264
BIRINCHI SINF O’QUVCHILARINI MAKTABGA MOSLASHISHLARIDA
PSIXALOGIK YORDAM BERISH
Egamqulova Shaxnoza Abduraim qizi
Guliston tumani 21-maktab amaliyotchi psixologi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11186560
Annotatsiya.
Ushbu maqolda Birinchi sinf o‘quvchilariga psixologik yordam - bu ota-
onalar qilishi kerak bo‘lgan eng muhim ishlardan biridir. Birinchi sinf o’quvchilari duch
keladigan psixalogik muammolar va ularga beriladigan yordam haqida so’z yuritiladi.
Kalit so'zlar
: Ijtimoiy moslashuv, maktab, trening, munosabat, oila, oilaviy muhit, farzand.
PROVIDING PSYCHOLOGICAL ASSISTANCE TO FIRST GRADE STUDENTS
IN ADAPTATION TO SCHOOL
Abstract.
In this article, psychological support for students of the first grade is one of the
most important things that parents should do. Psychological problems faced by first graders and
help provided to them are discussed.
Key words:
Social adjustment, school, training, attitude, family, family environment, child.
ОКАЗАНИЕ ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ПОМОЩИ ПЕРВОКЛАССНИКАМ В
АДАПТАЦИИ К ШКОЛЕ
Аннотация.
В данной статье психологическая поддержка первоклассников
является одним из важнейших дел, которые должны делать родители. Обсуждаются
психологические проблемы, с которыми сталкиваются первоклассники, и помощь,
оказываемая им.
Ключевые слова:
Социальная адаптация, школа, обучение, отношение, семья,
семейная среда, ребенок.
Dastlab har bir o‘quvchi ikki yoqlama bosimni boshdan kechiradi: hayotiga yangi
qoidalarini kiritgan o‘qituvchisidan va sinfdoshlaridan. Bolalar jamoasida juda qattiq qoidalar
borligini unutmang. Birinchi sinfda bolalar bir-biri bilan norasmiy munosabat o‘rnatadi - ular
o‘zlarining yangi “o‘yini”da kim qanday rol o‘ynashini bilib oladilar. Bog‘chadagi bola uchun bu
unchalik qiyin emas - u jamoadagi o‘rnini allaqachon biladi. Doimo ota-onasi bilan bo‘lgan bola
oilaning diqqat markazida bo‘lishga odatlangan. Ammo maktabda bu, afsuski, mumkin emas.
Menim fikrimcha ota-onalar farzandlari bilan maktabdan tashqari ko’proq muloqot
qilishlari lozim. Iloji boricha bola qiziqadigan mavzuda bo’lsa yanada yaxshiroq. Bola va u kim
nilan do’stlashgani haqida so’rashlari lozim. Uning javobidan qati’y nazar uning javobini hurmat
265
qilish lozim. Uning do’sti haqida salbiy fikr bildirmaslik lozim. Chunki bu holatda bola yakkalanib
qolishi mumkin. Uni boshqa bolalar bilan solishtirmang. Undan ko‘ra kecha va bugungi
yutuqlarini solishtirgan ma’qul. Farzandingizni zo‘r natijalarga tayyorlamang. Odatda birinchi
sinfda ko‘pchilik buni uddalay olmaydi. Bola o‘zini aybdor his qilmasligi va ota-onasining
umidsizligini ko‘rmasligi kerak. Har qanday holatda ham bolani urishmang. Yaxshisi, qilgan
ishlari uchun maqtang. Ba’zan birinchi sinf o‘quvchisi uchun diqqatni jamlash juda qiyin bo‘ladi.
Ammo dars doimiy e’tiborni talab qiladi. Agar ota-ona bolaga ma’lumotni idrok etishni
o‘rgatmagan bo‘lsa, u bilan kam gaplashsa va farzandining muammolariga jiddiy qaramasa, bu
muammolardan qochib bo‘lmaydi.
Hozirgi bolalarning ko‘pchiligi do‘stona muloqotga muhtoj. Ota-onalar farzandi
tarbiyasini bolalarning “eng yaqin do‘sti” televizor va telefonga ko‘proq ishonishadi. Bu esa
yaxshilikka olib kelmaydi. Farzandingiz bilan har kuni maktab haqida gaplashing. Bugun nimani
o‘rganganini so‘rashdan boshlang.Agar bola maktabga borishni xohlamasa, e’tiborli bo‘ling.
O‘qituvchisi bilan gaplashing, birgalikda sababini osonroq topasiz.Diqqatni jamlash
qobiliyatini rivojlantirish mumkin. Buning uchun maxsus bo‘yash kitoblari, o‘yinlar mavjud.
O‘qituvchisi bilan bolaning tanlovi haqida maslahatlashing.Kichkina boshga iloji boricha
ko‘proq ma’lumot kiritishga urinmang. Bu yoshda boshqalarni tinglashni va o‘z fikrlaringizni
bildirishni o‘rganish, asosiy va ikkilamchi narsalarni ajratish, tirishqoqlik va aniqlikni
rivojlantirish muhimroqdir. Birinchi sinf o‘quvchisi o‘ziga g‘amxo‘rlik qila olishi, masalan,
kiyimini almashtira olishi kerak. Unga o‘z ishini qanday tashkil qilishni o‘rgatish, stolga narsalarni
tartibga solish juda muhimdir. O‘quv qurollarini birgalikda tanlagan ma’qul.
Albatta, bu ota-onaga mayda-chuyda gapdek tuyulishi mumkin, lekin bola uchun emas.
Maktabning birinchi kunlarida u kuchli hayajonga tushib qoladi, shuning uchun har bir
mayda-chuyda narsa uni osonlik bilan asabiylashtirishi mumkin. Farzandingizga maktabdan
tashqari mashg‘ulotlar va tadbirlarni tashkil etishga yordam bering. Dars qilishni kechgacha
cho‘zmang, hamma narsani vaqtida qilgan yaxshi.Uyga vazifani bir soatdan ortiq bajarmang.
Agar bolangiz kunduzi dam olishni xohlasa, xavotir olmang. uxlash unga faqat foyda
keltiradi. Qo‘l mushaklari yaxshi rivojlanmaganligi, eshitish yoki ko‘rish qobiliyatining pasayishi,
charchash, nutqdagi muammolar va boshqalar — o‘quv jarayonida qiyinchiliklar tug‘diradi.
Bolangiz bilan birga raqsga tushishga harakat qiling va harf elementlarini qo‘llaringiz bilan
havoda yozing. Bunda bola qo‘lini erkin tutishni o‘rganadi va bu husnixat uchun juda foydali. Eng
ko‘p uchraydigan xatolardan biri — bolani uy vazifasini avval qoralamaga bajarishga majburlash,
so‘ngra uni toza daftarga qayta yozdirish. Sizga qo‘shimcha ish nimaga kerak? Agar bola qing‘ir-
266
qiyshiq yoza boshlaganini ko‘rsangiz, biroz to‘xtab, dam olgani ma’qul. Husnixat u uchun jazo
bo‘lmasligi kerak. Muammo haqida maslahatlashish uchun mutaxassis-shifokorga murojaat
qiling.
Ijtimoiy moslashuv- (lot. adapto I adaptatsiyadan) shaxs va ijtimoiy muhit o'rtasidagi o'zaro
ta'sir jarayoni, uning davomida uning ishtirokchilarining talablari va kutishlari muvofiqlashtiriladi;
shaxsni ijtimoiylashtirishning ijtimoiy-psixologik mexanizmlaridan biri.
Jarayoninig ijtimoiy muhitga faol ta’sir etishi ko’rinishi va muhitdagi maqsad va
qadryatlarni kelishuvchanlik bilan passiv qabul qilish ko’rinishi bo’ladi. Ijtimoiy moslashuv shaxs
ijtimoiy moslashuvining asosiy ijtimoiy-psixologik omillardan biridir. Ijtimoiy moslashuvning
samaradorligi ko’p jihatdan individ o’zini va o’zining ijtimoiy aloqalarini qanchalik o’xshash
(adekvat) anglashiga bog’liq. O’zi to’g’risidagi ijtimoiy tasavvurning noto’g’riligi yoki yetarlicha
emasligi ijtimoiy moslashuvning buzilishiga olib keladi, bu holat voqelikning eng ayanchli
ko’rinishi autism (individning atrofdagilar bilan muloqot qilishdan qochib o’zining ichki
kechinmalari dunyosiga g’arq bo’lishi)dir.
Xulosa
. Xulosa qilib aytishimiz mumkinki, maktab o’quvchilarining moslashuviga turli
omillar ta’sir etadi, bular oiladagi o’zaro muhit, farzand tarbiyasida duch keladigan kamchiliklar,
tengdoshlarning ta’siri, shaxs xususiyatlari, individual xususiyatlar, pedagoglarning ta’siri, o’quv
motivlari, temperament tiplari ta’sir etishini aytishimiz mumkin. O’quvchilarning moslashish
jarayonining ijtimoiy muxitga faol taʼsirini koʻrinishi va muhitdagi maqsad va qadriyatlarni
kelishuvchanlik bilan, passiv qabul qilishdagi koʻrinishi holatida aks etadi. Ijtimoiy moslashuv
o’quvchilarni ijtimoiylashuvining asosiy ijtimoiy-psixologik omillaridan biridir. Ijtimoiy
moslashuvning samaradorligi koʻp jihatdan maktab o’quvchilarining oʻzini va oʻzining ijtimoiy
aloqalarini qanchalik oʻxshash (adekvat) anglashiga bogʻliq.
REFERENCES
1.
Bolaning maktabga moslashuvi / S. Maksimenkoning buyrug'i, K. Maksimenko. - K.:
Mikros- SVS, 2003.- 111-yillar.
2.
Bojovich L. I. Shaxsni shakllantirish muammosi /L. I. Bojovich; ed. D. Feldshteyn. - M.:
Mezdunar. ped. akademiya, 1995.- 212 b. - (Tanlangan psixologik ishlar).
3.
Vlasko T. 5-sinf olimlarining yangi Umov Navchannyaga moslashuvini davom ettirish
dasturi / T. Vlasko. // Psixolog.– №41 (185) .– 2005.– S.17-18.
4.
Dzyubko L. V. Olimlarning yoshlikdan yoshlik davriga o‘tishdagi psixologik
muammolari.// Zamonaviy psixologiya muammolari. - 2010.
267
5.
G‘oziyev E.G‘. Umumiy psixologiya. 1-2-kitob. T.: 2002 y.
6.
G‘oziyev E. G‘. O‘quvchilarning o‘quv faoliyatini boshqarish. – Toshkent: O‘qituvchi,
1988. – 104 b.
7.
Haydarov F.I., Xalilova N.I., Umumiy psixologiya. –T.: 2010-yil. 247 bet
8.
M.G. Davletshin, S,Tuychiyeva va boshqalar. Yosh davrlari va pedagogik psixologiya- T,;
Toshkent.: 2001-yil 274 bet
