279
XALQ PEDAGOGIKASINING TA'LIMDAGI AHAMIYATI SINF DARSLIKLARIDA
XALQ PEDAGOGIKASI NAMUNALARIDAN FOYDALANISH METODIKASI
Orziqulova Sabina Furqat qizi
Buxoro davlat pedagogika instituti
Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi 2-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11186635
Annotatsiya.
Bugungi xilma-xil ta'lim sharoitida madaniyatga mos keladigan o‘qitish
amaliyotini birlashtirish zarurati tobora ko‘proq namoyon bo‘lmoqda. An’anaviy ta’lim usullari
va o‘quvchilarning boy madaniy gobelenlari o‘rtasidagi tafovutni bartaraf etishda istiqbolli
yondashuvlardan biri bu xalq pedagogikasi namunalarini o‘qish darsliklariga kiritishdir. Ushbu
maqolada xalq pedagogikasi tushunchasi, uning ta’limdagi ahamiyati va o‘quvchilarning
faolligini oshirish, tushunish va madaniy aloqadorligini oshirishda mumkin bo‘lgan foydalari
o‘rganiladi.
Kalit so‘zlar:
xalq pedagogikasi, xalq og‘zaki ijodi, ertaklar, madaniy an'analar, urf-
odatlar, xalq qo‘shiqlari, xalq hikoyalari, inklyuziv ta'lim, maqollar.
IMPORTANCE OF FOLK PEDAGOGY IN EDUCATION, METHOD OF USING
EXAMPLES OF FOLK PEDAGOGY IN CLASSROOM TEXTBOOKS
Abstract.
In today's diverse educational environment, the need to integrate culturally
appropriate teaching practices is increasingly evident. One promising approach to bridging the
gap between traditional educational methods and the rich cultural tapestry of students is to include
examples of folk pedagogy in reading textbooks. This article explores the concept of folk pedagogy,
its importance in education, and its potential benefits in increasing student engagement,
understanding, and cultural relevance.
Key words:
folk pedagogy, folklore, fairy tales, cultural traditions, customs, folk songs,
folk stories, inclusive education, proverbs.
ЗНАЧЕНИЕ НАРОДНОЙ ПЕДАГОГИКИ В ОБРАЗОВАНИИ, МЕТОДИКА
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПРИМЕРОВ НАРОДНОЙ ПЕДАГОГИКИ В КЛАССНЫХ
УЧЕБНИКАХ.
Аннотация.
В современной разнообразной образовательной среде необходимость
интеграции культурно-адекватной педагогической практики становится все более
очевидной. Одним из многообещающих подходов к преодолению разрыва между
традиционными методами обучения и богатым культурным наследием учащихся является
включение примеров народной педагогики в учебники для чтения. В этой статье
280
исследуется концепция народной педагогики, ее значение в образовании и ее потенциальные
преимущества в повышении вовлеченности, понимания и культурной значимости учащихся.
Ключевые слова:
народная педагогика, фольклор, сказки, культурные традиции,
обычаи, народные песни, народные сказания, инклюзивное образование, пословицы.
Kirish
. Bugungi xilma-xil ta'lim sharoitida madaniyatga mos keladigan o‘qitish
amaliyotini birlashtirish zarurati tobora ko‘proq namoyon bo‘lmoqda. Ta'lim sohasidagi olimlar
va amaliyotchilar o‘qitish va o‘qitish jarayonida o‘quvchilarning turli xil madaniy kelib chiqishi
va tajribasini tan olish va qadrlash muhimligini tan oladilar. Ko‘pgina ta'lim muassasalarida
an'anaviy o‘qitish usullari ko‘pincha o‘quvchilar o‘z jamoalaridan olib keladigan noyob bilim,
amaliyot va bilish usullarini e'tibordan chetda qoldiradi. Ushbu nazorat o‘quvchilarning akademik
mazmun bilan bog‘lanish qobiliyatiga to‘sqinlik qilishi mumkin, bu esa o‘z faoliyatini cheklash
va tushunishni cheklashiga olib keladi. Xalq pedagogikasi turli jamoalarda avloddan-avlodga o‘tib
kelayotgan madaniy an’analar, urf-odatlar va o‘qitish usullariga tayangan holda bu uzilishni
bartaraf etish uchun qimmatli manba hisoblanadi. Xalq pedagogikasi namunalarini o‘qish
darsliklariga singdirish orqali o‘qituvchilar o‘quvchilarning o‘ziga xosligi va tajribasini inobatga
olgan holda yanada inklyuziv va madaniy ta’lim muhitini yaratish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Xalq pedagogikasining ta’limdagi ahamiyati xalq pedagogikasi jamiyatning madaniy
e’tiqodlari, qadriyatlari va an’analariga asoslangan ko‘plab norasmiy ta’lim amaliyotlarini o‘z
ichiga oladi. Bu amaliyotlar ko‘pincha hikoyalar, og‘zaki urf-odatlar, amaliy ta’lim va asrlar
davomida bilimlarni avloddan-avlodga o‘tkazish uchun qo‘llanilgan jamoaviy faoliyatni o‘z ichiga
oladi. Xalq pedagogikasi misollarini o‘qish darsliklariga singdirish orqali o‘qituvchilar o‘quv
mazmunini o‘quvchilar uchun yanada qulayroq va tegishliroq qilish uchun ushbu madaniy
o‘rgatilgan o‘qitish usullaridan foydalanishlari mumkin.
Darsliklarni o‘qishda xalq pedagogikasi namunalaridan foydalanishning afzalliklari:
1. O‘quvchilarning faolligini oshirish: Xalq pedagogikasi namunalari o‘quvchilarning
madaniy kelib chiqishiga mos keladigan tanish hikoyalar, mavzular va o‘qitish usullarini taqdim
etish orqali ularning qiziqishi va qiziqishini uyg‘otadi. Akademik tarkibni o‘quvchilarning hayotiy
tajribasi bilan bog‘lash orqali o‘qituvchilar yanada qiziqarli va mazmunli o‘rganish tajribasini
yaratishi mumkin.
2. Madaniy ahamiyatga egalikni targ‘ib qilish: o‘qish darsliklariga xalq pedagogikasi
misollarini kiritish o‘quvchilarning madaniy o‘ziga xosligini tasdiqlaydi va turli xil bilish
usullarini hurmat qilishga yordam beradi. Ushbu tasdiqlash o‘quvchilarga o‘quv dasturiga ko‘proq
281
bog‘langanligini his qilishlariga yordam beradi va ularga o‘zlarining noyob istiqbollari va
bilimlarini sinfga olib kirishga imkon beradi.
3. Tushunish va esda saqlashni yaxshilash: Xalq pedagogikasi ko‘pincha o‘quvchilarning
o‘quv mazmunini tushunishi va eslab qolishini kuchaytira oladigan interfaol, tajribali va
kontekstga boy o‘quv tajribalariga tayanadi. Xalq pedagogikasi namunalarini o‘qish darsliklariga
kiritish orqali pedagoglar o‘quvchilarning mavjud bilimlari bilan yangi tushunchalar o‘rtasida
bog‘lanishni qo‘llab-quvvatlab, chuqurroq o‘rganish natijalariga erishishlari mumkin.
Xalq og‘zaki ijodi namunalari dono xalqimiz tomonidan yaratilgan. Misol tariqasida, 1-
sinf O‘qish savodxonligi darsligini olsak, "Ertaklar - yaxshilikka yetaklar" nomli alohida bõlim
mavjud bõlib, bunda xalq og‘zaki ijodining turli namunalarini uchratishimiz mumkin."Shakardan
shirin" deb nomlangan ertak "Mehnat qilib topganing qand-u asal totganing" maqolini ochiq
ifodalab beradi va o‘quvchilarda mehnatsevarlik ko‘nikmalarini shakllantirish uchun zamin
yaratadi. Ertaklarda xalq orzu-istaklari, ming yillik tajribasi, donoligi ifodalangan. O‘quvchilar
ertaklardan koʻplab insoniy fazilatlarni o‘rgana oladi
Xalq pedagogikasini 1-sinf o‘qish darsligiga qanday kiritish mumkinligiga misollar
keltiramiz:
1. Anʼanaviy xalq hikoyalari: Oʻqish materialiga turli madaniyatlarga oid anʼanaviy xalq
ertaklari va ertaklarini kiritish oʻquvchilarga turli madaniy istiqbollarni oʻrganishga va jamoada
ishlash, halollik va jasorat kabi qimmatli dars mavzularini oʻrganishga yordam beradi.
2. Og‘zaki hikoya qilish: O‘quvchilarni o‘qigan yoki eshitgan hikoyalarini og‘zaki
takrorlashga undash til rivojlanishiga, tinglab tushunishga yordam beradi va sinfda hamjamiyat
hissini uyg‘otadi.
3. Madaniy tantanalar va urf-odatlar: Turli jamoalarning madaniy bayramlari, urf-odatlari
va anʼanalari haqidagi hikoyalar, sheʼrlar yoki maʼlumot matnlari bilan tanishtirish oʻquvchilarga
insoniyat madaniyatlarining boy gobelenlarini qadrlash va tushunishga yordam beradi.
4. Mahalliy tarix va afsonalar: O‘quvchilar yashaydigan mintaqaga xos mahalliy tarix,
rivoyatlar yoki ilm-fanni o‘z ichiga olish o‘rganishni yanada dolzarb va qiziqarli qilishi mumkin.
O‘quvchilar o‘z jamiyatini shakllantirgan tarixiy voqealar, shaxslar yoki afsonalar haqida
bilib olishlari mumkin.
5. Xalq qo‘shiqlari va qofiyalari: An’anaviy xalq qo‘shiqlari, bolalar qo‘shiqlari yoki
qo‘shiqlari bilan tanishtirish o‘quvchilarning fonematik ongini, ritmini va xotirasini oshirish,
ularni turli madaniy musiqiy an’analar bilan bog‘lash imkonini beradi.
282
6. Tabiatga asoslangan ta'lim: An'anaviy folklorda mavjud bo‘lgan tabiatga asoslangan
mavzular va tasvirlardan foydalanish o‘quvchilarda qiziqish uyg‘otadi, atrof-muhitni bilish va
tabiiy dunyoga bo‘lgan munosabatni uyg‘otadi.
7. San'at va hunarmandchilik faoliyati: O‘quvchilarni qog‘oz kesish, kashta tikish yoki
kulolchilik kabi an'anaviy xalq amaliy san'ati turlaridan ilhomlangan badiiy va hunarmandchilik
faoliyatiga jalb qilish ijodkorlikni, nozik vosita mahoratini va madaniy estetikani qadrlashni
rivojlantirishi mumkin.
Xalq pedagogikasining ushbu elementlarini 1-sinf o‘qish darsligiga kiritish orqali
pedagoglar kichik yoshdagi o‘quvchilar uchun ko‘proq qamrab oluvchi, qiziqarli va madaniy
o‘quv tajribasini yaratishi mumkin. Bu misollar o‘quvchilarning savodxonlik ko‘nikmalarini
hamda o‘qish va o‘rganishdan umumiy zavqlanishlarini oshirish bilan birga, turli madaniyatlarga
mansublik, qiziquvchanlik va hurmat tuyg‘usini rivojlantirishga yordam beradi.
Xulosa
. Xalq pedagogikasi namunalarini o‘qish darsliklariga kiritish turli xil ta’lim
sharoitlarida madaniy ta’sirchanlikni, o‘quvchilarning faolligini va o‘quv muvaffaqiyatini
rivojlantirishning istiqbolli yondashuvidir. O‘quvchilar jamoalarining boy bilimlari va an'analarini
tan olish va birlashtirish orqali o‘qituvchilar o‘z o‘quvchilarining madaniy xilma-xilligini hurmat
qiladigan yanada inklyuziv ta'lim muhitini yaratishi mumkin. Ta’limda tenglik va xilma-xillikka
intilishda davom etar ekanmiz, xalq pedagogikasidan foydalanish ham o‘quvchilar, ham
pedagoglar uchun foydali bo‘lgan mazmunli va ta’sirli amaliyot sifatida alohida ajralib turadi.
REFERENCES
1.
Xayrullayeva, D. (2023). 1-SINF “ONA TILI VA O ‘QISH SAVODXONLIGI”
DARSLARIDA
ETNOPEDAGOGIKA
NAMUNALARINI
O
‘RGATISH
METODIKASI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
28
(28).
2.
Xayrullayeva, D. (2023).
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI TAYYORLOV
GURUHLARIDA HAMDA 1-SINF “ONA TILI VA O ‘QISH SAVODXONLIGI”
DARSLARIDA
ETNOPEDAGOGIKA
NAMUNALARINI
O‘RGATISH
METODIKASI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
28
(28).
3.
Xayrullayeva, D. (2023). MAKTABGACHA VA BOSHLANG ‘ICH TA’LIMDA
KREATIV PEDAGOGNING ROLI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz)
,
28
(28).
283
4.
Xayrullayeva, D. (2023).
МЕТОДИКА ОБУЧЕНИЯ ПРИМЕРАМ ЭТНОПЕДАГОГИКИ
НА УРОКАХ РОДНОГО ЯЗЫКА И ЧИТАТЕЛЬСКОЙ ГРАМОТНОСТИ В 1-2-Х
КЛАССАХ.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz)
,
27
(27).
