
madaniy-maʼrifiy tadbirlarda amerikalik oʻzbeklar faol ishtirok etishmoqda. Bundan tashqari,
Oʻzbekistondan tashrif buyurgan sanʼat, adabiyot, ilm-fan arboblari, jurnalist va yozuvchilar bilan
doimiy ravishda uchrashuvlar oʻtkaziladi. Oʻzbek adibiyotining zabardast adiblari Said Ahmad,
Erkin Vohidov, Pirimqul Qodirov va boshqalar bilan boʻlib oʻtgan uchrashuvlar bunga misol boʻla
oladi. Bundan tashqari Oʻzbekistonda oʻtadigan saylovlarda va referendumlarda jamiyat vakillari
doimiy ravishda kuzatuvchi sifatida ishtirok etadi
10
.
“Oʻzbekiston – AQSH” doʻstlik jamiyati
– ikki xalq oʻrtasida taʼlim, madaniy-gumanitar
sohalardagi munosabatlarni yanada mustahkamlashga yoʻnaltirilgan umumiy maqsadlarni amalga
oshirib kelmoqda. 2017-yilda Oʻzbekiston – AQSH” doʻstlik jamiyati aʼzolarining yangi tarkibi
tasdiqlandi. Oʻzbekiston Respublikasi bilan Amerika Qoʻshma Shtatlari oʻrtasida madaniy-
gumanitar aloqalar kengayayotgani ilm-fan, taʼlim, madaniyat, sport va turizm sohalaridagi
qoʻshma loyihalarni amalga oshirishga katta turtki bermoqda. Taʼlimda xalqaro standartlarni joriy
etish, zamonaviy ilm-fan yutuqlari bilan oʻrtoqlashish shular jumlasidan.
Oʻzbekiston – AQSH” doʻstlik jamiyati tashabbusi bilan oʻtgan yil may oyida Oʻzbekiston
Fanlar akademiyasi Matematika institutida amerikalik talabalar uchun interaktiv darslar tashkil
etildi, avgust oyida Urganch davlat universitetida xalqaro konferensiya oʻtkazildi.
Tadbirlarda Amerika Qoʻshma Shtatlarining Kaliforniya va San Diyego universitetlari
professor-oʻqituvchilari, yosh tadqiqotchilar, talabalari ishtirok etdi. Tajriba almashish
amaliyotlarida xorijlik talabalar mamlakatimizning oʻziga xos tarixi, madaniyati, rivojlanish
istiqbollari va turli sohalarga oid qiziqarli maʼlumotlarga ega boʻldi. Bu hamkorlik ikki tomonlama
yoʻlga qoʻyilayotgani “Oʻzbekiston – AQSH” doʻstlik jamiyatining uzoq kelajakka moʻljallangan
intilishlarini aks ettiradi. 2017-yil oktyabr oyida AQSH va Kanadaning Buxoro yahudiylari
kongressi tomonidan Nyu-York shahrida “Oʻzbekiston rivojlanish islohotining yangi bosqichida”
mavzuidagi xalqaro konferensiya tashkil etildi. Unda “Oʻzbekiston – AQSH” doʻstlik jamiyati
aʼzolari ishtirok etib, jamiyat hayotining barcha jabhalarida olib borilayotgan islohotlar haqidagi
fikr-mulohazalari bilan oʻrtoqlashdi. Muzokaralar davomida mamlakatlarimiz hamkorligini
yanada kengaytirish, ijtimoiy-gumanitar sohalardagi muloqotni faollashtirishning qatʼiy tarafdori
ekani qayd etildi. Joriy yil kuz oylarida AQSHda Oʻzbekistondagi rivojlanish istiqbollariga
10
Shukurzoda Mavlon. AQSH-Oʻzbekiston hamkorligi fakt va raqamlarda. 1992-2016. -Toshkent, 2016.
246
bagʻishlangan xalqaro konferensiya va oʻzbek mumtoz musiqasiga oid “Shashmaqom forever”
musiqiy kechasini tashkil qilishga kelishib olindi.
2023-yil 8-fevral kuni Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti
universitetida “Oʻzbekiston – AQSH” doʻstlik jamiyati, YUNESKOning mamlakatimizdagi
vakolatxonasi bilan hamkorlikda “Alisher Navoiy va XXI asr” mavzusida respublika ilmiy-amaliy
xalqaro anjumani oʻtkazildi. Anjumanda xorijiy diplomatik korpus, milliy-madaniy markazlar
rahbarlari, tilshunos va adabiyotshunos olimlar, keng jamoatchilik vakillari ishtirok etdi. Tadbirda
Navoiy ijodini oʻrganishga qiziqish yanada oshib borayotgani, asarlari olamshumul ahamiyatga
ekani va butun dunyo Navoiy shaxsiga hurmat bajo etishining boisi u ilgari surgan gʻoyalar hech
qachon eskirmasligida ekani eʼtirof etildi
11
.
“Oʻzbekiston – AQSH” doʻstlik jamiyati oʻzaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirish,
AQSHdagi fuqarolik hamjamiyati institutlari, xorijdagi vatandoshlar bilan doʻstona aloqalarni
mustahkamlashga alohida eʼtibor qaratmoqda. Bu jamiyatning oʻzgarmas va strategik rejasi –
mamlakatimizning tinchliksevar siyosati, demokratik huquqiy davlat, kuchli fuqarolik jamiyati
qurish borasidagi Oʻzbekiston pozitsiyasini, shuningdek, millatlararo munosabatlar va xorijiy
mamlakatlar bilan doʻstlik aloqalarini yanada rivojlantirish tamoyiliga mosdir.
“Vatandoshlar” jamoat fondi
- 2021-yil 11-avgustda tashkil etilgan. Xorijda istiqomat
qilayotgan vatandoshlarni tarixiy Vatani atrofida yanada jipslashtirish, ularning qalbi va ongida
yurt bilan faxrlanish tuygʻusini yuksaltirish, milliy oʻzlikni saqlab qolish, vatandoshlar va ular
tomonidan tuzilgan jamoat birlashmalarini qoʻllab-quvvatlash, turli sohalarda faoliyat
yuritayotgan
vatandoshlarimizning
salohiyatini
mamlakatimiz
taraqqiyotiga
samarali
yoʻnaltirishdir.
2022-yilning aprelida "Vatandoshlar" jamoat fondi va AQSHning "Sietl-Oʻzbek
mahallasi", "Sietl-Toshkent" birodarlik shaharlari uyushmalari prezidenti Fazliddin Shamsiyev
bilan uchrashuv boʻlib oʻtdi. Uchrashuv davomida kelgusida xorijdagi vatandoshlar ishtirokida
hamkorlikda amalga oshiriladigan loyihalar va tadbirlar yuzasidan fikrlar almashildi. Kelgusida
"Vatandoshlar" jamoat fondi va "Sietl-Oʻzbek mahallasi" oʻrtasida hamkorlik Memorandumini
imzolash hamda hamkorlikda ishlashga kelishib olindi.
12
.
Oʻzbek-Amerika vatandoshlar jamiyati
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
huzuridagi Millatlararo munosabatlar va xorijiy mamlakatlar bilan doʻstlik alokalari qoʻmitasi raisi
11
Oʻzbekiston-AQSH. Strategik sheriklikning yangi davri. M.:2018. 180 B.
http://interkomitet.prepod.uz/bosh-sahifa-kir/a%d2%9bshdagi-vatandosh-bilan-uchrashuv-
247
Rustambek Qurbonov va “Oʻzbek-Amerika” vatandoshlar jamiyati raisi Olim Sharipov oʻrtasida
onlayn uchrashuv tashkil etildi. Uchrashuv AQSHdagi “Oʻzbek-Amerika” vatandoshlar jamiyati
oʻrtasida anglashuv memorandumini imzolash hamda kelgusida ikki tashkilot oʻrtasidagi madaniy
aloqalarni yanada mustahkamlashga qaratilgani bilan ahamiyatli boʻldi.
Onlayn uchrashuvda Qoʻmita raisi R.Qurbonov qoʻmitaning maqsad va vazifalari hamda
faoliyati haqida qisqacha toʻxtalib, ushbu uchrashuv “2017-2021-yillarda Oʻzbekiston
Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasi”ning
tegishli bandida koʻrsatilgan vazifalar ijrosini taʼminlashga qaratilganligi bilan ham ahamiyatli
ekanligini qayd etdi.
Qoʻmita va Jamiyat hamkorligi natijasida oʻtgan yillar davomida AQSHdagi vatandoshlar
farzandlari va Oʻzbekiston maktab oʻquvchilari oʻrtasida insholar tanlovining oʻtkazilishi, 2019-
yilda Oʻzbekiston delegatsiyasining AQSHga xizmat safari chogʻida Chikago shahridagi “Oʻzbek-
Amerika” jamiyati markazi faoliyati bilan uchrashilgani mazkur yoʻnalishdagi samarali faoliyat
natijasidir
13
. 2019-yilda AQSHdagi vatandoshlarning 20 nafarga yaqin farzandlari uchun
“Yoshlik” oromgohida 2 haftalik hordiq tashkil etildi hamda birgalikda 10 ga yaqin onlayn
uchrashuvlar oʻtkazildi. 2020-yil butun dunyoda hali hanuz davom etayotgan koronavirus
pandemiyasi sababli koʻplab rejalashtirilgan ishlarga toʻsqinlik qilgani taassuflidir. Shunday ogʻir
sharoitda “Oʻzbek-Amerika” jamiyati tomonidan koʻplab xayriya tadbirlari amalga oshirildi. Ayni
paytda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Millatlararo munosabatlar va xorijiy mamlakatlar bilan
doʻstlik aloqalari qoʻmitasi tomonidan bir qator loyihalar hamkorlikda amalga oshirildi. Shu bilan
birga, 2021-yilda ham pandemiyaga moslashgan holatda hamkorlikda ish olib borishga toʻgʻri
kelishi mumkinligi uchrashuvda taʼkidlandi. Qoʻmita 2021-yilda mazkur tuzilma bilan
hamkorlikda oʻzbek milliy bayramlari, turli seminar va konferensiyalar, yosh vatandoshlarimiz
uchun yozgi oromgoh tashkil etish istiqbollarini koʻrib chiqayotgani maʼlum qilindi. Uchrashuv
yakunida Qoʻmita va AQSHdagi “Oʻzbek-Amerika” vatandoshlar jamiyati oʻrtasida anglashuv
memorandumi imzolanib, tomonlarning oʻzaro birgalikda ish olib borish masalalarida
koʻmaklashish va hamkorlik qilishga kelishildi. Shuningdek, onlayn uchrashuvda bir qator yangi
takliflar bildirildi.
Amerika Oʻzbeklar Jamiyati
- Nyu-Jersi shtati (AQSH) Rendolf shahrida Oʻzbekiston
davlat mustaqilligining 31 yilligi va Amerika oʻzbeklar jamiyati diaspora tashkilotining rasmiy
ochilishiga bagʻishlangan tadbir boʻlib oʻtdi. Tadbirda Amerika oʻzbeklar jamiyati prezidenti
13
Yuldasheva G. SSHA i Uzbekistan – obzor proydennogo puti i voprosы buduщego // URL:
248
Umid Ismatullayev, Oʻzbekistonning BMTdagi doimiy vakili, elchi Baxtiyor Ibrohimov,
Oʻzbekistonning Nyu-Yorkdagi Bosh konsuli Kamol Ikromov, Turkiston-Amerika uyushmasi
prezidenti Abdulla Xoʻja, “Mahalla AQSH” oʻzbeklar jamiyati rahbari Abdumalik Ahmedov,
“Yurtdosh” oʻzbek diaspora tashkilotlari faoli Akmal Xolboyev va boshqalar ishtirok etdi.
Amerika Oʻzbeklar Jamiyati prezidenti Umid Ismatullayev barcha yigʻilganlarni Oʻzbekiston
Mustaqilligi kuni va oʻzbek diasporasi tashkilotining rasmiy ochilishi bilan tabrikladi.
Tadbirning madaniy qismida ijodiy guruhlar va musiqiy jamoalarning chiqishlari, xususan,
xalq qoʻshiqlari va raqslari, Oʻzbekistonga oid video va fotomateriallar namoyishi, amaliy sanʼat
namunalari, milliy bayram liboslari, xalq taomlari taqdimoti oʻrin oldi. Tadbirning yosh
ishtirokchilari oʻrtasida Oʻzbekiston tarixi, uning geografik oʻrni, davlat ramzlari, buyuk alloma
va mutafakkirlar haqidagi bilimlari yuzasidan viktorina tashkil etildi. Viktorina gʻoliblariga
esdalik sovgʻalari va esdalik sovgʻalari topshirildi
14
.
Virjiniya Oʻzbek Madaniyati Markazi
15
- Shimoliy Virjiniyada joylashgan notijorat
tashkilotdir. U Vashington metropolitenidagi oʻzbek jamiyati madaniyati va tamoyillariga
qiziqqan shaxslar oʻrtasida madaniyatlararo muloqotni rivojlantirishga bagʻishlangan. Markaz
turli dasturlar, tadbirlar va koʻngillilik imkoniyatlarini taklif qilish orqali oʻzbek madaniyati haqida
xabardorlikni oshirish va AQSHda madaniy xilma-xillikni oshirishni maqsad qilgan.
Shimoliy Virjiniya va Vashington, metro hududida oʻzbek madaniyati va tamoyillariga
qiziquvchi shaxslarni birlashtirib, madaniyatlararo muloqotni rivojlantirishga xizmat qilmoqda.
Faoliyati Oʻzbekistonning boy merosi haqida xabardorlikni va AQSHda madaniy xilma-
xillikni oshirishga oʻzbek madaniyatining mohiyatini ulugʻlaydigan jonli hamjamiyatni yaratishga
qaratilgan. Shuningdek, turli dasturlar orqali oʻzbek hamjamiyatiga ijobiy taʼsir koʻrsatish, jamiyat
ruhini yuksaltirish, oʻzbek-amerika submadaniyati haqida xabardorlikni oshirish va diniy va
siyosiy boʻlmagan notijorat tashkilot bilan hamkorlikda mazmunli aloqalarni qoʻllab-quvvatlashga
qaratilgan
16
.
USAID
- AQSH Xalqaro taraqqiyot agentligi 1961-yil 3-noyabrda AQSH Prezidenti
J.F.Kennedi tashabbusi bilan tashkil etilgan va uning asosiy faoliyat yoʻnalishlari “insonning
asosiy ehtiyojlari” boʻlganoziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash, sogʻliqni saqlash, taʼlim va inson
resurslarini rivojlantirishdan iboratdir. Mazkur tashkilot oʻzining 50 yillik faoliyati davomida
14
http://tashkenttimes.uz/national/9571-uzbek-society-of-america-set-up-in-the-united-states
15
16
https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/923134340
249
demokratik anʼanalarni qaror toptirish, sogʻliqni saqlash, inson huquqlarini himoya qilish, oziq-
ovqat xavfsizligini taʼminlashga doir katta dasturlarni amalga oshirdi va oshirib kelmoqda.
AQSH Xalqaro taraqqiyot agentligi (USAID)ning asosiy maqsadlaridan biri
demokratik qoidalarga asoslangan iqtisod va ijtimoiy tizimni shakllantirishda amaliy koʻmak
berishdan iborat. Agentlik Oʻzbekistonda 1993-yildan boshlab iqtisodiy rivojlanishnii
yaxshilash, sogʻliqni saqlash, qishloq xoʻjaligi va sud-huquq tizimini isloh qilishga qaratilgan
dasturlari bilan faoliyat koʻrsatib kelmoqda
17
.
Madaniy merosni saqlash boʻyicha hamkorlik:
Amerika Qoʻshma Shtatlar Oʻzbekiston
madaniy merosini asosan AQSH elchilarining madaniy merosni asrash jamgʻarmasi (AFCP) orqali
asrab-avaylashni qoʻllab-quvvatlaydi. Jamgʻarma 2001-yildan buyon Oʻzbekistonda 14 ta loyiha,
jumladan, Xivadagi XIX-asrga oid Toshhovli saroyini saqlab qolish hamda Buxoro, Samarqand
va Toshkentdagi bir qancha kolleksiya va tarixiy binolarni asarab-avaylash uchun 900 ming
dollarga yaqin mablagʻ ajratdi.
18
.
Sanʼat sohasidagi hamkorlik
.
2019-yilda AQSHda oʻzbek raqs sanʼatini oʻrganish dasturi
tashkil etildi. Oʻzbekistonning Vashingtondagi elchixonasida boʻlib oʻtadigan tadbirda Kolumbiya
okrugi, Merilend, Virjiniya, Pensilvaniya, Nyu-York, Nyu-Jersi, Florida, Kentukki va boshqa
shtatlardan 20 ga yaqin tinglovchi ishtirok etdi. Elchixona maʼlumotiga koʻra, treninglarni
oʻtkazish uchun “Munojot”, “Tanovar”, “Intizor”, “Buxoro yulduzi” kabi va boshqa milliy raqslari
ijrochisi, taniqli raqqosa va xoreograf, Oʻzbekiston xalq artisti Qizlarxon Doʻstmuhammedova
kelgan. U yosh hamkasblari bilan mahoratini oʻrtoqlashdi. Uch kunlik trening dasturida anʼanaviy
oʻzbek raqsi va Markaziy Osiyoning boshqa davlatlarining oʻziga xos xususiyatlari va
elementlarini oʻrgatish, shuningdek, turli sozlardagi mahorat darsi, xalqimizning tarixi va
madaniyati boʻyicha seminar oʻtkazish koʻzda tutilgan.
19
Soʻngi yillarda AQSH va Oʻzbekiston oʻrtasidagi madaniy aloqalar ikki tomonlama
rivojlanmoqda. AQSH Oʻzbekistoning boy tarixiy merosiga katta qiziqish bilan qarayotgan, turli
loyihalar doirasida Oʻzbekiston madaniyati va sanʼtiga oid moddiy va maʼnaviy meroslarni
saqlash va targʻibni qoʻllab quvvatlayotgan boʻlsa, Oʻzbekiston tomoni AQSHning fan, taʼlim va
turizm yutuqlaridan foydalanishga intilmoqda.
REFERENCES
17
http://www.usaid.gov/who-we-are/usaid-history
18
https://uz.usembassy.gov/uz/education-culture-uz/ambassadors-fund-cultural-preservation-uz/
19
250
1.
G.A.Hidoyatov “Основы дипломатии”- 2022.
2.
N. Shomiy “Zafarnoma”.-1996
3.
O‘zbek diplomatiyasi tarixidan.-2003
4.
F.N.Ernazarov “O‘zbekistonning Osiyo davlatlari bilan madaniy aloqalari”.-dis,-2018.
5.
D.B. Sayfullayev “Mustaqillik davrida O‘zbekiston diplomatiyasining shakllanishi va
rivojlanishi” .-dis.-2017.
6.
“Taraqqiyot va hamkorlik yo‘llarida. O‘zbekiston tashqi siyosati va diplomatiyasi”.-1993.
7.
A. X. Parpiyev “O‘zbekiston diplomatiyasining tarixi va istiqbollari”. Maqola. 2021.
8.
Nodirbek Jalilov (2022). Oilalardagi tazyiq va zo‘ravonliklarni oldini olishda
huquqbuzarliklar profilaktikasi inspektorining faoliyati. Ta’lim fidoyilari, 03-10 , 129-137.
9.
B. Shermuhammedov “Yangi O‘zbekiston-xalqaro diplomatiya markaziga aylanmoqda”.
Maqola. 2022.
10.
Nodirbek Jalilov (2023). HUQUQBUZARLIKLARNING YAKKA TARTIBDAGI
PROFILAKTIKASINING USUL VA SHAKLLARI.
Ta’lim fidoyilari
,
21
, 29-35.
11.
Nuriddinov E Становление и дальнейшее развитие на этапе обновления страны
внешнеполитической деятельности Республики Узбекистан. Е., 2021
12.
Elektron ma’lumotlar:
https://kun.uz/uz/news/2022/06/24/ozbekiston-aqsh-hamkorlik-va-sherikchilik-aloqalari-
14.
https://qalampir.uz/uz/news/ak-sh-2021-yilda-uzbekiston-bilan-yanada-yakin hamkorlik
kilmokchi.
13. X.A.Saydullayeva (2023) O‘zbekiston-AQSh munosabatlari chuqurlashmoqda. The
American Journal of Political Science Law and Criminology (ISSN – 2693-0803)
14. Arxiv ma’lumotlari.
